Akkaya, Ardeşen
| Akkaya | |
|---|---|
 | |
 Rize'nin Türkiye'deki konumu | |
  Akkaya Akkaya'nın Rize'deki konumu | |
| Ülke |  Türkiye |
| İl | Rize |
| İlçe | Ardeşen |
| Coğrafi bölge | Karadeniz Bölgesi |
| İdare | |
| • Yönetici | Muhtar[3] İhtiyar heyeti[3] |
| Rakım | 508 m |
| Nüfus (2020) | |
| • Toplam | 271 |
| Zaman dilimi | UTC+03.00 (TSİ) |
| İl alan kodu | 0464 |
| İl plaka kodu | 53 |
| Posta kodu | 53480 |
Akkaya, Rize ilinin Ardeşen ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe
[değiştir | kaynağı değiştir]Akkaya köyünün eski adı Pelergvati (ფელერგვათი) ve Pelergivat (ფელერგივათ) olarak bilinir.[4][5] Ancak 1704 tarihli Osmanlı mufassal defterinde "Pelağrivat" (پلاغریوات) olarak geçer.[6] 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesi ile 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde ise, Pilargvat (پیلاركوات) şeklinde yazılmıştır.[7][8]
Pelergvati köyünün bulunduğu Lazeti bölgesi, Antik Çağ'da Kolheti Krallığı'nın sınırları içinde bulunuyordu. Osmanlılar, Trabzon İmparatorluğu'nu 1461'de ortadan kaldırdıktan sonra, 1547 yılında, bugünkü Batum kenti ve çevresi hariç, bu bölgeyi de ele geçirmiştir.[9]
Pelergvati köyü, 1704 tarihli "Batum Livası Mufassal Defteri"ne göre, Batum livasının Atina nahiyesine bağlıydı. Köyde 57 hane ve 17 bekâr erkek (mücerred) bulunuyordu. Erzen, darı ve kenevir tarımı ile bağcılık ve şarapçılık yapılıyor, meyve ve sebze yetiştiriliyordu.[10] 1876 Trabzon vilayeti salnamesine göre ise, Trabzon vilayetinin Lazistan sancağının Atina kazasına bağlıydı. Nüfusu 23 hanede yaşayan 70 kişiden oluşuyordu. Bu sayının sadece erkek nüfusunu ihtiva etme ihtimali bulunmaktadır. Köyde vergiye tabi hayvan varlığı olarak 54 koyun, 8 keçi, 65 inek ve 10 öküz kaydedilmiştir.[11]
Pelergvati köyü Birinci Dünya Savaşı yıllarında Rus idaresi sınırları içinde kalmıştır. Gürcü dilbilimci İoseb Kipşidze, 1917 yılında Lazistan bölgesine yaptığı araştırma gezisinde, "Pelergivat" (ფელერგივათ) şeklinde not ettiği köyde 44 hanede 235 kişinin yaşadığını yazmıştır.[5] Nikolay Marr ise, adını Pilergivat biçiminde yazdığı bu yerleşim yerinin Eski Trabzon köyünün yukarı kesimlerinde yer aldığını belirtmiştir.[12]
Pelergvati veya Pilergivat köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde, Rize vilayetinin Atina kazasının Ardeşen nahiyesine bağlıydı.[8] 1935 genel nüfus sayımında ise Çoruh vilayeti içinde aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 280 kişiden oluşuyordu. Bu tarihte Çoruh vilayeti Artvin ve Rize vilayetlerinin yerini almış, Atina kazasının adı da Pazar olarak değiştirilmişti.[13] Pelergvati veya Pilergivat Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Akkaya olarak değiştirilmiştir.[14] 1965 genel nüfus sayımında Akkaya köyünün nüfusu 589 kişiden oluşuyordu ve bu nüfus içinde 231 kişi okuma yazma biliyordu.[15]
Coğrafya
[değiştir | kaynağı değiştir]Akkaya köyü, Rize il merkezine 54 km, Ardeşen ilçe merkezine 8 km uzaklıktadır.[16] Günümüzde Düz, Orta, Sırt, Yukarı, Cami ve Çevre adlı mahallelerden oluşmaktadır. Ardeşen ile Çamlıhemşin ilçeleri sınırında konumlanan köy, 200 m yükseklikte yer almaktadır. Doğusunda Şenyamaç ve Seslikaya köylerinden ayıran Fırtına Deresi, batısında Pazar ilçesine bağlı Şehitlik Köyü, kuzeyinde Çıraklar Köyü, güneyindeyse Hoşdere Köyü yer almaktadır.
