İkinci Schleswig-Holstein Savaşı

İkinci Schleswig-Holstein Savaşı
	Almanya'nın birleşmesi
	Üst: Dybbøl Muharebesi, 7–18 Nisan; Alt: Als Muharebesi, 30 Haziran
Tarih	1 Şubat – 30 Ekim 1864
Bölge	Schleswig ve Yutland; Savaş öncesi çatışmalar: Holstein ve Lauenburg
Sonuç	Prusya-Avusturya zaferi, 1864 Viyana Antlaşması
Coğrafi; Değişiklikler	Danimarka; Schleswig, Holstein ve Lauenburg'u Prusya ile Avusturya'ya bıraktı
Taraflar
Prusya; Avusturya; Saksonya Krallığı; Hannover Krallığı	Danimarka
Komutanlar ve liderler
I. Wilhelm; Otto von Bismarck; Helmuth Karl Bernhard von Moltke; Franz Joseph	IX. Christian; Ditlev Gothard Monrad
Güçler
Savaşın başlangıcında: 61.000 asker; 158 top; Takviye kuvvetler: 20.000 asker; 64 top;	38.000 asker; 100+ top
Kayıplar
Ölü: 1.275; Yaralı: 2.393; Kayıp: 165; Toplam: 3.833	Ölü: 2.933; Yaralı: 3.159; Esir: 7.000; Toplam: 13.092

İkinci Schleswig-Holstein Savaşı (Danca: Den anden slesvigske krig; Almanca: Deutsch-Dänischer Krieg ya da Alman-Danimarka Savaşı) veya Dan-Prusya Savaşı yahut Prusya-Danimarka Savaşı olarak da bilinir,^[a] 19. yüzyılda Schleswig-Holstein sorunu etrafında vuku bulan ikinci askerî çatışmadır. Savaş, 1 Şubat 1864 tarihinde Prusya ve Avusturya birliklerinin, Danimarka'nın tımar toprağı olan Schleswig'e girmesiyle başlamıştır. Danimarka, Prusya Krallığı ile Avusturya İmparatorluğu’na mensup birliklerle yani Alman Konfederasyonu’na karşı savaşmıştır.^{[kaynak belirtilmeli]}

1848–1852 tarihleri arasındaki Birinci Schleswig Savaşı gibi, bu savaş da Schleswig, Holstein ve Lauenburg dükalıklarının kontrolü uğruna yürütülmüştür. Danimarka Kralı VII. Frederik’in, Alman Konfederasyonu tarafından kabul gören bir varis bırakmadan ölmesi üzerine söz konusu dükalıkların tahtının kimde kalacağına dair bir veraset meselesi ortaya çıkmıştır. Savaş, Schleswig Dükalığını Danimarka Krallığı ile daha sıkı bir bağa kavuşturan 1863 Kasım Anayasası’nın kabul edilmesinin ardından başlamıştır ki, bu hamle Alman tarafınca 1852 Londra Protokolü’nün ihlali addedilmiştir.^{[kaynak belirtilmeli]}

Savaş, 30 Ekim 1864 tarihinde Viyana Antlaşması ile sona ermiş; Danimarka, Schleswig Dükalığı’nın (yalnızca Ærø Adası Danimarka’da kalmıştır), Holstein Dükalığı’nın ve Saksonya-Altenburg’un Prusya Krallığı ve Avusturya İmparatorluğu’na feragat edilmesini kabul etmiştir.^{[kaynak belirtilmeli]}

Arka Plan

1848 yılında, Danimarka kendi ilk liberal anayasasını kabul etmiştir. Bu gelişmeyle eşzamanlı olarak, ve kısmen onun bir sonucu olarak, Holstein ile güney Schleswig’teki geniş Alman çoğunluğa mensup ayrılıkçı hareket, Birinci Schleswig Savaşı’nda (1848–1851) bastırılmıştır; zira her iki bölgede de yaşayan Almanlar, birleşik, egemen ve bağımsız bir devlet kurma teşebbüslerinde başarısız olmuşlardır. O dönemde VII. Frederik hem Danimarka kralı hem de Holstein ile Schleswig dükalıklarının hükümdarıydı. Bununla birlikte, söz konusu hareket 1850'ler ve 1860'lar boyunca sürmüştür; zira Danimarka, Schleswig Dükalığı’nı Danimarka Krallığı’na dâhil etmeye çalışırken, Almanya’nın birleşmesini savunan liberal eğilimli unsurlar, Danimarka idaresindeki Holstein ve Schleswig dükalıklarının Büyük Almanya bünyesine katılmasını istemekteydiler. Holstein tamamen Alman etnik kimliğine sahipti, 1806 öncesinde bir Alman tımarıydı ve 1815’ten itibaren Alman Konfederasyonu’na dâhil bulunmaktaydı. Schleswig ise bir Danimarka tımarıydı ve dil bakımından Aşağı Almanca, Danca ve Kuzey Frizce arasında karışıktı.^{[kaynak belirtilmeli]}

Orta Çağ’dan önce Schleswig halkı Danca ve Frizce konuşmaktaydı; hattâ 18. yüzyıl gibi geç bir tarihte bile güney Schleswig'in birçok kırsal bölgesinde Danca konuşulmaya devam edilmekteydi. 19. yüzyıl başlarında, Schleswig’in kuzey ve orta kesimlerinde Danca konuşulurken, güney yarısında dil zamanla Almancaya kaymıştır. Din adamları ve soylular arasında Alman kültürü hâkimdi; Danca ise daha düşük sosyal statüde olup esasen kırsal halk tarafından konuşulmaktaydı. Yüzyıllar boyunca, kralın mutlak egemenliğinin sürdüğü devirlerde bu şartlar pek az gerilim doğurmuştur. Ancak 1820 civarında liberal ve eşitlikçi fikirlerin yayılması ve milliyetçi cereyanların zuhur etmesiyle birlikte, kimlik meselesi Danimarkalı ve Alman aidiyetleri arasında karmaşık bir hâl almıştır: Schleswig’teki Alman seçkinleri Almanya’ya dâhil olmayı isterken, Danimarkalılar Schleswig’in daha sıkı biçimde Danimarka’ya entegre edilmesini arzu etmekteydi. Buna ek olarak, Baltık Denizi ile Kuzey Denizi arasında yer alan Danimarka boğazlarından geçen gemilerden Danimarka tarafından alınan geçiş vergileri de bir şikâyet konusuydu. Bu masraftan kaçınmak maksadıyla, Prusya ile Avusturya, Danimarka Holstein üzerindeki hâkimiyetini sürdürdükçe inşası mümkün olmayan Kiel Kanalı’nı inşa etmeyi planlamaktaydı.^{[kaynak belirtilmeli]}

İhtilafın büyük bir kısmı, Danimarka Kralı VII. Frederik’in halefine odaklanmıştır. Holstein ve Schleswig’in Alman halkı, Danimarka hanedanının bir tali kolu olan Augustenborg Hanedanı’nı desteklemekteydi; ancak sıradan bir Danimarkalı, bu hanedanın fazlaca Alman olduğunu düşünerek, rakip kol olan Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glücksburg hanedanını ve Glücksburg Prensi Christian’ı yeni hükümdar olarak tercih etmekteydi. Prens Christian, Birinci Schleswig Savaşı’nda (1848–1851) Danimarka safında hizmet vermişti. Hem Britanya hem de Rus İmparatorluğu, Kuzey Denizi ile Baltık Denizi’ni birbirine bağlayan Danimarka boğazlarının, Britanya için Baltık’a girmeye, Rusya içinse Baltık’tan çıkmaya imkân sağlayacak şekilde, Danimarka gibi nispeten zayıf bir güç tarafından denetlenmesini istemekteydi.^[3] 1848–49’daki Birinci Schleswig Savaşı sırasında Rusya, Danimarka lehine savaşa müdahil olma tehdidinde iki kez bulunmuş ve bu durum savaşın sonucunu tayin eden bir etken olmuştur.^[3]

Savaş öncesinde Schleswig, Holstein ve Lauenburg.

1851’de savaşı sona erdiren barış antlaşması, Schleswig dükalığının Danimarka Krallığı’yla olan ilişkilerinde Holstein dükalığı ile aynı şekilde muamele görmesini şart koşmuştu. Ancak 1848 anayasasının 1850’lerin sonu ve 1860’ların başındaki revizesi sırasında Holstein, bu değişikliği tanımamış; Kopenhag’daki parlamento revizyonu onaylarken, Holstein buna iştirak etmemiştir. 1863’te VII. Frederik’in ölümüyle birlikte, yeni Danimarka hükümdarı Kral IX. Christian, yeni anayasanın Schleswig ve Danimarka’da yürürlüğe girmesini emretmiş; fakat Holstein bu kapsamın dışında tutulmuştur. Bu durum, 1851 barış antlaşmasının ve 1852 tarihli Londra Protokolü’nün açık bir ihlali anlamına gelmekteydi ve Prusya ile Alman Konfederasyonu’na karşı Danimarka’ya karşı bir casus belli sağlamıştır. Alman tarafı, on üç yıl önceki durumdan çok daha avantajlıydı; zira o dönemde Prusya, Britanya, Fransa ve Rusya’nın Danimarka lehine askerî müdahalede bulunma riskinden ötürü geri adım atmak zorunda kalmıştı. Fransa, özellikle Britanya ile yaşadığı sömürge meseleleri nedeniyle zor durumdaydı. Otto von Bismarck, Avusturya İmparatorluğu’nun desteğini kazanmayı başarmıştı ki bu, Avusturya’nın Alman birliği içindeki büyük güç statüsünü pekiştirmekteydi. Öte yandan Britanya ise, Danimarka’nın Londra Protokolü’nü ihlal etmiş olmasından ötürü rahatsızdı.^{[kaynak belirtilmeli]}

