1675-1676 Malta veba salgını
1675-1676 Malta veba salgını, Malta'nın Hospitalier Şövalyeleri tarafından yönetilidiği dönemde meydana gelmiş olan bir salgındır. Aralık 1675 ile Ağustos 1676 arasında meydana geldi ve yaklaşık 11.300 ölümle sonuçlandı ve bu da onu Malta tarihindeki en ölümcül salgın haline getirdi. Ölümlerin çoğu, ölüm oranı yaklaşık %41 olan başkent Valletta ve üç şehir de dahil olmak üzere kentsel alanlardaydı. Kırsal yerleşimlerde ölüm oranı %6,9'du.
Salgının kesin nedeni belirsizliğini koruyor, ancak hastalık ilk olarak Trablus'tan malları olan bir tüccarın evinde ortaya çıktığından , Kuzey Afrika'dan gelen enfekte mallar muhtemel bir kaynak gibi görünüyor. Salgın hızla yayıldı ve kısmen hastalığın gerçekten veba olup olmadığı konusundaki anlaşmazlıklar nedeniyle onu kontrol altına alma çabaları yetersiz kaldı. Sonunda sıkı önlemler alındı ve salgın sekiz ay sonra azaldı.
Arka plan
[değiştir | kaynağı değiştir]Salgın sırasında Malta, Hospitalier Şövalyeleri tarafından yönetiliyordu. 1592-93'te bir veba salgını yaklaşık 3.000 kişiyi öldürdü ve 1623 ve 1655'te daha küçük salgınlar oldu.[1]
Epidemi
[değiştir | kaynağı değiştir]Menşei
[değiştir | kaynağı değiştir]Salgın, 24 Aralık 1675'te başkent Valletta'da başladı.[2] 11 yaşındaki kızı Anna Bonnici hastalandı ve kırmızı peteşiyal kanamalar ve genişlemiş lenf düğümleri gibi belirtleri gösterdi[3] ve 28 Aralık'ta öldü.[2] Hasta, protomedicus Domenico Sciberras'a vaka hakkında bilgi veren doktor Giacomo Cassia tarafından incelenmiştir.[2][3]
Hastalığın kaynağı kesin değildir.[4] O zamanlar, vebanın salgın öncesi ve sırasında 1675-76'te Malta'yı birkaç kez ziyaret eden Berberi korsanlarla savaşan bir İngiliz gemileri filosundan geldiği iddiaları vardı.[1] Hastalığın bazı mallarla birlikte enfekte sıçanlarla gelmesi daha olasıdır.[4] vebadan kurtulan Franisk Bonamico, hastalığın adaya Trablus'tan Bonnici'ye teslim edilen bir tekstil yüküyle girdiğini yazdı.[5]
Yayılış
[değiştir | kaynağı değiştir]
10 Ocak 1676'da Bonnici'nin 2 yaşındaki erkek kardeşi Giacchino öldü ve evlerinde bir kadın köle kısa süre sonra hastalandı ama iyileşti. Ailenin diğer bir üyesi olan 7 yaşındaki Teresa, 13 Ocak'ta benzer semptomlardan öldüğünde bu ölümlerin nedeni hala tespit edilemedi.[2] Bonnicis'in akrabaları olan Agius ailesinin üyeleri de hastalandı ve öldü ve bu alarm verdi ve yetkililer kurbanların evlerini kapattı.[5] Matteo Bonnici de hastalığa yakalandı ve 25 Ocak'ta öldü.[2]
Sonraki birkaç gün içinde başka vakalar da ortaya çıktı ve 28 Ocak'ta sağlık yetkilileri gizli bir toplantı yaptı ve hastalığın muhtemelen veba olduğu sonucuna vardı. Salgını kontrol altına alma girişimleri hemen başladı ve tüm şüpheli vakalar izole edildi, ancak hastalık hızla yayılmaya devam etti.[3] Bazı insanlar panikledi ve şehirleri kırsal kesime terk etti, adayı terk etti veya kendilerini evlerine kilitledi,[6] ancak birçok kişi günlük rutinlerini sürdürerek hastalığın yayılmasına katkıda bulundu.[2] 2 Mart'a kadar 100 ölüm vardı.[5]
Salgının seyri biraz değişkendi ve bir dizi gelgitler yaşadı ve zirvede olduğu ana Malta adasına, özellikle de Büyük Liman çevresindeki yoğun nüfuslu kentsel alana geniş çapta yayıldı. Mdina şehri, Safi köyü[2] ve Gozo adası hastalıktan uzak kaldı.[3]
Sınırlama önlemleri
[değiştir | kaynağı değiştir]
Salgını kontrol altına almak için alınan ilk önlemler, büyük ölçüde hastalığın gerçekten veba olup olmadığı konusunda anlaşmazlık olduğu için etkisizdi.[8] 28 Ocak 1676'da, St John Tarikatı'nın dört Şövalyesi, Veba Komiserleri olarak atandı ve halkı hastalıktan korumak için sınırsız yetki verildi. İki Kont ve birkaç halk sağlığı görevlisi de salgınla ilgilenmekten ve dört şövalye tarafından kendilerine verilen emirleri yerine getirmekten sorumluydu.[3] Tüm şüpheli vakalar Isolotto'daki[2] Lazzaretto'ya transfer edildi ve çoğu kısa süre sonra öldü.[9]
Birkaç halk sağlığı görevlisi hastalığa yakalandı ve öldü ve salgın yayıldıkça görevli sayısı iki katına çıktı ve daha fazla tecrit hastanesi açıldı. Olayları yetkililere bildirmeyenler hakkında ölüm dahil ağır cezalar uygulandı ve örnek olarak üç kişi asıldı.[3] Salgın sırasında hayatını kaybedenlere ait evlerden eşya çalanlardan bazıları da asıldı.[1]
Nisan ortasına kadar, Mdina'lı Capitano della Verga şehri kapattı ve salgının nüfusuna ulaşmasını başarıyla önlemeyi başardı. Gozo'ya seyahat etme koşulları zorlaştırıldı ve hastalık oraya yayılmadı.[3]
14 Haziran'da Malta'da yeterli tıbbi malzeme bulunduğuna karar verildi ve iki gün sonra Valletta'nın belirli bölgelerine getirilen kısıtlamalar kaldırıldı.[3] Veba sekiz ay sürdü ve Ağustos ayında azaldı.[4] Son ölüm 30 Ağustos'ta Siġġiewi yakınlarındaki Ħax-Xluq'ta meydana geldi.[5] 24 Eylül 1676'da barikatların açılması, silahların ateşlenmesi, çanların çalması ve geçit törenleri ile salgının sona ermesi kutlandı.[3]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ a b c d e f g h Grima (19 Haziran 2017). "The 1676 plague in Malta". The Malta Independent. 12 Kasım 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ a b c d e f g h i Pisani (1970). "The Malta plague epidemic of 1675–1676" (PDF). 5 (1). ss. 42-45. 15 Mart 2020 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi6 Eylül 2021.
- ^ a b c Kohn 2007
- ^ a b c d Grima (22 Aralık 2019). "The beginning of Malta's worst plague outbreak in 1675". Times of Malta. 23 Aralık 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ Scerri (12 Mart 2017). "The plague that decimated Malta twice over". Times of Malta. 14 Mart 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ a b c Micallef 2015
- ^ Grech (2013). "The Order of St John's approach to plague after Rhodes". Melita Historica. 16 (2): 35-44. 15 Mart 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ Tully 1821