Amele Taburları (Osmanlı İmparatorluğu)

Osmanlı İmparatorluğu'nda Amele Taburları (Ermenice: Աշխատանքային բատալիոն, Yunanca: Τάγματα Εργασίας, Tagmata Ergasias), son dönem Osmanlı İmparatorluğu'ndaki zorla çalıştırma yöntemlerinden biri. Balkan Harbi'nde silahaltına alınan gayrimüslimlerin isteksizlikleri, casusluk, itaatsizlik ve firar olaylarına karışmaları, gayrimüslimlerin Birinci Dünya Savaşı'nda silahsız olarak hizmet etmelerine sebep olmuştur.^[1] I. Dünya Savaşı döneminde ortaya çıkan taburlar, Osmanlı Ermenisi ve Osmanlı Rumu askerlerin silahsızlandırılması, zorla çalıştırılması ve öldürülmesiyle ilgilidir.^[2]^[3]^[4]^[5]

Genel bakış

I. Dünya Savaşı sırasında Osmanlı İmparatorluğu, ordunun lojistik organizasyonu için amele taburlarından istifade etti. Amele Taburları tamamen Gayrimüslimlerden oluşmamakla birlikte Müslümanların Gayrimüslimlerden çok olduğu Amele Taburları da vardır. Mesela Bolu 2. Amele Taburu'nun 16 Haziran 1916'da 602 Müslüman, 102 Rum, 54 Ermeni ve 2 Yahudi mevcudu olması bunu teyit eder.^[6] İmparatorluğun bu dönemde seyrek bir demiryolu alt yapısı mevcuttu. Ameleler, ordunun cephede ihtiyaç duyduğu malzemeleri nakletmek ve yollar ile demiryollarında inşaat çalışmaları yapmakla görevlendirildi.^[7] Hilmar Kaiser gibi güvenilmez propaganda kaynaklar Amelelerin birçoğunun Hristiyan: Rumlar ve Süryani Hristiyanlarından sonra en kalabalık birlik, Ermenilerden oluştuğu ve mevcudunun 25.000 ile 50.000 arasında değiştiği ifadelerini kullanır.^[7]^[8] Gerçekte sadece IV. Ordu Komutanlığı menzilinde tespit edilen Amele Taburları bile 20.387 mecutludur. 14 Amele Taburuna ait yoklamalarda ise Ermenilerin sayısı 2.194 mevcutla %10 civarındadır.^[1]

Amele taburlarında Ermeniler

Ermeniler, 1908'e kadar Osmanlı İmparatorluğu askeriyesinde hizmet vermiyordu. İmparatorluğun Müslüman ve Gayrimüslim unsurları arasındaki ayrımın sona ereceğini ilan eden Jön Türk Devrimi'nden kısa süre sonra artık Müslümanlarla eşit haklara sahip olan Ermeniler, toplumun diğer parçaları gibi zorunlu askerliğe tabii tutularak orduya alındılar.

Osmanlı'nın 25 Şubat 1915 tarihli Sarıkamış Harekâtı mağlubiyetini takiben^[9] Harbiye Nazırı Enver Paşa'nın yayınladığı 8682. Emir, Ermenilerin Osmanlı ordusuna yönelik saldırılarının ve evlerinde bomba istiflemelerinin sonucunda "Ermenilerin katiyyen seyyar ordularda, seyyar veya sabit jandarmalarda veya herhangi bir silahlı kuvvet bünyesinde görev yapmayacağını" ilan etti.^[10] Enver Paşa, bu kararın alınma sebebinin "Ermenilerin Ruslarla iş birliği yapmasından duyulan endişe" olduğunu açıkladı.^[11] Sarıkamış Harekâtı sırasında orduda hizmet veren Ermeniler, silahsızlandırıldı ve amele taburlarına alındı.^[9] Osmanlı Ordusu, geleneksel olarak düzenli orduya yalnızca 20-45 yaşlarındaki Gayrimüslimleri aldı. Daha genç (15-20) ve yaşlı (45-60) olanlar ise her zaman olduğu gibi amele taburlarında lojistik destek olarak kullanıldı. Şubat ayından önce, orduya alınan bazı Ermenilerden "hamal" olarak yararlanıldı. Bu hamallar sonradan infaz edildi.^[12]