Bu meselede Danimarkalıların kararlılığını idrak edebilmek için, Schleswig’in Danimarka tarafından kadim ve asli bir bölge olarak görüldüğünün anlaşılması gerekir. Schleswig’in güney kısmı, eski Danimarka Viking “başkenti” Hedeby’nin harabelerini ve Danevirke tahkimat sistemini barındırır; bu tahkimatın ilk kısımları milattan sonra 400–500 civarında inşa edilmiştir ki, muhtemelen Kavimler Göçü çağında kuzeye yönelen kavimlere karşı Danimarka’yı korumak gayesiyle yapılmıştır. Danimarkalılar bu topraklara yaklaşık 500 yılında yerleşmeden evvel Schleswig, Anglusların yurduydu. Bu kavmin büyük kısmı Britanya’ya göç ederek ileride Anglo-Sakson krallıklarını teşkil etmiş; geride kalanlar ise Danimarkalılarla asimile olmuştur. Nitekim Angıllar ile Danimarkalılar arasında çok yakın bir bağ bulunduğu, erken dönem İngiliz ve Danimarka destanlarında birlikte anılmalarından da anlaşılmaktadır. Dolayısıyla, bu bölgenin artık Danimarka’ya ait olmadığını iddia etmek, Danimarkalıların Schleswig üzerindeki atalara dayalı hak iddialarına karşı büyük bir tahrik olarak görülmüştür.^{[kaynak belirtilmeli]}

Buna mukabil Almanlar, meseleye Orta Çağ tarihinden yaklaşmaktaydılar: Halihazırda 1326 ve 1448 yıllarında Danimarka kralları, Schleswig’in Danimarka tacından neredeyse tam bağımsızlığını kabul etmişlerdi. Almanlar, bu nedenle söz konusu dükalığın dört yüz yıl boyunca Danimarka’nın asli parçası olmadığını; bilakis, Schleswig’in Holstein Alman dükalığı ile “ebediyen ayrılmaz” (up ewich ungedeelt) olduğunu savunuyorlardı; ki bu da Danimarka kralı tarafından 1460 gibi erken bir tarihte taahhüt edilmişti.^{[kaynak belirtilmeli]}

Özetle, Danimarkalılar Schleswig’i ülkenin ayrılmaz bir parçası kabul ediyor ve Holstein’ı dışarıda bırakan yeni bir anayasa ilan ederek bu durumu vurgulamak istiyordu. Öte yandan Almanlar ise Schleswig’in Holstein’dan ayrılamayacağını düşünmekteydi. Alman bakış açısına göre, Danimarka tacı bu iki dükalığa farklı muamelede bulunmak istiyorsa, tek çözüm Danimarka hâkimiyetinin bütünüyle sona erdirilmesiydi. Bu suretle her iki taraf da diğerini saldırgan olarak görmüştür.^{[kaynak belirtilmeli]}

Uluslararası Statüko

Otto von Bismarck, 1862 yılında Prusya başbakanlığına atanmıştır. Kral, kendisine bu vazifeyi tevdi ederken, Prusya Meclisi’nin liberal Temsilciler Meclisi kanadının, askerî harcamaları artırmak için istenen vergi tekliflerini kabul etmeyişinden doğan krizi çözmesini istemekteydi. Savaş Bakanı General von Roon’un askerî modernizasyon programı için “mutlak gerekli” saydığı vergilerin, Meclis tarafından reddi, ülkeyi derin bir siyasî krize sürüklemişti.^[4] Bu bağlamda, liberal çoğunluklu Landtag, ordu üzerindeki “bütçe yetkisi”ni kullanarak Prusya yönetiminde kral ile eşit bir konuma erişme niyeti taşımaktaydı.^[4] Ancak Hohenzollern Hanedanı’ndan gelen Prusya kralları, ordunun denetimini mutlak surette ellerinde tutmak istemişlerdir; bu nedenle I. Wilhelm, askerî modernizasyon için gerekli vergiler konusunda ‘Landtag’ ile herhangi bir uzlaşmaya varmaya kesinlikle karşı çıkmıştır.^[4]

Bismarck’ın başbakanlığa tayini, esasen kralın onun Meclis’e ödün vermeden vergileri geçirtebilecek bir şahsiyet olduğuna inanmasından kaynaklanmıştır. Bismarck, kaba ve buyurgan mizacıyla tanınmakla birlikte, istediği takdirde son derece nazik ve zarif davranabilen bir diplomattı.^[5] Aynı zamanda çözümsüz gibi görünen sorunlara ustaca çözüm bulma kabiliyetiyle tanınıyordu ve mevcut siyasî düzeni koruma azmiyle bilinmekteydi. Bu sebeplerle, kral kendisinin krizi çözebilecek en uygun kişi olduğuna kanaat getirmişti.^[6]

Bismarck’ın meşhur "kan ve demir" (Blut und Eisen) konuşması, Almanya’nın meselelerinin müzakereyle değil, “kan ve demirle” çözüleceğini ilan etmekteydi; bu, artan askerî harcamaları desteklemek amacıyla liberalleri kendi yanına çekme çabasının bir parçasıydı.^[7] Ancak Landtag, önerilen vergileri kabul etmedi.^[8] Bismarck krizi, anayasada bir “boşluk” (Verfassungslücke) bulunduğu iddiasıyla, vergi toplama yetkisinin kral ve meclisin anlaşamaması durumunda yürütmeye geçtiğini ileri sürerek çözdü ve Landtag’ın onayı olmaksızın vergilerin toplanmasını emretti. Özel sohbetlerinde bile bu iddianın saçmalığını kabul etmekteydi.^[8]

Bismarck’ın bu eylemi açıkça yasa dışı ve anayasaya aykırıydı; halk arasında da popülerliğini azaltmıştı.^[9] Ancak Prusya’daki liberaller aynı zamanda Alman milliyetçiliğini savunmaktaydılar ve Schleswig-Holstein dükalıklarının birleşik bir Alman devletine katılmasını destekliyorlardı. Bismarck, bu bağlamda milliyetçilik adına bir savaş başlatmanın, hem liberalleri Prusya devletine yakınlaştıracağını hem de ordunun önemini göstererek anayasa dışı vergileri haklı kılacağını düşünmekteydi.^[10]

Birinci Schleswig Savaşı’nda, Rusya’nın Danimarka lehine müdahale ihtimali savaşın sonucunu tayin etmişti.^[11] Ancak Kırım Savaşı (1853–1856), Rus dış politikasının tüm seyrini değiştirmiştir. Bu savaştan önce Rusya, Avrupa’da en gerici güç olarak sayılmaktaydı ve Viyana Kongresi (1815) ile tesis edilen mevcut statükonun korunmasını en çok isteyen devletti. Kırım Savaşı sonrası ise Rusya, Avrupa’daki güç dengesini değiştirmeye çalışan bir revizyonist güç hâline gelmiştir.^[11] Ayrıca, savaş sonrasında Rusya ile Britanya ve Fransa arasında iş birliği imkânı ortadan kalkmış, bu da 1848–1850’de mevcut olmayan bir diplomatik manevra alanı doğurmuştur.^[11]

Çar II. Aleksandr, güçlü bir Prusya’nın Fransa’yı zayıflatacağını düşünmekteydi.^[11] 1863-1864 Polonya Ayaklanması sırasında III. Napolyon’un Polonya yanlısı tavrı, zaten gergin olan Rus-Fransız ilişkilerini daha da kötüleştirmiştir; Kissinger, bu yaklaşımı “stratejik düşüncesizlik” örneği sayar.^[12] Aleksandr, Bismarck’ın Danimarka ana toprağını ilhak etmeyeceği ve yalnızca iki dükalıkla sınırlı kalacağına dair güvence vermesi hâlinde, Prusya’yı destekleme eğilimindeydi.^{[kaynak belirtilmeli]}

Britanya, Danimarka’yı desteklemeye en istekli devlet idi. Ancak güçlü bir donanmasına rağmen, tamamen gönüllü askerlerden oluşan küçük Britanya ordusu, kıtada kara harekâtı için bir müttefike ihtiyaç duymaktaydı.^[13] Kırım Savaşı’nın yol açtığı Anglo-Rus düşmanlığı, bu iki ülkenin birlikte hareket etmesini imkânsız kılmıştır.^[13] Öte yandan, Amerikan İç Savaşı sırasında Amerika Birleşik Devletleri Donanması’nın Güney’i ablukaya alması, Britanya’da “pamuk kıtlığı” olarak adlandırılan ekonomik buhrana neden olmuştur. Britanya pamuk ihtiyacını Mısır’dan sağlamaya çalışmış, fakat ablukanın delinmesi için yapılan kaçakçılık faaliyetleri Amerika Konfedere Devletleri ile ilişkileri daha da gererek, ABD-Britanya hattında büyük güvensizlik yaratmıştır. Bu durum, Britanya dış politikasını sınırlandırmış; Prusya’ya karşı harekette Fransa veya Rusya gibi büyük bir Avrupa gücünün desteğini gerekli kılmıştır. Ayrıca Britanya ordusunun önemli bir bölümü, olası bir Amerikan saldırısına karşı günümüzde Kanada olan bölgede konuşlandırılmıştı.^[14]

1857–58 Hindistan Ayaklanması sonrası Britanya ordusunun büyük kısmı Hindistan’a sevk edilmişti.^[14] Aynı zamanda, Hint Alt Kıtası ve Kanada’daki garnizonlar nedeniyle Britanya’nın Avrupa’da konuşlandırılabilecek sınırlı kara gücü bulunmaktaydı.^[14]

Temmuz 1863’te Lord Palmerston şu konuşmayı yapmıştır:^[14] "Avrupa’daki tüm makul insanlar gibi, Fransa ve Rusya’da da Danimarka’nın bağımsızlığının, toprak bütünlüğünün ve haklarının korunması gerektiğine inanıyorum. Şuna eminiz – en azından ben eminim – eğer bu haklara karşı şiddetli bir teşebbüste bulunulursa, bu teşebbüste bulunanlar, yalnızca Danimarka ile değil, başka güçlerle de karşı karşıya kalacaklardır."

