Ani iklim değişikliği - Vikipedi
İçeriğe atla
Ana menü
Gezinti
  • Anasayfa
  • Hakkımızda
  • İçindekiler
  • Rastgele madde
  • Seçkin içerik
  • Yakınımdakiler
Katılım
  • Deneme tahtası
  • Köy çeşmesi
  • Son değişiklikler
  • Dosya yükle
  • Topluluk portalı
  • Wikimedia dükkânı
  • Yardım
  • Özel sayfalar
Vikipedi Özgür Ansiklopedi
Ara
  • Bağış yapın
  • Hesap oluştur
  • Oturum aç
  • Bağış yapın
  • Hesap oluştur
  • Oturum aç

İçindekiler

  • Giriş
  • 1 Etkiler
  • 2 Ayrıca bakınız
  • 3 Kaynakça

Ani iklim değişikliği

  • Afrikaans
  • العربية
  • Bikol Central
  • বাংলা
  • Deutsch
  • Ελληνικά
  • English
  • Español
  • فارسی
  • Français
  • Hausa
  • Bahasa Indonesia
  • Igbo
  • Македонски
  • پښتو
  • Português
  • Українська
  • Tiếng Việt
  • 中文
Bağlantıları değiştir
  • Madde
  • Tartışma
  • Oku
  • Değiştir
  • Kaynağı değiştir
  • Geçmişi gör
Araçlar
Eylemler
  • Oku
  • Değiştir
  • Kaynağı değiştir
  • Geçmişi gör
Genel
  • Sayfaya bağlantılar
  • İlgili değişiklikler
  • Kalıcı bağlantı
  • Sayfa bilgisi
  • Bu sayfayı kaynak göster
  • Kısaltılmış URL'yi al
  • Karekodu indir
Yazdır/dışa aktar
  • Bir kitap oluştur
  • PDF olarak indir
  • Basılmaya uygun görünüm
Diğer projelerde
  • Vikiveri ögesi
Görünüm
Vikipedi, özgür ansiklopedi
Klatrat hidratlar, ani değişikliklerin olası bir nedeni olarak tanımlanmıştır.

Ani iklim değişikliği, iklim sisteminin, enerji dengesi tarafından belirlenen doğal dönüşüm hızının ötesinde, daha hızlı bir şekilde dönüşüme zorlanmasıyla ortaya çıkar. Bu dönüşüm, meteor çarpması gibi ani dışsal olaylarla tetiklenebileceği gibi, dışsal zorlamaların etkisiyle mevcut dönüşüm hızını geçebilir.[1][2] Dolayısıyla ani iklim değişikliği, bir iklimin normal seyrinin ötesinde bir hızla gerçekleşen, genellikle dışsal zorlamalarla tetiklenen ve doğal dengeyi bozan bir süreçtir. Geçmişteki ani iklim değişilikleri arasında Karbonifer Yağmur Ormanlarının Çöküşü,[3] Erken Dryas Devri,[4] Dansgaard-Oeschger olayları, Heinrich olayı ve muhtemelen Paleosen-Eosen Termal Maksimum[5] yer almaktadır. Bu terim aynı zamanda iklim değişikliği bağlamında, bir insan ömrünün zaman ölçeğinde tespit edilebilen ani iklim değişikliğini tanımlamak için de kullanılmaktadır. Bu tür bir ani iklim değişimi, iklim sistemi içindeki geri besleme döngülerinin veya iklim sistemindeki devrilme noktalarının bir sonucu olabilir.[6]

Bilim insanları ani olaylardan bahsederken farklı zaman ölçekleri kullanabilmektedir. Örneğin, Paleosen-Eosen Termal Maksimum'un ortaya çıkış süresi birkaç on yıl ile birkaç bin yıl arasında değişebilir. Buna karşılık iklim modellerine göre, süregelen sera gazı emisyonları nedeniyle 2047 yılında dünya'nın yakın yüzey sıcaklığı, son 150 yıldaki alışılmış değişim aralığından sapabilir.[7]

Etkiler

[değiştir | kaynağı değiştir]
Termohalin döngüsünün izlediği yolun bir özeti. Mavi yollar derin su akıntılarını, kırmızı yollar ise yüzey akıntılarını temsil etmektedir.