Tasvirler

Yunan romancı Elias Venezis, taburların durumunu Numero 31328 (Το Νούμερο 31328) isimli romanında tasvir etti. Venezis'in anlatısına göre onun bulunduğu 3000 kişilik amele birliğinden yalnızca 23 kişi sağ çıkmıştı.^[13]

Leyla Neyzi, 20. yüzyılın başlarında Ankara'da yaşayan bir Yahudi olan Yaşar Paker'in günlüklerine dair bir inceleme yayınladı. Paker birincisi 1919-1922 Türk-Yunan Savaşı, ikincisi de Türkiye'nin fiilen katılmadığı İkinci Dünya Savaşı sırasında olmak üzere iki kez amele taburlarına alınmıştı. Paker'in günlüğüne dayanan bu çalışmada, amele taburlarının genel durumları tasvir edilmektedir.^[14]

Kaynakça

^ ^a ^b Karagöz, Mevlüt (16 Eylül 2019). "Birinci Dünya Savaşı'nda IV. Ordu Menzilinde Amele Taburları". Güvenlik Stratejileri Dergisi. 15 (30): 379-415. doi:10.17752/guvenlikstrtj.620973. ISSN 1305-4740. 18 Mart 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi14 Mart 2025.
^ Foreign Office Memorandum by Mr. G.W. Rendel on Turkish Massacres and Persecutions of Minorities since the Armistice, March 20, 1922, Paragraph 35
^ "USA Congress, Concurrent Resolution, September 9, 1997". 23 Haziran 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Ağustos 2018.
^ "The Ethnic Cleansing of Greeks from Gallipoli, April 1915". 3 Mayıs 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Ağustos 2018.
^ "Notes on the Genocides of Christian Populations of the Ottoman Empire". 3 Nisan 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Ağustos 2018.
^ Lüleci, Abdullah (16 Eylül 2020). "Bir Zamanlar Bolu İkinci Amele Taburu (1914-1918)". Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 20 (3): 761-777. doi:10.11616/basbed.v20i56819.784857. ISSN 1303-0035. 18 Mart 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi14 Mart 2025.
^ ^a ^b Kaiser, Hilmar (2002). Kieser, Hans-Lukas; Schaller, Dominik J. (Ed.). Armenian genocide and the Shoah (İngilizce). Chronos. ss. 190-191. ISBN 978-3-0340-0561-6.
^ Kaiser, Hilmar (2002). Kieser, Hans-Lukas; Schaller, Dominik J. (eds.). p.191
^ ^a ^b Kaiser, Hilmar (2002). Kieser, Hans-Lukas; Schaller, Dominik J. (eds.). p.193
^ Kaman Gürün (1986), The Armenian File. Palgrave McMillan. 978-0312049409
^ Suny 2015, ss. 244
^ Toynbee, Arnold. Armenian Atrocities: The Murder of a Nation. London: Hodder and Stoughton, 1915, pp. 181–2.
^ Elias Venezis (2006). González Rincón, Manuel (Ed.). Number 31328: The Book of Slavery (İspanyolca). Universidad de Sevilla. s. 12. ISBN 9788447210565. 27 Temmuz 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Eylül 2021. From Ayvalik town, there were three thousand prisoners heading to the interior. At the end of 1923, once the armistice was signed, and with the consequent population exchange, only twenty-three of those three thousand prisoners came back alive.
^ Strong as Steel, Fragile as a Rose: A Turkish Jewish Witness to the Twentieth Century, Leyla Neyzi paper on the basis of Yaşar Paker's diary published in the Jewish Social Studies in Fall 2005

Konuyla ilgili yayınlar

Zürcher, Erik-Jan: Ottoman labour battalions in World War I, in: Kieser, Hans-Lukas / Schaller, Dominik J. (eds.): Der Völkermord an den Armeniern und die Shoah = The Armenian genocide and the Shoah, Zurich 2002: Chronos, pp. 187–196.