Palmerston’un bu konuşması, Danimarka’da Britanya müdahalesi beklentisini fazlasıyla artırmıştı. Ancak Britanya ordusunun sınırlı büyüklüğü ve ABD ile süregiden gerilimler nedeniyle, Britanya’nın yalnız başına Schleswig-Holstein’a müdahale etmesi mümkün değildi. Bunun için Rusya veya Fransa gibi başka bir büyük Avrupa gücüyle iş birliği gerekliydi.^[14] Kısacası, Palmerston’un konuşması bir blöftü.^{[kaynak belirtilmeli]}

Fransa imparatoru III. Napolyon, Avrupa’daki diğer tüm güçler tarafından tehlikeli bir maceraperest olarak görülmekteydi.^[15] 1861’de Fransa'nın Meksika'ya müdahalesi kapsamında Arşidük Maximilian’ı Meksika tahtına çıkararak bir kukla hükümet kurmaya çalışmıştı. Bu girişim, Britanya ile Fransa arasında büyük gerilime neden olmuş ve Schleswig-Holstein meselesinde iki ülkenin ortak hareket etmesini imkânsız kılmıştı.^[14] 15 Kasım 1863’te Paris’te konuşan Napolyon, “1815 Anlaşmaları artık geçersizdir,” demiştir.^[16] Bunun üzerine, Avrupa güç dengesinin yeniden ele alınması için Paris’te 20 Avrupa liderini davet eden bir kongre toplama çağrısında bulunmuştur.^[16]

Her ne kadar söz konusu Paris Kongresi gerçekleşmemişse de, Napolyon’un Viyana Kongresi kararlarını açıktan reddetmesi, onun selefi Napolyon Bonapart gibi Fransa merkezli yeni bir Avrupa düzeni kurmak istediği yönünde algılanmış ve diğer Avrupa devletleriyle iş birliği ihtimalini ortadan kaldırmıştır.^[16] Napolyon, Schleswig-Holstein meselesinde Prusya yanlısı bir çizgi izlemiş; bu ülkenin emellerini kendi planları açısından faydalı görmüştür.^[16]

1863’te, Fransa’nın Berlin büyükelçisi Édouard Drouyn de Lhuys, Bismarck’a, Fransa’nın Schleswig ve Holstein dükalıklarının Prusya tarafından ilhak edilmesini destekleyeceğini, ancak bunun karşılığında Fransa’nın Ren bölgesinden bazı kısımları ilhak etmesine izin verilmesi gerektiğini bildirmiştir.^[16] Palmerston’un Paris Kongresi’ne Britanya’nın katılmasına dair isteksizliği, Napolyon tarafından bir hakaret olarak değerlendirilmiş; bu nedenle Napolyon, savaş sırasında Britanya’nın Prusya’ya karşı iş birliği tekliflerini reddetmiştir.^[14]

Anayasal Kriz (1848–1863)

Yıllar süren gerilimin ardından, 1848’de Danimarka Anayasası’nın kabul edilmesi meseleyi daha da karmaşık hâle getirmiştir; zira birçok Danimarkalı, bu yeni liberal anayasanın Schleswig’te yaşayan Danimarkalılar da dâhil olmak üzere tüm Danimarkalılara uygulanmasını arzulamaktaydı. Holstein ve Schleswig’in anayasal düzeni ise Krallık zümreleri’ne (Estates of the realm) dayanmakta olup, bu yapı toplumsal elitlere daha fazla yetki tanımaktaydı. Bu durum, her iki dükalıkta da siyasî üstünlüğün çoğunlukla Alman kökenli toprak sahibi bir sınıfın elinde toplanmasına yol açmıştı. Bu suretle, aynı devlet içerisinde iki ayrı yönetim sistemi bir arada bulunmaktaydı: Danimarka’da anayasal monarşi, Schleswig ve Holstein’da ise mutlakiyet. Üç idari birim de tek bir kabine tarafından idare edilmekteydi. Bu kabine, ekonomik ve sosyal reformları savunan liberal Danimarka bakanları ile siyasî reformlara karşı olan muhafazakâr bakanlardan müteşekkildi. Bu durum, yasama sürecinde fiilî bir tıkanma yaratmaktaydı. Ayrıca, bu “Üniter Devlet” (Helstaten) sistemine muhalif Danimarkalılar, Holstein’ın hem hükûmette yer alması hem de Alman Konfederasyonu’na üye olması nedeniyle, Schleswig’e ve hattâ yalnızca Danimarka’ya özgü işlere dahi Alman müdahalesinin artacağı endişesini taşımaktaydılar.^{[kaynak belirtilmeli]}

Aynı dönemde, Schleswig ve Holstein’da liberal Alman siyasetçiler iktidara gelmişti; bu siyasî kadro, iki dükalığı birleştirerek Danimarka krallığından bağımsız hâle getirmeyi ve Alman Konfederasyonu’na egemen bir devlet olarak katılmayı hedeflemekteydi. Böylece Danimarka ve Alman liberallerinin amaçları taban tabana zıt hâle gelmiş; bu durum 1848’de savaşa yol açmıştır. Almanya’da pek çok kişi, Schleswig meselesini bir “kurtuluş savaşı” olarak görürken, Danimarkalıların çoğu bunu Alman saldırganlığı olarak değerlendirmiştir.^{[kaynak belirtilmeli]}

Kopenhag’da saray çevresi ve bürokrasinin büyük bölümü (liberal siyasetçilerin çoğunun aksine) mevcut statükoya sıkı sıkıya bağlı kalınmasını savunmaktaydı. Aynı durum, Birleşik Krallık, Fransa ve Rus İmparatorluğu gibi dış güçler için de geçerliydi. Zira bu güçler, zayıflatılmış bir Danimarka’ya veya Kiel gibi önemli bir deniz üssünü içeren Holstein’ın Prusya tarafından ele geçirilmiş olmasına rıza göstermeye yanaşmamışlardı. Bu nedenle, 1851 yılında Prusya, Schleswig ve Holstein’daki isyancılara verdiği desteği çekmek zorunda kalmış; bu da Danimarka’nın Birinci Schleswig Savaşı’nda isyancılar karşısında zafer kazanmasını mümkün kılmıştır. Ne var ki 1852’de, Danimarka, Schleswig’e anayasal bakımdan Holstein’la aynı muameleyi yapmayı taahhüt etmek zorunda kalmıştır. Bu durum, Danimarka liberal hükümetlerinin Schleswig’i tamamen Danimarka’ya entegre etme hedefiyle çelişmekteydi. 1858 yılında, Alman Konfederasyonu, Holstein ve Lauenburg dükalıklarına ilişkin Danimarka'nın “birlik anayasası”nı feshetmiştir. Bu iki dükalık, Konfederasyon’un birer üyesi olduğundan, söz konusu karar sonrası anayasal çerçeve dışında kalmışlardır; ancak bu anayasa, Danimarka ve Schleswig’te yürürlükte kalmaya devam etmiştir.^{[kaynak belirtilmeli]}

Vâris bırakmadan yaşlanan VII. Frederik’in ömrünün son yıllarında, Danimarka’daki ardışık Ulusal Liberal hükûmetler, kralın vefatından sonra Schleswig üzerindeki denetimi korumaya odaklanmışlardır. Kral, 1863 yılında, özellikle kritik bir dönemde ölmüştür; zira Danimarka ve Schleswig’in müşterek işlerini düzenleyen Kasım Anayasası üzerindeki çalışmalar henüz tamamlanmış ve belge imzaya sunulmayı beklemekteydi. Yeni kral, IX. Christian, 18 Kasım 1863’te bu anayasa taslağını imzalamaya mecbur hissetmiş ve bunu “ciddi endişe” duyarak gerçekleştirmiştir. Bu adım, Londra Protokolü (1852)’nü ihlâl anlamına gelmiş ve Prusya Başbakanı Otto von Bismarck’a savaş için bir gerekçe sunmuştur.^{[kaynak belirtilmeli]}

Bu hamle, dükalıklardaki Alman nüfus arasında büyük bir öfkeye neden olmuş; Bismarck’ın girişimiyle Alman Konfederasyonu tarafından Holstein’ın Konfederasyon birliklerince işgal edilmesini öngören bir karar alınmıştır. Danimarka hükûmeti, Holstein’ı terk etmiş ve Kraliyet Danimarka Ordusunu Schleswig ile Holstein arasındaki sınıra çekmiştir. Ordunun büyük kısmı Danevirke tahkimatının arkasına konuşlandırılmıştır. Muharebesiz çekilme emri, bazı Danimarkalı erat arasında hoşnutsuz yorumlara neden olmuşsa da,^[17] askerî açıdan savunulacak hattın kısaltılması akıllıca bir karardı. Ayrıca, Holstein ve Lauenburg idareleri Alman Konfederasyonu’na mensup olduğundan, geri çekilmemek büyük bir siyasî krize ve hattâ Birleşik Krallık’la savaşa yol açabilirdi; zira bu ülke Londra Protokolü’nün garantörlerinden biriydi.^{[kaynak belirtilmeli]}

Danimarka Stratejisi

Ebeltoft yakınlarındaki (kuzeyde), tahkimli Fredericia şehri çevresindeki (merkezde) ve güneydeki Dybbøl mevkiindeki sözde “yan tahkimatlar”, Jutland yarımadasını kuzey–güney ekseninde savunmaya dayalı stratejiyi desteklemek amacıyla planlanmıştı. Bu strateji, deniz üstünlüğünden faydalanılarak ordunun kuzey–güney yönünde taşınmasını, böylelikle işgalci ordunun bu kanat mevkileri arasında nafile yürüyüşlerle tüketilmesini hedeflemekteydi. Böylece düşman kuvvetlerinin (üstün olduğu varsayılan) kesin bir muharebeye zorlama imkânı ortadan kalkacak; Danimarka savunması ise, zayıf düşman mevkilerine, kuşatma birliklerine ya da bölünmüş kuvvetlere deniz yoluyla hızlıca karşı taarruz edebilecekti. Bu stratejinin siyasî boyutu ise, savaşın süresini uzatarak “büyük güçlerin” diplomatik müdahalesine imkân tanımaktı—böyle bir müdahalenin Danimarka’nın lehine olacağı varsayılmaktaydı. Nitekim bu strateji, Birinci Schleswig Savaşı’nda başarıyla uygulanmıştı.^{[kaynak belirtilmeli]}

