Güngören, Arhavi
| Güngören | |
|---|---|
 | |
 Güngören köyünden görünüm | |
 Artvin'in Türkiye'deki konumu | |
  Güngören Güngören'in Artvin'deki konumu | |
| Ülke |  Türkiye |
| İl | Artvin |
| İlçe | Arhavi |
| Coğrafi bölge | Karadeniz Bölgesi |
| İdare | |
| • Yönetici | Muhtar[3] İhtiyar heyeti[3] |
| Rakım | 252 m |
| Nüfus (2020) | |
| • Toplam | 194 |
| Zaman dilimi | UTC+03.00 (TSİ) |
| İl alan kodu | 0466 |
| İl plaka kodu | 08 |
| Posta kodu | 08290 |
Güngören, Artvin ilinin Arhavi ilçesine bağlı bir köydür. Güngören köyünde her yıl "Kapistona Şenliği" adı altında şenlik düzenlenmektedir.[4]
Tarihçe
[değiştir | kaynağı değiştir]Bugün Güngören ve Kale (Arhavi'nin merkez mahallesi) adlarını taşıyan yerleşmelerin Türkçe kaynaklarda ortak eski adı Kapisre'dir. Bu yer adı, Lazcada Kapistona (კაპისთონა) olarak bilinir.[5][6] Osmanlıca kaynaklarda Kabisre (قابصرە) olarak da yazılan Kapisre, şaraplık üzüm cinsi olan "kapistoni veya kabistoni" (კაპისტონი veya კაბისტონი) kelimesinden türemiş olan Kapistona veya Kabistona adından değişime uğramış olmalıdır.[7][8]
Güngören ve Kale, eski Osmanlı kayıtlarında Kapisre adıyla tek yerleşme olarak kaydedilmişken, geç dönemdeki kayıtlarda Kapisre-i Süfla (Kabisrisüflâ) ve Kapisre-i Ulya (Kabisriülya) adı altında iki yerleşme olarak geçer.[9][10][11] Arhavi ilçesinde Kapisre Deresi adını taşıyan akarsu, Aşağı Kapisre'nin (Kale mahallesi) ortasından akar. Kapisre, 1902 tarihli İngilizce "Batum Haritası"nda "Kapista" şeklinde yazılmıştır. Sahildeki burun da Zeytun Burun / Kapista Burnu olarak kaydedilmiştir.[12]
Kapisre'nin bulunduğu bölge, antik çağda Kolheti Krallığı'nın bir parçasıydı. Osmanlılar bu bölgeyi, 1461 yılında Trabzon İmparatorluğu'nu oradan kaldırdıktan sonra ele geçirdi. Kapisre'nin yer aldığı Arhavi, Osmanlı döneminde Lazistan olarak adlandırılan bölgede bulunuyordu. Erken Osmanlı kayıtlarında Trabzon sancağına bağlı Arhavi kazası olarak geçer. Arhavi kazası, 1486 tahriri sırasında Arhavi-Laz nahiyesinden, 16. yüzyılda ise, Arhavi-Laz, Gonio, Vilayet-i İskele ve Vilayet-i Bağobit nahiyelerinden oluşuyordu. Cgiriazeni köyü, 16. yüzyılın son çeyreğinde (1681/1682) yapılan tahrirde "Kapisre" adıyla kaydedilmiştir.[9] Bu tarihte sadece Kale mahallesinin (Aşağı Kapisre) bir yerleşme olduğu, Güngören köyünün (Yukarı Kapisre) sonra da yerleşmeye dönüştüğü tahmin edilmektedir.