[:2-1] Karagöz, Mevlüt (16 Eylül 2019). "Birinci Dünya Savaşı'nda IV. Ordu Menzilinde Amele Taburları". Güvenlik Stratejileri Dergisi. 15 (30): 379-415. doi:10.17752/guvenlikstrtj.620973. ISSN 1305-4740. 18 Mart 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi14 Mart 2025.

[2] Foreign Office Memorandum by Mr. G.W. Rendel on Turkish Massacres and Persecutions of Minorities since the Armistice, March 20, 1922, Paragraph 35

[3] "USA Congress, Concurrent Resolution, September 9, 1997". 23 Haziran 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Ağustos 2018.

[4] "The Ethnic Cleansing of Greeks from Gallipoli, April 1915". 3 Mayıs 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Ağustos 2018.

[5] "Notes on the Genocides of Christian Populations of the Ottoman Empire". 3 Nisan 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Ağustos 2018.

[6] Lüleci, Abdullah (16 Eylül 2020). "Bir Zamanlar Bolu İkinci Amele Taburu (1914-1918)". Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 20 (3): 761-777. doi:10.11616/basbed.v20i56819.784857. ISSN 1303-0035. 18 Mart 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi14 Mart 2025.

[:0-7] Kaiser, Hilmar (2002). Kieser, Hans-Lukas; Schaller, Dominik J. (Ed.). Armenian genocide and the Shoah (İngilizce). Chronos. ss. 190-191. ISBN 978-3-0340-0561-6.

[8] Kaiser, Hilmar (2002). Kieser, Hans-Lukas; Schaller, Dominik J. (eds.). p.191

[:1-9] Kaiser, Hilmar (2002). Kieser, Hans-Lukas; Schaller, Dominik J. (eds.). p.193

[10] Kaman Gürün (1986), The Armenian File. Palgrave McMillan. 978-0312049409

[11] Suny 2015, ss. 244

[12] Toynbee, Arnold. Armenian Atrocities: The Murder of a Nation. London: Hodder and Stoughton, 1915, pp. 181–2.

[13] Elias Venezis (2006). González Rincón, Manuel (Ed.). Number 31328: The Book of Slavery (İspanyolca). Universidad de Sevilla. s. 12. ISBN 9788447210565. 27 Temmuz 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Eylül 2021. From Ayvalik town, there were three thousand prisoners heading to the interior. At the end of 1923, once the armistice was signed, and with the consequent population exchange, only twenty-three of those three thousand prisoners came back alive.

[14] Strong as Steel, Fragile as a Rose: A Turkish Jewish Witness to the Twentieth Century, Leyla Neyzi paper on the basis of Yaşar Paker's diary published in the Jewish Social Studies in Fall 2005

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

Rum Kırımı
Arka plan
Jön Türk Devrimi Osmanlı Rumları Karadeniz Rumları Kapadokya Rumları Osmanlı İmparatorluğu
Kırım
Amele Taburları Ölüm yürüyüşü Foça Katliamı Ayvalık tehciri İzmit katliamları Samsun tehcirleri Amasya yargılamaları Büyük İzmir Yangını
Dış yardım ve destek
Anadolu Rumları Yardım Komitesi Yakın Doğu Amerikan Yardım Heyeti
Sorumlular
Jön Türkler veya İttihat ve Terakki Üç Paşalar: Talat, Enver, Cemal Bahaddin Şakir Teşkilât-ı Mahsusa Sakallı Nureddin Topal Osman
Ayrıca bakınız
Türk-Yunan Savaşı (1919–1922) Türkiye Rumları Nüfus mübadelesi Rum mülteciler Ermeni Kırımı Süryani Kırımı Âliye Divan-ı Harb-i Örfi Malta Mahkemeleri
g t d