Ani iklim değişikliği geçmişte muhtemelen aşağıdaki gibi geniş kapsamlı ve ciddi etkilere neden olmuştur:

  • Başta Permiyen-Triyas yok oluşu ve Karbonifer Yağmur Ormanı Çöküşü olmak üzere kitlesel yok oluşların ani iklim değişikliğinin bir sonucu olduğu öne sürülmüştür.[3][8][9]
  • Biyoçeşitlilik kaybı: ani iklim değişikliği ve diğer yok olma olayları olmasaydı, Dünya'nın biyoçeşitliliği artmaya devam edecekti.[10]
  • Okyanus akıntılarında değişiklikler, örneğin:
  • El Niño etkisinin artışı[11][12]
  • Erken Dryas devri sırasında meydana gelmiş olabilecek termohalin döngüsündeki potansiyel bozulma.[13][14]
  • Kuzey Atlantik salınımındaki değişiklikler[15]
  • Daha şiddetli hava olaylarına katkıda bulunabilecek Atlantik meridyonel devridaim döngüsündeki değişiklikler.[16]

Ayrıca bakınız

[değiştir | kaynağı değiştir]
  • Nükleer kış
  • Volkanik kış
  • Yok oluş

Kaynakça

[değiştir | kaynağı değiştir]
  1. ^ Harunur Rashid; Leonid Polyak; Ellen Mosley-Thompson (2011). Abrupt climate change: mechanisms, patterns, and impacts. American Geophysical Union. ISBN 9780875904849. 13 Mart 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Aralık 2024. 
  2. ^ Committee on Abrupt Climate Change, National Research Council. (2002). "Definition of Abrupt Climate Change". Abrupt climate change : inevitable surprises. Washington, D.C.: National Academy Press. doi:10.17226/10136. ISBN 978-0-309-07434-6. 8 Ekim 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Aralık 2024. 
  3. ^ a b Sahney, S.; Benton, M.J.; Falcon-Lang, H.J. (2010). "Rainforest collapse triggered Pennsylvanian tetrapod diversification in Euramerica". Geology. 38 (12). ss. 1079-1082. Bibcode:2010Geo....38.1079S. doi:10.1130/G31182.1. 
  4. ^ Broecker, W. S. (May 2006). "Geology. Was the Younger Dryas triggered by a flood?". Science. 312 (5777). ss. 1146-1148. doi:10.1126/science.1123253. ISSN 0036-8075. PMID 16728622. 
  5. ^ National Research Council (2002). Abrupt climate change : inevitable surprises. Washington, D.C.: National Academy Press. s. 108. ISBN 0-309-07434-7. 
  6. ^ Rial, J. A.; Pielke Sr., R. A.; Beniston, M.; Claussen, M.; Canadell, J.; Cox, P.; Held, H.; De Noblet-Ducoudré, N.; Prinn, R.; Reynolds, J. F.; Salas, J. D. (2004). "Nonlinearities, Feedbacks and Critical Thresholds within the Earth's Climate System" (PDF). Climatic Change. Cilt 65. ss. 11-00. doi:10.1023/B:CLIM.0000037493.89489.3f. hdl:11858/00-001M-0000-0013-A8E8-0. 9 Mart 2013 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. 
  7. ^ Mora, C (2013). "The projected timing of climate departure from recent variability". Nature. 502 (7470). ss. 183-187. Bibcode:2013Natur.502..183M. doi:10.1038/nature12540. PMID 24108050. 
  8. ^ Sahney, S.; Benton, M.J. (2008). "Recovery from the most profound mass extinction of all time". Proceedings of the Royal Society B. 275 (1636). ss. 759-65. doi:10.1098/rspb.2007.1370. PMC 2596898 Özgürce erişilebilir. PMID 18198148. 
  9. ^ Crowley, T. J.; North, G. R. (May 1988). "Abrupt Climate Change and Extinction Events in Earth History". Science. 240 (4855). ss. 996-1002. Bibcode:1988Sci...240..996C. doi:10.1126/science.240.4855.996. PMID 17731712. 
