Cumhuriyet, Arhavi
Cumhuriyet, Artvin ilinin Arhavi ilçesinin idari merkezi olan Arhavi kasabının bir mahallesidir.
Tarihçe
[değiştir | kaynağı değiştir]Cumhuriyet'in eski adı Çarnavati'dir.[1] Lazca bir yer adı olan Çarnavati (ჭარნავათი), Türkçeye Çarnavat şeklinde girmiştir. Nitekim 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Çarnavat (چارنوات) olarak geçer.[2]
Eskiden ayrı bir köy olan Çarnavati'nin bulunduğu Lazeti bölgesi, Antik Çağ'da Kolheti Krallığı'nın sınırları içinde bulunuyordu. Osmanlılar, Trabzon İmparatorluğu'nu 1461'de ortadan kaldırdıktan sonra, 1547 yılında bu bölgeyi de tamamen ele geçirmiştir.[3]
Çarnavat köyü, 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesine göre, Trabzon Vilayeti'nin Lazistan sancağının Hopa kazasının Arhavi nahiyesine bağlıydı. Nüfusu, 97 hanede yaşayan 234 kişiden oluşuyordu. Köyde vergiye tabi hayvan varlığı olarak 48 koyun ve keçi, 305 inek, 6 at ve 1 öküz tespit edilmiştir.[4]
Çarnavati köyü, Birinci Dünya Savaşı'nda Rusların eline geçmiştir. Rus idaresi sırasında, 1917 yılında Lazistan bölgesine araştırma gezisi yapan Gürcü dilbilimci İoseb Kipşidze, köyün adını Gürcüce "Çarnvat" (ჩარნავათ), Rusça "Çarivat" (Чариват) şeklinde yazmış, köyde 16 hanede 54 kişinin yaşadığını belirtmiştir.[5]
Çarnavat, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde, Rize vilayetinin Hopa kazasının Arhavi nahiyesine bağlı köylerden biriydi.[6] 1935 genel nüfus sayımında “Çarnuvat” şeklinde yazılmış olan yerleşim, Artvin ve Rize vilayetlerinin birleştirilmesiyle kurulmuş olan Çoruh vilayeti içinde aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 542 kişiden oluşuyordu.[7]
Çarnavat, 1945 genel nüfus sayımında “Çarnavat” şeklinde Arhavi bucağının köyleri arasında yer almakla birlikte, 1950 genel nüfus sayımında bir köy olarak geçmemektedir.[8] Nitekim 1946 yılında Musazade ile Hacılar ve Çarnavat köyleri birleştirilerek Arhavi Belediyesi kurulmuş, Çarnavat da merkez mahallelerden biri haline gelmiştir. Bu arada mahallenin adının Cumhuriyet olarak değiştirildiği anlaşılmaktadır.
Cumhuriyet mahallesinde 2021'de 855 kişi yaşıyordu.[9]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ "İuri Siharulidze, Çaneti / Lazeti (ჭანეთი / ლაზეთი) 2 cilt, I. Cilt, Batum, 1977, s. 70". 29 Ekim 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Haziran 2024.
- ^ Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 621.
- ^ ,,კოლხური (მეგრულ-ლაზური) ენა", (Hazırlayanlar) Rusudan Amirecibi-Mullen (editör), Nana Danelia, İnga Gundua, Tiflis, 2006, s. 22. 19 Haziran 2024 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 99940-61-43-7
- ^ Trabzon Vilayeti Salnamesi − 1869-1904, (Hazırlayan) Kudret Emiroğlu, Ankara, 1993-2009, 22 cilt; 8. cilt, s. 367, ISBN 9789157871117.
- ^ "İoseb Kipşidze, "Çaneti'de Yolculuk" (ჭანეთში მოგზაურება), მოამბე / Bulletin, I. Cilt, Tiflis 1937, s. 166". 26 Mayıs 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Haziran 2024.
- ^ Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 621.
- ^ "1935 Genel Nüfus Sayımı, İstanbul, 1937, s. 81" (PDF). 16 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 21 Mayıs 2025.
- ^ "1950 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1954, s. 137" (PDF). 20 Ocak 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 21 Mayıs 2025.
- ^ "Address-based population registration system (ADNKS) results dated 31 December 2021" (XLS). TÜİK. 24 Temmuz 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ocak 2023.