Ne var ki, Danimarka ordusunun gücüne dair gerçekçi olmayan beklentiler ile siyasî düzeydeki yetersizlikler, ordu kumandanlığının yukarıdaki plana göre Jutland’ı savunma taleplerini geçersiz kılmış; bunun yerine Jutland’ın güneyinde yer alan, tarihi savunma hattı ve efsanevî sınır sayılan Danevirke mevzilerinde cephe hattı kurma fikri öne çıkmıştır. Bu sebeple, kaynaklar Danevirke hattına yönlendirilmiş; kanat pozisyonları ise, modern topçu bombardımanına dayanamayacak klasik savaş alanı tahkimatları seviyesinde kalmıştır.^{[kaynak belirtilmeli]}

Danevirke hattının sorunu, her ne kadar cepheden gelecek saldırılara karşı görece güçlü olsa da, her iki ucu da su kütlelerine veya bataklıklara dayandığı için savunmasız kalmasıydı. 1864 kışının sert geçmesiyle birlikte bu su kütleleri ve bataklıklar donmuş, bu da Almanların Danevirke hattını dolanmasına olanak sağlamıştır. İlk bypass teşebbüsü Missunde civarında başarısızlıkla sonuçlanmışsa da, kısa süre içinde Alman kuvvetleri Danevirke’nin arka hatlarında güçlü şekilde belirince, Danimarka yüksek komutanlığı hattın terk edilmesi emrini vermek zorunda kalmıştır. Bu karar, Danimarka hükûmetinin doğrudan emirlerine ve kamuoyunun beklentisine aykırı olduğundan, General de Meza görevden alınmış ve yerine daha sadık bir isim olan General Gerlach getirilmiştir.^{[kaynak belirtilmeli]}

Danimarka ordusu ardından “eski Dybbøl” olarak bilinen diğer bir tahkimat hattına çekilmiştir. Ancak bu mevzi, Jutland’a giriş yolunu değil, yalnızca Baltık Denizi’ne doğru uzanan bir yarımadanın ucunu kontrol etmekteydi. Ordu komutanlığının, iyi hazırlanmış bir Alman kuşatması ve ardından gelecek hücumu Dybbøl mevzisinde başarıyla püskürtebileceğine inandığına dair pek az işaret vardır. Komutanlık, siyasi makamların orduyu deniz yoluyla tahliye etmeyi kabul edeceğini ve savaşın kuzey–güney eksenli stratejiye göre sürdürüleceğini varsaymaktaydı.^{[kaynak belirtilmeli]}

Ancak siyasî otorite, durumun ciddiyetini kavrayamamış; Schleswig’te askerî varlığın sürdürülmesinde ısrar etmiş ve Almanların daha mütevazı barış taleplerini dahi reddetmiştir. Bu sebeple orduya, Dybbøl mevzisini “son adama kadar” savunma emri verilmiş ve neticede Dybbøl kuşatması başlamıştır.^{[kaynak belirtilmeli]}

Bölgedeki İletişim ve Ulaşım Ağı

1864 yılı itibarıyla, Kongeå ırmağının kuzeyinde kalan Danimarka topraklarında yalnızca iki demiryolu hattı bulunmaktaydı: ilki, Kopenhag’dan Korsør’a kadar uzanan Sjælland hattı; diğeri ise kuzey Jutland’da Århus’tan kuzeybatıya doğru ilerleyen hattıydı. Danevirke mevzilerine Kopenhag’dan yapılacak herhangi bir takviye sevkiyatı, önce Korsør’a demiryoluyla, oradan da gemiyle Flensburg’a intikal yoluyla gerçekleştirilecek ve bu işlem, fırtına ya da deniz buzuyla engellenmediği takdirde dahi iki ila üç gün sürecekti. Buna karşılık, dükalıklarda gelişmiş bir demiryolu sistemi mevcuttu; ancak bu hatlar, kuzeyde Flensburg ve Husum şehirlerini aşmamaktaydı.^{[kaynak belirtilmeli]}

Schleswig şehri, Flensburg, Sønderborg ve Dybbøl, tamamı kırma taşla döşenmiş bir karayoluyla birbirine bağlıydı; ordu da bu güzergâhı kullanmaktaydı. Aynı yol, Flensburg’tan Fredericia ve Århus yönünde devam etmekteydi ve Prusya ordusu, Jutland’ı işgal ettiğinde bu hattı takip etmiştir.^{[kaynak belirtilmeli]}

Danimarka Hukukunda Değişiklik

18 Kasım 1863 tarihinde, Kral IX. Christian, Kasım Anayasası olarak bilinen metni imzalayarak, Schleswig ve Danimarka için ortak bir veraset yasası ve müşterek bir parlamento kurmuştur. Alman Konfederasyonu, bu adımı 1852 tarihli Londra Protokolü (1852)’nün ihlali olarak değerlendirmiştir. 28 Kasım’da, Alman Diyeti, Holstein ve Lauenburg dükalıkları için atanmış Danimarka temsilcisini görevden almış; yeni bir temsilcinin, Konfederasyon tarafından tanınan bir hükûmet tarafından atanmasına dek görevlendirmeyi askıya almıştır. 24 Aralık 1863 tarihinde, Sakson ve Hannoverli birlikler, Konfederasyon adına (Holstein’a karşı bir federal infaz işlemi, yani Bundesexekution kapsamında) Holstein’a girmiştir. Alman askerleri ile sadık Holstein sakinlerinin desteğini alan VIII. Frederik, her iki dükalık üzerinde hak iddiasıyla Holstein hükûmetinin yönetimini ele geçirmiştir.^{[kaynak belirtilmeli]}

Olaylar

1864

Ocak

Ocak ayında durum gerginliğini korumuş, ancak herhangi bir çatışma yaşanmamıştır. Danimarka kuvvetleri Eider Nehri’nin kuzey kıyısını, Alman kuvvetleri ise güney kıyısını kontrol etmekteydi. Danimarkalıların Danevirke’nin yan hatlarını savunmak amacıyla dayandıkları iç sular olan Eider Nehri, Treene (nehri), Schlei ve Husum’un doğusundaki ile Rheider Au çevresindeki bataklıklar, sert kış nedeniyle tamamen donmuş ve kolaylıkla geçilebilir hâle gelmişti.^{[kaynak belirtilmeli]}

İç siyasette, Bismarck 1862’den bu yana süren anayasal kriz nedeniyle büyük bir baskı altındaydı ve Schleswig’in “kurtarılması” suretiyle Prusyalı liberallerin desteğini kazanmayı umuyordu. Alman Holstein Dükalığı’nı işgal etmekle yetinmeyip Schleswig’e de taarruz etme kararı, yalnızca Prusya ve Avusturya hükûmetleri tarafından alınmıştır. Alman Konfederasyonu’nun diğer üyeleri bu karara katılmamış; hattâ iki büyük güce savaş ilan edilmesi fikri dahi gündeme gelmiştir. Ancak Prusya ve Avusturya’nın askerî üstünlüğü nedeniyle bu gerçekleşmemiştir.^{[kaynak belirtilmeli]}

14 Ocak 1864 tarihinde, Avusturya ve Prusya, Alman Konfederasyonu kararlarına aldırış etmeksizin Danimarka’ya karşı harekete geçeceklerini ilan etmişlerdir.^[18] 16 Ocak 1864’te ise Bismarck, Danimarka’ya 48 saat içerisinde Kasım Anayasası’nın yürürlükten kaldırılmasını talep eden bir ültimatom vermiştir. Bu talep, özellikle verilen sürenin kısalığı göz önüne alındığında, siyasî açıdan uygulanabilir değildi; bu nedenle Danimarka hükûmeti tarafından reddedilmiştir.^{[kaynak belirtilmeli]}

Şubat

Savaşın başında Danimarka ordusu dört tümen hâlinde yaklaşık 38.000 kişiden oluşuyordu.^[19] 8. Tugay, esasen orta, batı ve kuzey Yutland’dan gelen askerlerden oluşan 9. ve 20. alaylardan müteşekkildi (her biri yaklaşık 1.600 asker). Yaklaşık 36.000 asker Danevirke savunmasında görevliydi; ancak bu savunmanın sağlıklı biçimde yapılabilmesi için 50.000 askere ihtiyaç olduğu söylenmekteydi. 1. Alay, 1 Aralık 1863’te bir taburdan tam bir alay statüsüne çıkarılmıştı.^[20]

Prusya ordusu 37 tabur, 29 süvari bölüğü ve 110 top ile yaklaşık 38.400 kişiden oluşuyordu. Avusturya ordusu ise 20 tabur, 10 süvari bölüğü ve 48 toptan oluşmakta; mevcudu yaklaşık 23.000 kişiydi. Savaş boyunca Prusya ordusuna 64 top ve 20.000 asker daha takviye edilmiştir. Prusya-Avusturya ordusunun başkomutanı Mareşal Friedrich Graf von Wrangel idi.^[21] Avusturya birliklerine General Ludwig von Gablenz komuta etmekteydi.^{[kaynak belirtilmeli]}

Prusya ve Avusturya birlikleri, 1 Şubat 1864’te Alman Konfederasyonu’nun Federal Meclisi’nin muhalefetine rağmen Schleswig topraklarına girmiş; böylece savaş kaçınılmaz hâle gelmiştir.^[18] Avusturyalılar, tahkimatı güçlendirilmiş Danevirke hattına doğrudan saldırırken, Prusya birlikleri Schlei körfezinin donmuş sularını kullanarak güneydoğudaki Mysunde mevzisinden Danimarka savunma hattını dolanmayı denemiştir. Ancak altı saat süren çatışmada Danimarkalı mevziler ele geçirilememiş ve Prusya birlikleri geri çekilmiştir.^{[kaynak belirtilmeli]}

3 Şubat 1864’te Selk yakınlarındaki Königshügel Muharebesi'nde (Danca: Kongshøj), General Gondrecourt komutasındaki Avusturya kuvvetleri, Danimarka birliklerini Danevirke hattına kadar geri püskürtmüştür. Bu muharebede Danimarka 6. Tugayı önemli rol oynamıştır. Çatışmalar, -10 °C (14 °F) sıcaklıkta bir kar fırtınası sırasında gerçekleşmiştir.^{[kaynak belirtilmeli]}

3 Şubat’ta Selk, Kongshøj ve Saksarmen çevresindeki Danimarka-Avusturya çarpışmaları şu şekilde betimlenmiştir:^[22] "Düşman keskin nişancılarına hemen bir tam tabur takviye gönderildi. Bu birlik müzik eşliğinde fırtına marşı çalarak sütun hâlinde ilerledi; komutanı at üstünde en önde, ardından sancağı taşıyan asker yürüyordu. Yüzbaşı Stockfleth, askerlerine müzik grubuna, komutana ve sancakçılara ateş emri verdi. Fırtına marşı artık pek de hoş tınlamıyordu; birkaç ses eksilmişti. Komutanın atı vuruldu. Sancakçı düşünce, komutan sancağı kaptı ve birlik yeniden güçlü bir şekilde hücuma geçti."