  10. ^ Sahney, S.; Benton, M.J.; Ferry, P.A. (2010). "Links between global taxonomic diversity, ecological diversity and the expansion of vertebrates on land". Biology Letters. 6 (4). ss. 544-547. doi:10.1098/rsbl.2009.1024. PMC 2936204 Özgürce erişilebilir. PMID 20106856. 
  11. ^ Trenberth, K. E.; Hoar, T. J. (1997). "El Niño and climate change". Geophysical Research Letters. 24 (23). ss. 3057-3060. Bibcode:1997GeoRL..24.3057T. doi:10.1029/97GL03092. 
  12. ^ Meehl, G. A.; Washington, W. M. (1996). "El Niño-like climate change in a model with increased atmospheric CO2 concentrations". Nature. 382 (6586). ss. 56-60. Bibcode:1996Natur.382...56M. doi:10.1038/382056a0. 29 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi25 Aralık 2024. 
  13. ^ Broecker, W. S. (1997). "Thermohaline Circulation, the Achilles Heel of Our Climate System: Will Man-Made CO2 Upset the Current Balance?" (PDF). Science. 278 (5343). ss. 1582-1588. Bibcode:1997Sci...278.1582B. doi:10.1126/science.278.5343.1582. PMID 9374450. 22 Kasım 2009 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. 
  14. ^ Manabe, S.; Stouffer, R. J. (1995). "Simulation of abrupt climate change induced by freshwater input to the North Atlantic Ocean" (PDF). Nature. 378 (6553). s. 165. Bibcode:1995Natur.378..165M. doi:10.1038/378165a0. 30 Nisan 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF)25 Aralık 2024. 
  15. ^ Beniston, M.; Jungo, P. (2002). "Shifts in the distributions of pressure, temperature and moisture and changes in the typical weather patterns in the Alpine region in response to the behavior of the North Atlantic Oscillation" (PDF). Theoretical and Applied Climatology. 71 (1–2). ss. 29-42. Bibcode:2002ThApC..71...29B. doi:10.1007/s704-002-8206-7. 20 Şubat 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF)25 Aralık 2024. 
  16. ^ J. Hansen; M. Sato; P. Hearty; R. Ruedy; ve diğerleri. (2015). "Ice melt, sea level rise and superstorms: evidence from paleoclimate data, climate modeling, and modern observations that 2 °C global warming is highly dangerous". Atmospheric Chemistry and Physics Discussions. 15 (14). ss. 20059-20179. Bibcode:2015ACPD...1520059H. doi:10.5194/acpd-15-20059-2015. 10 Eylül 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi25 Aralık 2024. Our results at least imply that strong cooling in the North Atlantic from AMOC shutdown does create higher wind speed. * * * The increment in seasonal mean wind speed of the northeasterlies relative to preindustrial conditions is as much as 10–20%. Such a percentage increase of wind speed in a storm translates into an increase of storm power dissipation by a factor ~1.4–2, because wind power dissipation is proportional to the cube of wind speed. However, our simulated changes refer to seasonal mean winds averaged over large grid-boxes, not individual storms.* * * Many of the most memorable and devastating storms in eastern North America and western Europe, popularly known as superstorms, have been winter cyclonic storms, though sometimes occurring in late fall or early spring, that generate near-hurricane-force winds and often large amounts of snowfall. Continued warming of low latitude oceans in coming decades will provide more water vapor to strengthen such storms. If this tropical warming is combined with a cooler North Atlantic Ocean from AMOC slowdown and an increase in midlatitude eddy energy, we can anticipate more severe baroclinic storms. 
