Çoruh vilayeti
Çoruh, Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşundan on yıl sonra 1933 yılında Doğu Karadeniz Bölgesi'nde kurulan bir vilayettir. Adını Çoruh Nehri'nden almıştır. Rize ve Artvin vilayetlerinin birleştirilmesiyle kuruldu. 1936'da Rize vilayeti yeniden kurulunca,[1] Çoruh sadece Artvin'in yerini almış oldu. 1956 yılında vilayetin adı yeniden Artvin'e dönüştürüldü.[2]
Çoruh, kuruluşundan iki yıl sonra, 1935 yılında yapılan genel nüfusu sayımında Rize, Artvin, Borçka, Hopa, Pazar ve Şavşat olmak üzere altı kazayı kapsıyordu. İlin idari merkezi Rize kentiydi ve nüfusu 14.717 kişiden oluşuyordu. Bu sırada birer küçük kasaba olan Artvin'de 3.512 kişi, Borçka'da 614 kişi, Hopa'da 2.884 kişi, Pazar'da 1.849 kişi ve Şavşat'ta 669 kişi yaşıyordu. Çoruh'un kentsel nüfusu 24.245 kişiden, kırsal nüfusu 247.655 ve toplam nüfusu 271.900 kişiden oluşuyordu.[3]
Rize ve Pazar kazaları 1936 yılında Çoruh'tan ayrılarak yeniden Rize vilayeti kuruldu. Bunun sonucunda Çoruh'un sınırları daralmış oldu. Bununla birlikte, daha önce Erzurum vilayetine bağlı olan Yusufeli kazası Çoruh'a bağlandı. 1940 genel nüfus sayımında Çoruh vilayeti, Artvin, Borçka, Hopa, Şavşat ve Yusufeli kazalarından oluşuyordu. Artvin kasabası ilin idari merkeziydi ve nüfusu 4.589 kişiden oluşuyordu. Artvin aynı zamanda bu ilin en büyük kentsel yerleşmesiydi. Bu sırada ilçe merkezleri olan Borçka'da 846 kişi, Hopa'da 3.427 kişi, Şavşat'ta 507 kişi ve Yusufeli'de 666 kişi yaşıyordu. Bu sayımda Çoruh'un kentsel nüfusu 10.035 kişiden, kırsal nüfusu 143.238 kişiden ve toplam nüfusu 153.273 kişiden oluşuyordu.[4]
Çoruh'un kaza sayısı 1950 yılında gelindiğinde artmıştı. Çoruh vilayeti Artvin, Ardanuç, Borçka, Fındıklı, Hopa, Şavşat ve Yusufeli kazalarını kapsıyordu. 1955 genel nüfus sayımında da Çoruh yedi kazadan oluşuyordu. Ancak 1953'te Fındıklı kazası Rize vilayetine bağlanmış[5] ve 1954'te Arhavi kaza olmuştu.[6] 1956'da 6668 sayılı bir kanunnameyle Çoruh ilinin adı Artvin olarak değiştirilmiştir.[2]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ "Yeniden dokuz kaza ve beş vilâyet teşkiline ve bunlarla otuz iki nahiyeye aid kadrolar hakkında kanun" (PDF). 8 Ocak 2025 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi.
- ^ a b Taner Artvinli, Artvin Yer Adları Sözlüğü, İstanbul, 2013, s, 99, ISBN 978-605-5708-85-6.
- ^ "1935 Genel Nüfus Sayımı, İstanbul, 1937, s. V" (PDF). 16 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 29 Ağustos 2021.
- ^ "1940 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1944, s. XIII" (PDF). 27 Haziran 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 4 Aralık 2025.
- ^ "Çoruh Vilâyetine bağlı Fındıklı Kazasının Rize Vilâyetine bağlanması hakkında Kanun" (PDF). 22 Ekim 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 4 Aralık 2025.
- ^ "Yeniden (21) kaza kurulması hakkında Kanun" (PDF). 2 Mayıs 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 4 Aralık 2025.