11 Şubat 1864 tarihli bir Danimarka askerî raporu, Kongshøj ve Vedelspang çevresindeki muharebeleri şöyle anlatmaktadır:^[23]^{[Şahsen yayımlanan kaynaklar?]} "3 Şubat günü, Alayın 1. Taburu Tugay’ın ileri mevzilerini tutarken, 2. Tabur Bustrup’ta yedek olarak konumlandı. Yüzbaşılar Daue ve Steinmann, Binbaşı Schack komutasında Vedelspang yakınında ana mevziyi güçlendirdi. Stockfleth Takımı, Niederselk ile Alten Mühle arasında; Riise Takımı ise Haddeby barajı gerisinde konuşlandırıldı. 9. Alay saat 13.30 civarında yerine geçti ve Geltorf ile Brekendorf’tan gelen düşman birliğine taarruz etti. Stockfleth Takımı Vedelspang’tan Kongshøj’e ilerlemişti, Kastede ise Danevirke surları önünde Bustrup yönünde mevzilenmişti. Bustrup’ta silah sesleri saat 14.00 sularında duyuldu; 2. Tabur surları işgal ederek geri çekilen birlikleri korudu. Düşman, doğudan Haddebyer Noor yönüne yoğun baskı kurduysa da burada durduruldu ve hava kararana dek çatışmalar sabit hâlde devam etti. Vedelspang yönünden düşman püskürtülmek istendi, ancak yalnızca talim alanının kuzey kısmına kadar ilerlenebildi."

5 Şubat 1864 gecesi, Danimarka Başkomutanı Korgeneral Christian Julius De Meza, kuşatma altına alınmamak için Danevirke tahkimatını terk ederek ordusunu Flensburg’a çekmiştir. Bu geri çekilme sırasında 600 asker ölmüş veya esir düşmüştür. On asker donarak hayatını kaybetmiş ve bu durum o geceki zayiat içinde sayılmıştır.^[24] Aceleyle gerçekleştirilen bu geri çekilme, Danimarka'nın önemli ağır topçularını geride bırakmasına neden olmuştur.^{[kaynak belirtilmeli]}

Güneyden Flensburg’a uzanan demiryolu bu tahliyede etkin şekilde kullanılamamış; yalnızca yaya ya da at arabalarıyla taşınabilen insanlar ve atlar tahliye edilebilmiştir. Geri kalan topçu teçhizatının büyük kısmı, özellikle ağır toplar, terk edilmiştir. Prusya ve Avusturya birlikleri, saatler sonra bu çekilmeyi fark etmiş ve takibe başlamıştır.^{[kaynak belirtilmeli]}

Als ve Dybbøl yönüne gerçekleştirilen bu geri çekilme, Danimarka askerî tarihinde en travmatik hadiselerden biri olarak kayıtlara geçmiştir. Bazı askerler, bu durumu Napolyon’un Moskova’dan çekilişi ile kıyaslamıştır. Kuzeye doğru, kuzey rüzgârında ve kar fırtınasında ilerlenmiş; askerlerin çoğu son dört gün ve gece boyunca hiç dinlenmemişti. Topçu ve ikmal arabalarıyla dolu konvoy, en yavaş bileşeni kadar yavaş ilerlemişti. Kar ve buz nedeniyle insanlar ve hayvanlar yürümekte zorlanmış; atlar yüklerini çekememiş, biniciler inip atlarını yürütmek zorunda kalmıştı. Topçu arabaları devrilmişti. Bu insan-at-araç kolu sonu gelmeyen bir kervan gibi görünmekteydi. Danevirke’den Flensburg’a yürüyüş 14–18 saat sürmüş; doğrudan 32 km’lik mesafe, birliklerin önce mevzilerinden Schleswig’e yürümesi gerektiğinden daha da uzamıştı. Ayrıca, geri çekilen birlikler Prusya ve Avusturya ordusunun takip saldırılarına da direnmek zorunda kalmıştı. Flensburg'u gören bazı askerler, beklenen dinlenme anına kavuşacaklarını düşünürken geri çevrilip kontrol noktalarını tutmakla görevlendirilmiştir. Yoklamalarda birçok asker eksikti; ordunun bazı Schleswiglilerin firar ettiğini düşündüğü rapor edilmişse de, çoğu ertesi sabaha kadar birliğe geri dönmüştür.^{[kaynak belirtilmeli]}

Stolk-Helligbek yakınlarında, Schleswig’in 10 km kuzeyinde Avusturyalılar Danimarka birliklerine yetişmiş; Oversø civarındaki şiddetli çatışmalarda 8. Tugay’a bağlı 9. ve 20. alaylar toplamda 600 ölü, yaralı ve esir vermiştir. Aynı gün 10 Danimarka askeri soğuktan donarak hayatını kaybetmiştir.^{[kaynak belirtilmeli]}

Prusyalılar, 6 Şubat 1864’te Arnis’te donmuş Schlei körfezini geçerek Danimarka birliklerini yenilgiye uğratmıştır.^{[kaynak belirtilmeli]}

Sankelmark Muharebesi'nde (Flensburg’un 8 km güneyi), Avusturyalı takip kuvvetleri, Danimarka art birliğine ulaşmıştır. Bu birlik, 1. ve 11. alaylardan oluşmakta ve Albay Max Müller komutasındaydı. Sert bir çatışma yaşanmış; 1. Alay’ın önemli kısmı esir düşmüştür. Ancak bu direnç Avusturyalıları durdurmuş ve çekilme devam etmiştir. Danimarkalılar burada 500’den fazla kayıp vermiştir. Flensburg’da kısa bir mola ve yiyecek-içecek temininin ardından 8. Tugay, Sønderborg’a yürüyerek oradan gemiyle Fredericia’ya sevk edilmiştir. Gemilere tıka basa asker doldurulmuş; bazıları güvertede kalmak zorunda kalmış ve neredeyse donma tehlikesi geçirmiştir. Diğer birlikler Dybbøl’de kalmış; bazıları oraya varır varmaz yorgunluktan üç-dört kişi üst üste yere yığılarak uyumuştur.^{[kaynak belirtilmeli]}

Savaşmaksızın Danevirke’nin kaybedilmesi, uzun tarihî geçmişi dolayısıyla 19. yüzyıl Danimarka millî mitolojisinde derin bir psikolojik sarsıntı yaratmıştır. Bu gelişme üzerine de Meza başkomutanlıktan istifa etmek zorunda kalmıştır. Danimarka, Danevirke’yi bir daha asla kontrol edememiştir. General Ludwig Karl Wilhelm von Gablenz komutasındaki Avusturya birlikleri Flensburg’tan kuzeye doğru ilerlemiş; Prusyalılar ise Sønderborg üzerine yürümüştür.^{[kaynak belirtilmeli]}

18 Şubat 1864’te, bir süvari çatışması sırasında heyecana kapılan bazı Prusya hussarları, Schleswig’in kuzey sınırını geçerek Danimarka ana toprağına girmiş ve Kolding kasabasını işgal etmiştir. Oysa savaş planlarında Danimarka’nın işgali yer almamaktaydı. Bismarck, bu gelişmeyi durumu tamamen yeniden değerlendirmek için bir fırsat olarak görmüş; Avusturya’yı, dükalıklar meselesiyle birlikte Alman Konfederasyonu’nun genel yapısını da kökten çözecek bir politika izlemeye ikna etmiştir. Avusturya, tereddütle de olsa savaşı genişletmeye rıza göstermiştir.^{[kaynak belirtilmeli]}

Avusturya ordusu, Schleswig’in kuzey sınırında durma kararı almış; bazı Prusya birlikleri ise Kolding ve Vejle üzerine harekete geçmiştir. 22 Şubat 1864’te, Prusya birlikleri Dybbøl’deki Danimarka ileri hatlarına saldırmış; Danimarka birliklerini ana savunma hattına kadar geri püskürtmüştür.^{[kaynak belirtilmeli]}

Mart

8 Mart 1864: Bismarck, Avusturyalıları Danimarka ana karasına ilerlemeye zorladı.
Mart 1864: Avusturya kuvvetleri, şiddetli sokak çatışmalarından sonra Vejle’yi ele geçirdi. Muharebeye katılan Danimarka birlikleri Horsens’e, ardından Vendsyssel’e çekildi. Fredericia’da, Danimarka 8. Tugayı’na bağlı 20. Alay, daha geniş çaplı bir çatışmaya girdi: Alayın 1. Bölüğü, günümüzde (eski) Lillebælt köprüsünün bulunduğu ana karadaki Snoghøj civarında esir düştü. Fredericia garnizonunun kalan kısmı Fyn Adası’na çekildi.
15 Mart 1864: Prusya kuşatma topçusu, Broager Yarımadası'ndaki mevzilerinden Dybbøl’deki Danimarka tahkimatlarını bombalamaya başladı., Dybbøl / Broager
17 Mart 1864: Prusya ordusu, Dybbøl önündeki Danimarka ileri karakollarını geri püskürttü. Jasmund Deniz Muharebesi (1864)'nde (veya Rügen Muharebesi), bir Prusya donanma filosu Schleswig ve Holstein üzerindeki Danimarka deniz ablukasını yarmaya çalıştı, fakat Swinemünde’ye geri püskürtüldü.
22 Mart 1864: Güçler arasında, 1852 tarihli mutabakatların artık geçerli olmadığına ve dükalıkların Danimarka monarşisi içindeki statüsünün dostane bir anlayışla yeniden ele alınacağına dair yeni bir anlaşma imzalandı.
28 Mart 1864: Dybbøl yeniden saldırıya uğradı, fakat sonuçsuz kaldı.