  • g
  • t
  • d
İklim değişikliği
Genel bakış
  • Son iklim değişikliğinin ilişkilendirilmesi
  • İklim sistemi
  • İklim değişikliğinin etkileri
  • İklim değişikliğini hafifletme
  • İklim değişikliği adaptasyonu
  • Ülke ve bölgelere göre iklim değişikliği
Sebepler
Genel bakış
  • Son iklim değişikliğinin ilişkilendirilmesi
  • Dünya atmosferindeki karbondioksit
  • Ekstrem olay ilişkilendirmesi
  • Sera etkisi
  • İklim değişikliği konusunda bilimsel fikir birliği
Kaynaklar
  • Sera gazları
    • Karbon hesaplaması
  • Sera gazı emisyonları
    • Tarım
    • Sulak alanlar
  • Fosil yakıt
  • Ormansızlaşma ve iklim değişikliği
  • Arazi kullanımı, arazi kullanım değişikliği ve ormancılık
  • Temsili Konsantrasyon Yolu
  • Paylaşılan Sosyoekonomik Yollar
  • Dünya enerji tüketimi
Tarih
  • İklim değişikliği biliminin tarihi
  • İklim değişikliği siyasetinin tarihi
  • Svante Arrhenius
  • James Hansen
  • Charles David Keeling
  • Birleşmiş Milletler konferansları
  • İklim değişikliğinde yıllar
    • 2019
    • 2020
    • 2021
    • 2022
    • 2023
Etkiler ve sorunlar
Fiziksel
  • Ani iklim değişikliği
  • Anoksik olay
  • Arktik metan emisyonları
  • Arktik deniz buzunda azalma
  • Atlantik meridyonel devridaim sirkülasyonu
  • Kuraklık
  • Ekstrem hava olayları
  • Sel
    • Kıyı taşkını
  • Buzulların geri çekilmesi
  • Sıcak hava dalgası
    • Kentsel ısı adası
    • Deniz
  • Okyanuslar
    • Asitlenme
    • Deoksijenasyon
    • Isı içeriği
    • Deniz yüzeyi sıcaklığı
    • Tabakalaşma
    • Sıcaklık
  • Ozon deliği
  • Donmuş toprak çözülmesi
  • İklim sistemindeki devrilme noktaları
  • Deniz seviyesinin yükselmesi
  • Sezon sürünmesi
  • Tropikal siklonlar
  • Su döngüsü
  • Orman yangınları
Flora ve fauna
  • Ekosistemler
    • Toplu ölüm olayı
  • İstilacı türler
  • Bitki biyoçeşitliliği
  • Deniz yaşamı
  • Karasal hayvanlar
  • Kuşlar
  • İklim değişikliğinden kaynaklanan yok olma riski
  • Orman ölümü
Sosyal etkiler
  • Tarım
  • Şehirler
  • Çocuklar
  • Engellilik
  • Ekonomik etkiler
  • Balıkçılık
  • Cinsiyet
  • İnsan sağlığı
  • İnsan hakları
  • Yerli halklar
  • Bulaşıcı hastalıklar
  • Ada ülkeleri
  • Ruh sağlığı
  • Göçmen
  • Yoksulluk
  • İklim direnci
  • Risk değerlendirmeleri
  • Güvenlik ve çatışma
  • Kentsel su baskını
  • Kırılganlığı
  • Su kıtlığı
  • Su güvenliği
Ülke ve bölgelere göre
  • Afrika
  • Amerika
  • Antarktika
  • Kuzey Kutbu
  • Avustralya
  • Karayipler
  • Avrupa
  • Orta Doğu ve Kuzey Afrika
  • Küçük ada ülkeleri
  • Güney Asya
  • Ülkelere göre
Toplum ve iklim değişikliği
Toplum
  • İş dünyası yanıtları
  • İklim eylemi
  • Ekolojik yas
  • İklim hareketi
    • Okul grevi
  • İklim acil durum bildirgesi
  • İnkâr
    • Yumuşak inkâr
    • Komplo teorisi
  • Tartışmalar
  • Yönetim
  • Adalet
  • Davalar
  • Ulusal Olarak Belirlenen Katkı
  • Politikalar
  • Kamuoyu grüşü
  • Kadınlar
İletişim
  • Eğitim
