Şapka

Kadın şapkası

Şapka, başın üzerine giyilen ve başın üst kısmını tamamen veya kısmen kaplayan bir giysi veya aksesuar. Genellikle kumaş, keçe, hasır, ip, yün veya plastik gibi bir malzemeden üretilir.

Başı sıcak veya soğuk havanın olumsuz etkisinden, yağıştan ve rüzgardan korumak için giyilir. Bazı şapkaların gölgelik işlevi gören çıkıntılı kenar bulunur. Şapkalar, sosyal statü göstergesi işlevi de görebilir. Şapka; polis, asker, postacı ve din adamı gibi değişik meslek gruplarının üniformalarının bir parçası olarak kişinin ne iş yaptığına işaret edebilir. Erkekler de kadınlar da şapka kullanabilir.

Tarihçesi

M.Ö. 3000'li yıllarda Mısır'ın Thebes şehrindeki bir mezarda resmedilen bir adamın başındaki hasır şapka bilinen ilk şapkadır. Yüksek sınıftan Mısırlılar saçlarını kazıtırdı ve saçsız başlarını serinletmek için başlık takarlardı.

Kenarlıklı bir şapka ilk defa M.Ö. 5. yüzyılda Yunanistan'da kullanılmıştır. Bu şapka modeline petasos denilirdi. Yağmurdan ve güneşten korunma sağlamak üzere tasarlanmıştı.

Hermes'i başında petasos ile gösteren madeni para, Makedonya, MÖ 4. yy

Roma İmparatorluğu döneminde pilos şapka denilen, kafatasına benzeyen şapkalar takılırdı. Köleleştirilmiş Yunanlar ve Romalılar Frig şapkası takardı. Frig şapkası, çok sonraları, Amerikan Devrimi ve Fransız Devrimi sırasında birer özgürlük sembolü olarak kabul edildi.

Orta Çağ'da şapkalar sosyal statü sembolü idi. Belirli sosyal grupların, o grupları tanımlayan giysi ve şapkaları giymesi gerekiyordu. Örneğin 1215'te 4. Laterano Konsili, Yahudiler için belirli şapka ve giysilerin giyilmesini mecbur kıldı.

16. yüzyılda, “kadın şapkacısı” mesleği “milliner” terimi ile ifade edilmeye başlandı. Milliner, kellime anlamı olarak, "Milanolu" demektir. Bu dönemde en iyi şapkaların yapıldığı yer Milano, İtalya idi. Milliner sözcüğü 18. yüzyılda Avrupa'ya yayıldı.

Kadınlar, 19. yüzyıla kadar, şapka kullanmak yerine, başlarını mendille örter veya gevşek boneler giyerdi. 19. yüzyılın ilk yarısında, büyük ve süslü boneler giymeye başladılar. Yüzyılın sonunda kadar bu bonelerin stilleri çeşitlendi.

Şapka türleri

Melon şapka (bowler): ABD'de derbi şapkası olarak da bilinir. Siperliği yukarı kıvrıktır ve tepesi yuvarlaktır. Sert keçeden yapılır. Tasarımını İngiliz politikacı ve asker Edward Coke 1849 yılında, avlak bekçilerinin giymesi için yapmıştır. Bu şapka, başa güzelce oturduğundan at sürerken rüzgarda sahibinin başından uçup gitmez ve başı dallardan korur. İngiltere, İrlanda ve ABD'de önce emekçi sınıfı, sonra orta ve üst sınıf tarafından da kabul görüp yaygınlaşmış, 20. yüzyılın popüler kültürü ikonlarından Charlie Chaplin'in simgesi olmuştur.

Stetson şapka (kovboy şapkası): Kenarları düz ve geniş olup yanlara doğru kıvrılan, tepesinde boğumlar bulunan bir şapka türüdür. "Western şapka” da denir. 1800'lü yıllarda üretildi. Tasarımcısı, John Batterson Stetson adında Amerikalı bir şapkacıdır. Koruyucu ve su geçirmez olması sebebiyle popüler olmuştur.

Sombrero şapka (Meksika şapkası): Kenarları giyen kişinin baş, boyun ve omuz bölgesini kaplayacak kadar geniştir. Adı, İspanyolca “sombre” (gölge) kelimesinden gelir. Kimin icat ettiği bilinmemektedir. Meksika kültürünün sembollerindendir.

Fötr şapka (fedora): 1882'de tasarlandı ve adını Victorien Sardou'nun yazdığı bir oyunun karakteri Prenses Fédora Romanoff'tan aldı. Geleneksel olarak keçeden yapılır. Rüzgardan koruması ve katlanabilir olma özelliği onu 1960'lara kadar popüler kıldı.

Silindir şapka: 1700'lü yıllarda tasarlandı. Tasarımcısı John Hetherington idi. Avrupa'da orta ve üst sınıf erkekler tarafından kullanılmıştır. 19. yüzyıl ortalarında silindir şapka Fransa'da orta ve üst sınıf erkeklerin resmî davetlerde giydikleri bir aksesuardır. ABD Başkanı Abraham Lincoln tarafından ikonik hale getirilmiştir. Uzun boylu olan Lincoln, silindir şapka sayesinde daha da uzun ve heybetli görünüyordu ve bir rivayete göre bazı önemli belgeleri şapkasının altında taşıyordu. Uzun yolculuklarda silindir şapkaların fazla hacimli olması zorluk yarattığından 1823'te, "Opera Hat" olarak adlandırılan daha kısa bir model de yaratıldı. 19. yüzyılda orta üst sınıf erkekler silindir şapkayı resmî törenlerde giyerken, iş görüşmeleri ve yarı resmî davetlerde melon şapka, straw boater ve panama şapka kullanırlardı. Silindir şapka daha çok erkek aksesuarı olarak bilinse de, 1830'lu yıllardan itibaren kadın biniciler de silindir şapka takmıştır.

Panama şapkası: Ekvador'da üretilen, hasır dokuma şapkadır. Yumuşak, ince dokulu, açık renklidir. En klasik formunda, şapka gövdesinde siyah bir şerit vardır. 20. yüzyılın başında, Panama Kanalı'nın yapımında çalışan işçileri rüzgar ve yağmurdan korumak üzere, Ekvador'dan bu şapkalar çok sayıda ithal edildi, kanalın açılışında ABD başkanı Roosevelt de bu şapkayı takınca tüm dünyada şapka, Panama şapkası olarak tanındı. 1925'te Kastamonu'da Şapka Devrimi'ni başlatan Atatürk'ün taktığı şapka da Panama şapkasıdır.

Ayrıca bakınız

• Şapka Devrimi
• Konik şapka
• Pillbox şapka
• Akademik şapka
• Tam o'shanter (şapka)
• Karakul şapkası
• Denizci şapkası
• Tirol şapkası
• Örgülü şapka
• Beyzbol şapkası
• Piyade şapkası
• Pilotka
• Kapüşon
• Kar maskesi
• Papak

Galeri

• 
  Pilos şapka giymiş genç adam, MÖ 5. veya 4. yy
• 
  Frig şapkası
• 
  Panama şapkası
• 
  Klasik bir fötr şapka
• 
  Sombrero şapka
• 
  Melon şapka
• 
  Silindir şapka
• 
  Stetson şapka