Nisan

2 Nisan 1864: Prusya topçusu, Dybbøl’deki Danimarka tahkimatlarını ve Sønderborg kasabasını bombalamaya başladı. 18 Nisan 1864’e dek Prusyalılar yaklaşık 65.000 mermi ateşledi.
4 Nisan 1864: Danimarkalılar, Dybbøl’e yönelik bir Prusya saldırısını püskürttü.
18 Nisan 1864: Dybbøl Muharebesi. Altı saatlik topçu hazırlığının ardından, sabah saat 10.00’da 10.000 Prusya askeri Dybbøl tahkimatlarına hücum etti. Danimarka 8. Tugayı cesurca karşı saldırıya geçti, ancak mağlup oldu; 1700 Danimarka askeri kayıp verdi. (18 Nisan, bu yenilginin anısına Danimarka'da askerî anma günüdür ve Dybbøl tepe tahkimatında bir törenle anılır.)
25 Nisan 1864: Savaş Bakanı'nın doğrudan emriyle, General Niels Christian Lunding komutasındaki Danimarka ordusu, Avusturyalılarca kuşatılmış olan Fredericia’yı tahliye etti.
25 Nisan – 25 Haziran 1864: 1864 Londra Konferansı çatışmanın siyasî boyutlarını ele aldı.

Mayıs

9 Mayıs 1864: Helgoland Deniz Muharebesi (1864).
12 Mayıs 1864: Londra’daki konferans ateşkese yol açtı; ancak sınırların belirlenememesi nedeniyle kısa sürede bozuldu. Schleswig dükalığının taksimi ihtimali gündeme geldi. Savaş sürdü. Dybbøl yakınlarından Sønderborg bombardımana tutuldu.
26 Mayıs 1864: Prusya topçusu Als Adası’nı bombalamaya başladı.

Haziran

24 Haziran 1864: Ateşkesin sona ereceği anlaşılınca, Avusturya ve Prusya yeni bir mutabakata vardı: savaş, dükalıkları Danimarka’dan tamamen ayırmak amacıyla sürdürülecekti.
25 Haziran 1864: Londra’daki konferans, herhangi bir sonuca varılamadan sona erdi.
29 Haziran 1864: Dybbøl’den çekilen Danimarka garnizonu, Als Adası’na sığınmıştı. Prusyalılar 29 Haziran akşamı karanlıkta anakaradan adaya teknelerle geçti. Als Muharebesi sırasında Prusya birlikleri Danimarka tahkimatlarını ağır ateş altında ele geçirerek adayı işgal etti. Bu, savaşın son büyük muharebesi oldu.
30 Haziran 1864: Prens Muhafız Alayı, Danimarka ordusunun Schleswig ve Holstein’den ayrılan son birliği oldu.

Temmuz

3 Temmuz 1864: Binbaşı Charles Beck komutasındaki bir Danimarka birliği, Ålborg’un güneyindeki Lundby’de bir Prusya kuvvetine saldırı düzenledi. Bkz. Lundby Muharebesi. Bu, İkinci Schleswig Savaşı’nın son çarpışmasıdır.
14 Temmuz 1864: Prusyalı General Eduard Vogel von Falckenstein, Skagen’deki kilise defterine adını yazarak Jutland’ın en kuzey ucunda Prusya işgalini tescilledi. Böylece Danimarka ana karasının tamamı Almanlar tarafından işgal edilmiş oldu. Danimarka adaları da tehdit altına girdi ve Danimarka hükûmeti daha zor koşullar altında yeniden ateşkes ve barış müzakerelerini kabul etmek zorunda kaldı.

Ağustos ve sonrası

1 Ağustos 1864: Barış antlaşmasının ön şartları imzalandı: Danimarka Kralı, dükalıklardaki tüm haklarından feragat etti. Bu haklar, Avusturya İmparatoru ve Prusya Kralı’na geçti.

1864 Viyana Antlaşması’nda, 30 Ekim 1864 tarihinde, Danimarka; Schleswig, Holstein ve Lauenburg’u Prusya ve Avusturya’ya devretti. Danimarka, ayrıca, yasal olarak Danimarka’nın asli topraklarına ait olup Schleswig’in parçası olmayan batı Schleswig’teki müstahkem yerleri de terk etmek zorunda bırakıldı; ancak Ærø Adası’nı (idari olarak Schleswig’e bağlıydı), Ribe kasabasını ve çevresindeki araziyi ve Kolding’in güneyindeki Tyrstrup Herred’ine bağlı sekiz nahiyeyi elinde tutmasına müsaade edildi. Barış düzenlemesi neticesinde, Danimarka monarşisinin toprak alanı %40 oranında azaldı; toplam nüfusu ise 2,6 milyondan 1,6 milyona düştü (yaklaşık %38,5).^[25] Danimarka sınırı, Lauenburg Dükalığı’nın en uzak köşesinden Kongeå Nehri üzerindeki yeni sınıra kadar yaklaşık 250 km gerilemişti.^{[kaynak belirtilmeli]}

Danimarka ordusu, bu savaştan sonra Kopenhag’a döndüğünde; Birinci Schleswig-Holstein Savaşı’ndaki zaferden sonraki dönüşlerinde olduğu gibi ne bir tezahüratla ne de herhangi bir halk desteğiyle karşılandı.^{[kaynak belirtilmeli]}

Sonuçlar

Prusya Kraliyet Ordusu'nun modernizasyonu ve ıslahatı sonraki ilk muharebe deneyimi, caydırıcılığını açıkça ortaya dökmüştür. Bu durum, 18 ay sonra Avusturya-Prusya Savaşı’nda ağır sonuçlar doğuracak şekilde Avusturyalılar tarafından göz ardı edilmiştir ve Alman eyaletleri nezdinde, dış saldırılara karşı diğer Alman devletlerini savunabilecek yegâne gücün Prusya olduğuna dair bir algının oluşmasına katkı sağlamıştır. (Bkz. Almanya’nın birleşmesi.) Prusya ve Avusturya, 14 Ağustos 1865 tarihli Gastein Antlaşması uyarınca Schleswig ve Holstein üzerindeki idareyi sırasıyla devralmışlardır. Yaklaşık 200.000 Danimarkalı, Alman idaresi altına girmiştir.^[25]

Bu mağlubiyetin ardından, Kral IX. Christian, Danimarka hükûmetini devre dışı bırakarak Prusyalılarla gizli temaslarda bulunmuş; Schleswig ve Holstein ile birlik halinde kalması koşuluyla, tüm Danimarka’nın Alman Konfederasyonu’na katılmasını önermiştir. Ancak bu teklif, Schleswig’teki Danimarkalılar ile Almanlar arasındaki etnik çatışmaların çözümsüz kalacağından endişe eden Bismarck tarafından reddedilmiştir. IX. Christian’ın bu görüşmeleri, kamuoyuna ilk kez 2010 yılında Tom Buk-Swienty tarafından yayımlanan Dommedag Als adlı eserde açıklanmıştır. Yazar, bu bilgilere Danimarka Kraliçesi II. Margrethe tarafından kraliyet arşivlerine erişim izni verilmesiyle ulaşmıştır.^[26]

1866 tarihli Prag Barışı, Danimarka’nın iki dükalığı resmen devrettiğini teyit etmiştir; fakat aynı zamanda Kuzey Schleswig’in Danimarka’ya geri iade edilip edilmeyeceğine dair bir plebisit yani halk oylaması yapılmasını da öngörmüştür. Ancak bu hüküm, 1878 yılında Prusya ve Avusturya’nın tek taraflı kararıyla yürürlükten kaldırılmıştır.

Kardinal Richelieu döneminden bu yana yüzyıllarca Fransa’nın Almanya üzerindeki güç dengelerine dair denetimi sona ermiş; bu durum, nihayetinde I. Dünya Savaşı’na varan Almanya’nın yükselişini tetiklemiştir.^[12]

Danimarka Üzerindeki Etkileri

Savaş, genel olarak Danimarka için bir ulusal travma olarak kabul edilmektedir.^[27]^[28]

İsveç Kralı XV. Karl’ın asker gönderme vaadine rağmen İsveç-Norveç, Danimarka’ya yardım etmeyi reddetmiştir. Bu durumun sonucu olarak pan-Skandinavizm hareketi bundan sonra siyasi birleşme fikrinden çok edebiyat ve dile odaklanmıştır. Aynı şekilde, savaş Birleşik Krallık hükûmeti için de bir diplomatik hezimet teşkil etmiştir; zira Prusya’yı caydırma ve çatışmayı arabuluculuk yoluyla çözme girişimleri başarısız olmuştur.^[25]

Bu savaş, Danimarka’nın savaşı bir siyasî araç olarak kullanma düşüncesini de bütünüyle sarsmıştır. Danimarka kuvvetleri, 1999 NATO’nun Yugoslavya bombardımanına kadar kendi sınırları dışında bir savaşa katılmamıştır. Almanya’nın askeri gücü karşısında, Danimarka’nın kendi silahlı kuvvetleriyle varlığını sürdüremeyeceği gerçeği belirginleşmiş ve bu durum, II. Dünya Savaşı’ndaki Nazi-Alman işgali sırasında uygulanan "uyum politikası" ve sonrasında "iş birliği politikası"na temel oluşturmuştur.