Nüfus
[değiştir | kaynağı değiştir]| Yıllara göre köy nüfus verileri | |
|---|---|
| 2020 | 271[2] |
| 2019 | 279[2] |
| 2018 | 421[2] |
| 2017 | 300[2] |
| 2016 | 292[2] |
| 2015 | 320[2] |
| 2014 | 330[2] |
| 2013 | 360[2] |
| 2012 | 287[2] |
| 2011 | 281[2] |
| 2010 | 341[2] |
| 2009 | 350[2] |
| 2008 | 498[2] |
| 2007 | 329[2] |
| 2000 | 194[16] |
| 1990 | 537[16] |
| 1985 | 575[16] |
| 1876 | 70[17] |
| 1842 | 54 (erkek nüfus)[17] |
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ "Akkaya, Turkey Page". 17 Mayıs 2006 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Şubat 2020.
- ^ a b c d e f g h i j k l m n o "Rize Ardeşen Akkaya Köy Nüfusu". Nufusune.com. 12 Aralık 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Şubat 2020.
- ^ a b "5393 sayılı Belediye Kanunu" (PDF). mevzuat.gov.tr. 3 Temmuz 2005. s. 3. 1 Haziran 2024 tarihinde kaynağından (pdf) arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Eylül 2024.
Madde 9- Mahalle, muhtar ve ihtiyar heyeti tarafından yönetilir.
- ^ İrfan Aleksiva - İsmail Bucaklişi, Svacoxo - Laz Yer Adları Sözlüğü, İstanbul, 2009, s. 26, ISBN 978-605-89094-0-3
- ^ a b "İoseb Kipşidze, "Çaneti'de Yolculuk" (ჭანეთში მოგზაურება), მოამბე / Bulletin, I. Cilt, Tiflis 1937, s. 156". 26 Mayıs 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Haziran 2024.
- ^ ორი ოსმალური დავთარი ბათუმის შესახებ / Two Ottoman Defters About Batumi, Yayına Hazırlayan Zaza Şaşikadze, Tiflis, 2024, s. 229, ISBN 978-9941-33-756-7
- ^ Trabzon Vilayeti Salnamesi − 1869-1904, (Hazırlayan) Kudret Emiroğlu, Ankara, 1993-2009, 22 cilt; 8. cilt, s. 372, ISBN 9789157871117.
- ^ a b Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 620.
- ^ ორი ოსმალური დავთარი ბათუმის შესახებ / Two Ottoman Defters About Batumi, Yayına Hazırlayan Zaza Şaşikadze, Tiflis, 2024, s. 10, ISBN 978-9941-33-756-7
- ^ ორი ოსმალური დავთარი ბათუმის შესახებ / Two Ottoman Defters About Batumi, Yayına Hazırlayan Zaza Şaşikadze, Tiflis, 2024, s. 32-33, ISBN 978-9941-33-756-7
- ^ Trabzon Vilayeti Salnamesi − 1869-1904, (Hazırlayan) Kudret Emiroğlu, Ankara, 1993-2009, 22 cilt; 8. cilt, s. 373, ISBN 9789157871117.
- ^ Nikolay Marr, Lazistan'a Yolculuk (Çeviri: Yulva Muhurcişi), İstanbul, 2016, s. 73, ISBN 9786055753634.
- ^ "1935 Genel Nüfus Sayımı, İstanbul, 1937, s. 309" (PDF). 16 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 15 Mayıs 2025.
- ^ Köylerimiz, (Yayımlayan) İçişleri Bakanlığı, Ankara, 1968, s. 741.
- ^ "1965 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1968, s. 524" (PDF). 18 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 18 Haziran 2024.
- ^ a b c d "Akkaya Köyü". YerelNet.org.tr. 29 Ağustos 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Ekim 2018.
- ^ a b Murat Ümit Hiçyılmaz, “Ardeşen Nüfus Kütüğü 1842 Ardeşen Sülaleleri”, Ardeşen Belediyesi Kültür Sanat Tanıtım Eserleri Serisi-13, 2011, Rize, ss. 18-25