  • İklim sarmalı
  • Popüler kültür tasvirleri
    • sanat
    • İklim kurgusu
    • Oyunlar
  • İklim Değişikliği Performans Endeksi
  • İklim krizi (terim)
  • Medya
  • Isınma şeritleri
Uluslararası anlaşmalar
  • Glasgow İklim Paktı
  • Sürdürülebilir Kalkınma Hedefi 13
  • Kyoto Protokolü
  • Paris Anlaşması
    • Paris Anlaşması'nın 6. Maddesi Kapsamındaki İşbirliği Mekanizmaları
  • Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi
Hafifletme
Ekonomi ve finans
  • Karbon bütçesi
  • Karbon kredisi
  • Karbon dengelemesi
    • Altın Standart (karbon dengeleme standardı)
  • Karbon vergisi
  • İklim borcu
  • İklim riski
  • İklim riski sigortası
  • İklim finansmanı
  • İklim değişikliğini hafifletmenin eş faydaları
  • Fosil yakıtların elden çıkarılması
  • Hafifletmenin ekonomisi
  • Emisyon ticareti
    • Karbon emisyon ticareti
  • Yeşil İklim Fonu
  • Düşük karbonlu ekonomi
Enerji
  • Karbondioksitin jeolojik depolanması
  • Enerji dönüşümü
    • Fosil yakıtların kullanımdan kaldırılması
  • Nükleer enerji
  • Yenilenebilir enerji
  • Sürdürülebilir enerji
Karbon yutaklarının korunması ve iyileştirilmesi
  • Mavi karbon
  • Karbondioksit giderme
    • Karbondioksitin jeolojik depolanması
    • Karbon tutma
  • Karbon çiftçiliği
  • İklim dostu tarım
  • Doğa temelli çözümler
  • Ormansızlaşma ve orman bozulmasından kaynaklanan emisyonların azaltılması
  • Yeniden ağaçlandırma
Kişisel
  • Karbon nötrlük
  • İklim değişikliği konusunda bireysel eylem
    • Karbon ayak izi
    • Bitki temelli beslenme
Arkaplan ve teori
Ölçümler
  • Küresel yüzey sıcaklığı
  • Enstrümantal sıcaklık kaydı
  • Uydu ölçümleri
Teori
  • Yansıtabilirlik
  • Karbon döngüsü
    • Biyolojik pompa
    • Okyanus karbon döngüsü
    • Donmuş toprak karbon döngüsü
  • Karbon yutağı
  • İklim duyarlılığı
  • İklim değişkenliği ve değişiklikleri
  • Bulut geri bildirimi
  • Bulut zorlaması
    • Iris hipotezi
  • Geri bildirimler
  • Dünya'nın enerji bütçesi
  • Küresel ısınma potansiyeli
  • İklim değişikliği üzerindeki sera etkisinin açıklayıcı modeli
  • Yörüngesel zorlama
  • Radyatif zorlama
Araştırma
  • İklim değişikliği senaryosu
  • İklim modeli
  • Birleştirilmiş Model Karşılaştırma Projesi
  • Hükûmetlerarası İklim Değişikliği Paneli (IPCC)
    • IPCC Altıncı Değerlendirme Raporu
  • Paleoklimatoloji
  • Paleotempestoloji
  • Solar jeomühendislik
Liste Sözlük  • Liste İndeks  • Kategori Kategori
"https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Ani_iklim_değişikliği&oldid=34581595" sayfasından alınmıştır
Kategori:
  • İklim değişikliği
  • Sayfa en son 23.49, 3 Ocak 2025 tarihinde değiştirildi.
  • Metin Creative Commons Atıf-AynıLisanslaPaylaş Lisansı altındadır ve ek koşullar uygulanabilir. Bu siteyi kullanarak Kullanım Şartlarını ve Gizlilik Politikasını kabul etmiş olursunuz.
    Vikipedi® (ve Wikipedia®) kâr amacı gütmeyen kuruluş olan Wikimedia Foundation, Inc. tescilli markasıdır.
  • Gizlilik politikası
  • Vikipedi hakkında
  • Sorumluluk reddi
  • Davranış Kuralları
  • Geliştiriciler
  • İstatistikler
  • Çerez politikası
  • Mobil görünüm
  • Wikimedia Foundation
  • Powered by MediaWiki
Ani iklim değişikliği
Konu ekle