Danimarka açısından mağlubiyetin belki de en acı sonucu, el konulan topraklarda yaşayan binlerce Danimarkalının Alman İmparatorluk Ordusu’na askere alınması ve bu kişilerin I. Dünya Savaşı sırasında Batı Cephesi’nde ağır kayıplar vermesidir. Bu durum, günümüzde etkisi azalmış olsa da, Jutland’ın güney bölgelerinde pek çok aile için hâlen bir kırgınlık ve öfke nedenidir. Aynı nedenle, Almanya tarafından 1966 yılında önerilen ortak bir yüzüncü yıl anma etkinliği teklifi de Danimarka tarafından reddedilmiştir.

Almanya İmparatorluğu’nun 1918’deki yenilgisinin ardından, Danimarka hükûmeti Müttefik Devletlerden ve Versay Konferansı’ndan, Wilson İlkeleri uyarınca, tartışmalı Schleswig bölgesinde bir plebisit yapılmasını talep etmiştir. Bu talep İtilaf Devletlerince kabul edilmiş ve yapılan halk oylaması sonucunda Kuzey Schleswig, Danimarka’ya iade edilmiştir.

Almanya Üzerindeki Etkileri

Bismarck’ın Schleswig Savaşı’ndaki zaferi, Prusya’daki liberal çevrelerin hükûmete olan desteğini kazanmasını sağladı. Savaşı sonrasında, liberal çoğunluğun hâkim olduğu Landtag, Bismarck’ın meclis onayı olmaksızın topladığı vergiler konusunda itiraz edemez hâle gelmiş oldu.^[29] İkinci Schleswig Savaşı, Prusya liberalizminin gerilemeye başladığı dönüm noktası olarak kabul edilir; Britanyalı tarihçi Brian Bond, Bismarck’a karşı çıkan Alman liberallerin dahi “zorla elde edilen ulusal birliğin cazibesine karşı son derece duyarlı olduklarını” belirtmiştir.^[30] Prusya’nın Danimarka’ya karşı kazandığı zafer, aynı zamanda liberal çoğunluğa sahip Landtag'a karşı da bir zafer olmuş; Danimarka üzerindeki ulusal coşkunun etkisiyle Bismarck’a itaat etmişler ve onun yasadışı biçimde uyguladığı vergileri geriye dönük olarak yasallaştırmak için oy kullanmışlardır.^[30] Alman liberallerinin milliyetçiliği, liberal ideallerine üstün gelmiş; bu nedenle 1864 savaşının ardından Prusya’daki liberallerin çoğu Bismarck’a muhalefet etmeyi bırakmış ve onu desteklemeye başlamıştır.^[30] Özellikle Bismarck’ın daha önce popülerliğini zedeleyen yasadışı vergi uygulamaları, artık onun büyüklüğünün bir göstergesi olarak görülmüş; 1850 Anayasası’nı ihlâl etmesi, onu yücelten bir özellik hâline gelmiştir.^[30] Bu şekilde, Bismarck, Prusya devletine yönelen liberal meydan okumayı sona erdirmiştir.^[30]

1898’deki ölümünden sonra Bismarck, Almanya’da devasa bir şahsiyet kültüne konu olmuş; adeta insanüstü, efsanevi bir figür ve nihayetinde Alman birliğini sağlayan “büyük kurtarıcı” olarak anılmıştır.^[31] Alman diplomat Kont Harry Kessler, 1935’te Fransa’daki sürgününden yazdığı hatıratında, 20. yüzyıl başlarında Alman orta sınıfının siyasî görüşlerinin öylesine “Bismarckçı” hâle geldiğini belirtmiş, “öldürücü bir atmosferin” oluştuğunu, hatta Bismarck’ın inşa ettiği devlete dair en ufak bir eleştiri dile getirenin bile toplumdan dışlandığını üzülerek ifade etmiştir.^[32]

Weimar Cumhuriyeti döneminde Alman muhafazakârları, Bismarck’ın efsanevi kimliğini Weimar rejimini gayrimeşrulaştırmak için kullanmışlardır.^[33] Bu muhafazakâr anlatımda, 1918-1919 Alman Devrimi yalnızca I. Dünya Savaşı’nda Almanya’nın zaferin eşiğindeyken sırtından hançerlenmesine yol açan bir “ihanet” olarak değil, aynı zamanda Bismarck mirasına açık bir karşı çıkış olarak tasvir edilmiştir.^[34] Weimar Cumhuriyeti’ni kuranların liberal, sosyal demokrat ve Zentrum partisine mensup kimseler olması—ki Bismarck bunları Reich’ın “düşmanları” olarak nitelendirmişti—, Cumhuriyet’in gayrimeşru bir rejim olarak görülmesine neden olmuştur.^[34] Muhafazakârların “Bismarck kültü” anlatımında temel tema, Weimar tarzı demokratik ve parlamenter yönetimlerin zayıf ve etkisiz olduğu; Almanya’nın ihtiyaç duyduğu şeyin bir Führer, yani gerektiğinde Almanya’yı güçlü bir devlet olarak tanıtmak için yasalara aykırı kararlar alabilecek acımasız bir diktatör olduğudur.^[35] Bu anlatı içinde, Bismarck’ın 1862’de yasadışı biçimde uyguladığı vergilerin 1864’te Danimarka’ya karşı zafer kazanılmasını mümkün kılması, Almanya’nın böyle bir lidere ihtiyaç duyduğunun bir göstergesi olarak sunulmuştur.^[36]

İnsani Yardım Üzerindeki Etkileri

İkinci Schleswig Savaşı, Kızılhaç hareketinin 1863’te kurulmasından sonra gerçekleşen ilk savaş oldu. Hem Danimarka hem de Prusya, kendi ulusal Kızılhaç derneklerini kurmuşlardı ve Uluslararası Kızılhaç Komitesi, her iki ülkenin faaliyetlerini değerlendirmek üzere gözlemciler gönderdi. Her iki Kızılhaç teşkilatı da sahra hastaneleri kurdu ve yaralı askerler için tarafsız sağlık hizmeti sundu. Bu çalışmalar, uluslararası basında geniş yankı buldu. Savaş, henüz gelişme aşamasındaki Kızılhaç hareketinin dikkat çekmesine neden oldu ve birçok gönüllünün harekete katılmasını sağladı.^[37]

Popüler Kültürde

Danimarkalı yazar Herman Bang, 1889’da yayımlanan Tine adlı romanında savaşı ve Als Adası üzerindeki etkilerini konu edinmiştir. Kitap, İngilizce dahil olmak üzere birçok dile çevrilmiş ve izlenimci bir roman örneği olarak kabul edilmiştir.
İrlandalı romancı Robert Erskine Childers, 1903’te yayımlanan The Riddle of the Sands adlı eserinde Dybbøl Muharebesine göndermede bulunur. Romanın kahramanları Davies ve Carruthers, Sønderborg’da mola verdiklerinde, o dönemde hâlâ ayakta olan Alman zafer anıtıyla karşılaşırlar.
2014 yapımı Danimarka televizyon dizisi 1864, İkinci Schleswig Savaşı’nı konu edinmektedir.^[38]
The Salvation (2014) adlı filmdeki baş karakter, İkinci Schleswig Savaşı’nda savaşmış ve sonrasında Amerika’ya göç etmiş bir gazidir.

Ayrıca Bakınız

Birinci Schleswig-Holstein Savaşı

Kaynakça

Notlar

^ Savaşın diğer adları arasında Danimarka-Prusya Savaşı, Alman-Danimarka Savaşı, 1864 Savaşı, Schleswig-Holstein Veraset Savaşı ve Danimarka Savaşı da bulunmaktadır.

Dipnot

^ ^a ^b "Den Kongelige Livgarde til Fods i Krigen i 1864". 2013-10-29. 12 October 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2025-07-10.
^ ^a ^b ^c ^d ^e Clodfelter 2017, s. 182.
^ ^a ^b Davis 2000, s. 49.
^ ^a ^b ^c Taylor 1967, s. 50.
^ Taylor 1967, ss. 54–55.
^ Taylor 1967, s. 53.
^ Taylor 1967, ss. 56–57.
^ ^a ^b Taylor 1967, s. 58.
^ Taylor 1967, ss. 58–59.
^ Taylor 1967, s. 60.
^ ^a ^b ^c ^d Davis 2000, s. 55.
^ ^a ^b Kissinger 2012.
^ ^a ^b Davis 2000, s. 56.
^ ^a ^b ^c ^d ^e ^f ^g Davis 2000, s. 58.
^ Davis 2000, ss. 55–56.
^ ^a ^b ^c ^d ^e Davis 2000, s. 57.
^ "Militærmusikalske minder fra de slesvigske krige 1848–50 og 1864" (Danca). 8. Regiments Musikkorps. 2007-08-16 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2007-03-11.
^ ^a ^b Jürgen Müller: Der Deutsche Bund 1815–1866, Oldenbourg Verlag, München 2006, s. 46–47
^ Michael., Embree (2006). Bismarck's first war : the campaign of Schleswig and Jutland 1864. Solihull: Helion. ISBN 978-1-906033-03-3. OCLC 794490680.
^ Corfix, Martin. "Militærmusikalske minder fra de slesvigske krige 1848-50 og 1864" (Danca). 2007-08-16 tarihinde kaynağından arşivlendi.
^ Michael., Embree (2006). Bismarck's first war : the campaign of Schleswig and Jutland 1864. Solihull: Helion. ISBN 978-1-906033-03-3. OCLC 794490680.
^ Corfix 2013.
^ Eriksen 2025.
^ "Bornholm besat". 29 September 2014. Erişim tarihi: 28 August 2015.
^ ^a ^b ^c ^d Historiecenter Dybbøl Banke 28 Şubat 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
^ "Hemmeligt arkiv: Kongen tilbød Danmark til tyskerne efter 1864". 18 August 2010. Erişim tarihi: 28 August 2015.
^ Glenthøj, Rasmus (8 Nisan 2019). "The Long Shadow of a Defeat". www.carlsbergfondet.dk (İngilizce). Kopenhag: Carlsberg Foundation. 23 Ağustos 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Mart 2020. Savaşın Danimarka tarihindeki konumu, genellikle yalnızca savaşın gerçekleştiği yıl olan '1864' olarak anılmasıyla yansımaktadır. Bu yenilgi, Danimarka-Alman bileşik devletinin sonunu, Danimarka ulus-devletinin oluşumunu ve modern Danimarka'nın yaratılışını simgeler. Varoluşsal bir kaygının doğmasına neden olan bir ulusal travma olarak görülmekte ve Danimarka kimliğinin, kültürünün, tarihinin ve siyasetinin anlaşılmasında merkezi bir unsur olduğu ileri sürülmektedir.
^ Greßhake, Florian (Haziran 2011). Contested Cultural Heritage – Contested Space. Discourses on the Museum Landscape in the Danish-German Border Region (PDF). Current Issues in European Cultural Studies. s. 198 – Linköping University Electronic Press vasıtasıyla.
^ Taylor 1967, ss. 59–60.
^ ^a ^b ^c ^d ^e Bond 1998, s. 21.
^ Gerwarth 2005, s. 20.
^ Gerwarth 2005, ss. 20–21.
^ Gerwarth 2005, ss. 1–2.
^ ^a ^b Gerwarth 2005, ss. 1–3.
^ Gerwarth 2005, ss. 3–4.
^ Gerwarth 2005, s. 75.
^ "Hemmeligt arkiv: Kongen tilbød Danmark til tyskerne efter 1864". 18 August 2010. Erişim tarihi: 28 August 2015.
^ "Denmark's new TV drama entertains and educates". The Local Denmark (İngilizce). 2014-10-02. Erişim tarihi: 2022-03-09.