Kapisre, 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesinde "Kabisre" (قبصرە) adıyla tek köy olarak kaydedilmiştir. Bu salnameye göre Kabisre, Trabzon vilayetinin sancaklarından biri olan Lazistan sancağında Hopa kazasının Arhavi nahiyesine bağlı bir köydü. Nüfusu 113 hanede yaşayan 271 kişiden oluşuyordu. Hane başına yaklaşık 2,4 kişi düşmesi, sadece erkek nüfusun tespit edilmiş olduğunu göstermektedir. Bu durumda erkek sayısı kadar kadın eklemek gerekir. Bunun sonucunda köyün nüfusunun yaklaşık 542 kişiden oluştuğu söylenebilir. Nitekim 1935 yılında iki köy olarak kaydedilmiş olan yerleşmede tespit edilen nüfus (toplam 759 kişi) da bu ihtimali desteklemektedir. Tarımla geçinen köyde hayvan varlığı olarak 270 keçi/koyun, 416 inek, 3 at ve 4 öküz tespit edilmiştir.[11][13]
Kapisre, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesine göre "Kabisre" (قابصرە) adıyla tek köy olarak Rize vilayetinin Hopa kazasının Arhavi nahiyesine bağlıydı.[10] 1935 genel nüfus sayımında "Kabisriülya" (Yukarı Kapisre) ve "Kabîsrisüfiâ" (Aşağı Kapisre) adlarıyla iki ayrı yerleşme olarak kaydedilmiştir. İki yerleşme de Rize ve Artvin vilayetlerinin yerine kurulmuş olan Çoruh vilayetinin Hopa kazasının Arhavi nahiyesine bağlıydı. Bu tespite göre Yukarı Kapisre'de (Güngören) 327 kişi, Aşağı Kapisre'de (Kale) 432 kişi yaşıyordu.[11] Aşağı Kapisre 1954 yılında belediye sınırları içine alınıp Arhavi kasabasının mahallesine dönüştürülmüştür.[14] Kapisre Türkçe olmadığı için Yukarı Kapisre'nin adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Güngören olarak değiştirilmiştir.[15] 1965 genel nüfus sayımında Güngören köyünün nüfusu 404 kişiden oluşuyordu ve bu nüfus içinde 199 kişi okuma yazma biliyordu.[16]
Coğrafya
[değiştir | kaynağı değiştir]Güngören köyü, Artvin il merkezine 60 km, Arhavi ilçe merkezine 3 km uzaklıktadır.[17] Denize kıyısı bulunan köyde bir halk plajı bulunmaktadır. Güngören Halk Plajı'nın genişliği 40 metre, uzunluğu ise 250 metredir. Plaj Lazbükü olarak da bilinmektedir.[18][19]
Nüfus
[değiştir | kaynağı değiştir]| Yıllara göre köy nüfus verileri | |
|---|---|
| 2020 | 194[2] |
| 2019 | 212[2] |
| 2018 | 256[2] |
| 2017 | 195[2] |
| 2016 | 178[2] |
| 2015 | 193[2] |
| 2014 | 206[2] |
| 2013 | 229[2] |
| 2012 | 175[2] |
| 2011 | 174[2] |
| 2010 | 175[2] |
| 2009 | 173[2] |
| 2008 | 192[2] |
| 2007 | 111[2] |
| 2000 | 287[17] |
| 1990 | 342[17] |
| 1985 | 368[17] |
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ "Güngören, Turkey Page" (İngilizce). Fallingrain.com. 6 Nisan 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Ocak 2020.
- ^ a b c d e f g h i j k l m n o "Artvin Arhavi Güngören Köy Nüfusu". Nufusune.com. 7 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Şubat 2020.
- ^ a b "5393 sayılı Belediye Kanunu" (PDF). mevzuat.gov.tr. 3 Temmuz 2005. s. 3. 1 Haziran 2024 tarihinde kaynağından (pdf) arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Eylül 2024.
Madde 9- Mahalle, muhtar ve ihtiyar heyeti tarafından yönetilir.
- ^ ""Gelenksel Kapistona Şenliği Yapıldı"". 6 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Ağustos 2021.
- ^ Taner Artvinli, Artvin Yer Adları Sözlüğü, İstanbul, 2013, s. 64, 271, ISBN 978-605-5708-85-6.
- ^ "Bakur Gogohia, Doğu Lazistan Tarihi ve Kişi Ad-Soyadları (Gürüce: აღმოსავლეთ ლაზეთის ისტორია და გვარსახელები), Tiflis, 2019, s. 73" (PDF). 17 Şubat 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 6 Ağustos 2021.
- ^ "კაპისტონი" - A Comprehensive Georgian-English Dictionary, 2006, 2 cilt 6 Ağustos 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 0-9535878-3-5
- ^ Taner Artvinli, Artvin Yer Adları Sözlüğü, İstanbul, 2013, s. 271, ISBN 978-605-5708-85-6.
- ^ a b "Kenan Aydın, "Arhavi Kazasında İskân ve Nüfus (1583-1681/1682)" - Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 2021 Bahar (34), s. 207". 17 Temmuz 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Ağustos 2021.
- ^ a b Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 621.
- ^ a b c "1935 Genel Nüfus Sayımı, İstanbul, 1937, s. 195" (PDF). 16 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 6 Ağustos 2021.
- ^ "F. R. Maunsell – "Batum Haritası", 1902." 7 Mart 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Temmuz 2023.
- ^ Trabzon Vilayeti Salnamesi − 1869-1904, (Hazırlayan) Kudret Emiroğlu, Ankara, 1993-2009, 22 cilt; 8. cilt, s. 368-369, ISBN 9789157871117.
- ^ Taner Artvinli, Artvin Yer Adları Sözlüğü, İstanbul, 2013, s. 65, ISBN 978-605-5708-85-6.
- ^ "Köylerimiz, (Yayımlayan) İçişleri Bakanlığı, Ankara, 1968, s. 782". 23 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Ağustos 2021.
- ^ "1965 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1968, s. 87" (PDF). 18 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 22 Haziran 2024.
- ^ a b c d "Güngören Köyü". YerelNet.org.tr. 5 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Ekim 2018.
- ^ ""Arhavi Belediyesi Güngören Halk Plajı Sezona Hazırlanıyor"". 6 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Ağustos 2021.
- ^ ""Artvin Arhavi Güngören Halk Plajı"". 28 Mart 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Ağustos 2021.