Alıntı

Bond, Brian (1998). War and Society in Europe, 1870–1970. Montreal: McGill-Queen's University Press. ISBN 9780773517639.
Clodfelter, Micheal (2017). Warfare and Armed Conflicts: A Statistical Encyclopedia of Casualty and Other Figures, 1492–2015. 4th. Jefferson, North Carolina: McFarland. ISBN 978-0-7864-7470-7.
Corfix, Martin (2013). "Militærmusikalske minder fra de slesvigske krige 1848–50 og 1864" [Military Musical Memories from the Schleswig Wars 1848–50 and 1864]. Regiments Musikkorps (Danca). 2013-12-26 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2025-08-25.
Davis, John (2000). Threats and Promises. The Pursuit of International Influence. Baltimore: Johns Hopkins University. ISBN 978-0801862960.
Eriksen, Hans Henning (2025). "Den danske hærs 8 Brigade" [The Danish Army's 8th Brigade]. Hans Henning Eriksen (Danca). 2025-07-02 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2025-08-25. ^{[Şahsen yayımlanan kaynak]}
Gerwarth, Robert (2005). The Bismarck Myth Weimar Germany and the Legacy of the Iron Chancellor. Oxford: Clarendon Press. ISBN 9780199281848.
Kissinger, H. (2012). Diplomacy. Simon & Schuster UK. ISBN 978-1-4711-0449-7. Erişim tarihi: 2024-05-29.
Taylor, A.J.P. (1967). Bismarck: The Man and the Statesman. New York: Vintage Books. ISBN 978-0394703879.

Kitaplar

Brunbech, Peter Yding (3 November 2014). "Krigen i 1864" [The War in 1864]. danmarkshistorien.dk (Danca). Aarhus University. Erişim tarihi: 20 December 2014.
Embree, Michael (2005). Bismarck's First War: The Campaign of Schleswig and Jutland, 1864. Helion. ISBN 978-1-874622-77-2.
Taylor, A. J. P. (1954). The Struggle for Mastery in Europe: 1818–1918. London: Folio Society. ss. 142–155. OCLC 49987625.

Dış Bağlantılar

[3] Savaşın diğer adları arasında Danimarka-Prusya Savaşı, Alman-Danimarka Savaşı, 1864 Savaşı, Schleswig-Holstein Veraset Savaşı ve Danimarka Savaşı da bulunmaktadır.

[milhist1-1] "Den Kongelige Livgarde til Fods i Krigen i 1864". 2013-10-29. 12 October 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2025-07-10.

[FOOTNOTEClodfelter2017182-2] Clodfelter 2017, s. 182.

[FOOTNOTEDavis200049-4] Davis 2000, s. 49.

[FOOTNOTETaylor196750-5] Taylor 1967, s. 50.

[FOOTNOTETaylor196754–55-6] Taylor 1967, ss. 54–55.

[FOOTNOTETaylor196753-7] Taylor 1967, s. 53.

[FOOTNOTETaylor196756–57-8] Taylor 1967, ss. 56–57.

[FOOTNOTETaylor196758-9] Taylor 1967, s. 58.

[FOOTNOTETaylor196758–59-10] Taylor 1967, ss. 58–59.

[FOOTNOTETaylor196760-11] Taylor 1967, s. 60.

[FOOTNOTEDavis200055-12] Davis 2000, s. 55.

[FOOTNOTEKissinger2012-13] Kissinger 2012.

[FOOTNOTEDavis200056-14] Davis 2000, s. 56.

[FOOTNOTEDavis200058-15] ^ ^a ^b ^c ^d ^e ^f ^g Davis 2000, s. 58.

[FOOTNOTEDavis200055–56-16] Davis 2000, ss. 55–56.

[FOOTNOTEDavis200057-17] Davis 2000, s. 57.

[18] "Militærmusikalske minder fra de slesvigske krige 1848–50 og 1864" (Danca). 8. Regiments Musikkorps. 2007-08-16 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2007-03-11.

[autogenerated46-19] Jürgen Müller: Der Deutsche Bund 1815–1866, Oldenbourg Verlag, München 2006, s. 46–47

[20] Michael., Embree (2006). Bismarck's first war : the campaign of Schleswig and Jutland 1864. Solihull: Helion. ISBN 978-1-906033-03-3. OCLC 794490680.

[corfix-21] Corfix, Martin. "Militærmusikalske minder fra de slesvigske krige 1848-50 og 1864" (Danca). 2007-08-16 tarihinde kaynağından arşivlendi.

[22] Michael., Embree (2006). Bismarck's first war : the campaign of Schleswig and Jutland 1864. Solihull: Helion. ISBN 978-1-906033-03-3. OCLC 794490680.

[FOOTNOTECorfix2013-23] Corfix 2013.

[FOOTNOTEEriksen2025-24] Eriksen 2025.

[25] "Bornholm besat". 29 September 2014. Erişim tarihi: 28 August 2015.

[Historiecenter_Dybbøl_Banke-26] Historiecenter Dybbøl Banke 28 Şubat 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.

[27] "Hemmeligt arkiv: Kongen tilbød Danmark til tyskerne efter 1864". 18 August 2010. Erişim tarihi: 28 August 2015.

[Long_Shadow-28] Glenthøj, Rasmus (8 Nisan 2019). "The Long Shadow of a Defeat". www.carlsbergfondet.dk (İngilizce). Kopenhag: Carlsberg Foundation. 23 Ağustos 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Mart 2020. Savaşın Danimarka tarihindeki konumu, genellikle yalnızca savaşın gerçekleştiği yıl olan '1864' olarak anılmasıyla yansımaktadır. Bu yenilgi, Danimarka-Alman bileşik devletinin sonunu, Danimarka ulus-devletinin oluşumunu ve modern Danimarka'nın yaratılışını simgeler. Varoluşsal bir kaygının doğmasına neden olan bir ulusal travma olarak görülmekte ve Danimarka kimliğinin, kültürünün, tarihinin ve siyasetinin anlaşılmasında merkezi bir unsur olduğu ileri sürülmektedir.

[Contested-29] Greßhake, Florian (Haziran 2011). Contested Cultural Heritage – Contested Space. Discourses on the Museum Landscape in the Danish-German Border Region (PDF). Current Issues in European Cultural Studies. s. 198 – Linköping University Electronic Press vasıtasıyla.

[FOOTNOTETaylor196759–60-30] Taylor 1967, ss. 59–60.

[FOOTNOTEBond199821-31] Bond 1998, s. 21.

[FOOTNOTEGerwarth200520-32] Gerwarth 2005, s. 20.

[FOOTNOTEGerwarth200520–21-33] Gerwarth 2005, ss. 20–21.

[FOOTNOTEGerwarth20051–2-34] Gerwarth 2005, ss. 1–2.

[FOOTNOTEGerwarth20051–3-35] Gerwarth 2005, ss. 1–3.

[FOOTNOTEGerwarth20053–4-36] Gerwarth 2005, ss. 3–4.

[FOOTNOTEGerwarth200575-37] Gerwarth 2005, s. 75.

[38] "Hemmeligt arkiv: Kongen tilbød Danmark til tyskerne efter 1864". 18 August 2010. Erişim tarihi: 28 August 2015.

[39] "Denmark's new TV drama entertains and educates". The Local Denmark (İngilizce). 2014-10-02. Erişim tarihi: 2022-03-09.

[1]

[2]

[a]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

[31]

[32]

[33]

[34]

[35]

[36]

[37]

[38]

g t d Almanya'nın birleşmesi
Devletler	Avusturya İmparatorluğu (daha sonra Avusturya-Macaristan) · Bavyera Krallığı · Hannover Krallığı · Prusya Krallığı · Saksonya Krallığı · Württemberg Krallığı
Birlikler	Alman Konfederasyonu · Zollverein · Erfurt Birliği · Kuzey Almanya Konfederasyonu · Alman İmparatorluğu
Olaylar	Viyana Kongresi (1814–1815) · Vormärz · Karlsbad Kararnamesi (1819) · Hambach Festivali (1832) · Frankfurter Wachensturm (1833) · 1848 Devrimleri · Frankfurt Meclisi (1848–1849) · Olmütz Antlaşması (1850) · "Kan ve Demir" konuşması (1862) · İkinci Schleswig Savaşı (1864) · Avusturya-Prusya Savaşı / Prag Barışı (1866) · Fransa-Prusya Savaşı (1870–1871) · Versailles Antlaşması (1871)
İlgili konular	Alman ikiliği · Alsas-Loren · Burschenschaft · Das Lied der Deutschen · Die Wacht am Rhein · Almanya bayrağı (Lützow Gönüllü Kolordusu) · Pancermenizm · Kleindeutschland & Großdeutschland · Frankfurt Anayasası · Schleswig-Holstein sorunu · Sonderweg