Ürünlü, Nilüfer
| Ürünlü | |
|---|---|
 Mahallenin haritadaki yeri | |
 Bursa ilinin Türkiye'deki konumu | |
  Ürünlü Ürünlü'nün Bursa'daki konumu | |
Koordinatlar: 40°12′04″N 28°52′34″E / 40.201°K 28.876°D | |
| Ülke |  Türkiye |
| İl | Bursa |
| İlçe | Nilüfer |
| Coğrafi bölge | Marmara Bölgesi |
| İdare | |
| • Yönetici | Muhtar[1] İhtiyar heyeti[1] |
| Rakım | 76 m |
| Nüfus (2019)[2] | 1.699 |
| Zaman dilimi | UTC+03.00 (TSİ) |
| İl alan kodu | 224 |
| İl plaka kodu | 16 |
| Posta kodu | 16285 |
Ürünlü, Bursa ilinin Nilüfer ilçesine bağlı bir mahalledir. Tarihi kayıtlarda ve halk arasında Kite adıyla da bilinir. Bizans döneminde önemli bir tekfurluk merkezi olan yerleşim, Osmanlı idari teşkilatında uzun süre "Kite Kazası" statüsünde kalarak, günümüz Nilüfer ilçesindeki pek çok köyün idari ve adli merkezi olmuştur.
Tarihçe
[değiştir | kaynağı değiştir]Bizans Dönemi ve Fetih
[değiştir | kaynağı değiştir]Yerleşimin eski adı olan Kite (Rumca: Kitai), Bizans dönemine dayanır. Bölge, Bitinya coğrafyasında, Bursa (Prusa) ve Apollonia (Gölyazı) arasında stratejik bir tekfurluk merkeziydi. Kite Kalesi, diğer dönem kalelerinin aksine sarp kayalıklar üzerine değil, düz bir ova üzerine inşa edilmiştir.[3]
Kite, Osmanlıların Bursa kuşatması sürecinde stratejik bir engel teşkil etmiştir. Osman Gazi döneminde, 1303 yılındaki Dimbos Muharebesi sonrasında veya 1307 yılı civarında fethedilmiştir. Fetih sırasında Kite Tekfuru'nun direnişi üzerine kale zorla ele geçirilmiş ve tekfur, kalenin önünde idam edilmiştir. Bu olay, Osmanlıların bölgedeki hakimiyetini kesinleştirmiştir.[4]
Osmanlı Dönemi
[değiştir | kaynağı değiştir]Osmanlı idari sisteminde Kite, uzun yüzyıllar boyunca Kaza (ilçe) statüsünü korumuştur. Osmanlı arşiv belgelerine göre; bugünkü Görükle, Kayapa, Hasanağa (Kızılcıklı), Çalı, Demirci, Gölyazı (Apolyont) ve Misi gibi yerleşimler idari ve hukuki olarak Kite Kazası'na bağlıydı.[5]
Bölge, Osmanlı döneminde tarımsal üretim ve lojistik açısından önemli bir merkezdi. Arşiv kayıtlarında, Kite ovasında pirinç ekimi yapıldığı, ayrıca İstanbul'un iaşesi için bölgeden sirke, pekmez ve odun temin edildiği görülmektedir.[6] 16. yüzyıldan itibaren bölgede ipekböcekçiliği yapıldığına dair kayıtlar ve günümüze ulaşan asırlık dut ağaçları mevcuttur.
Kite, 19. yüzyıldaki idari düzenlemelerle "Nahiye" (Bucak) statüsüne dönüştürülmüş, Cumhuriyet döneminde ise adı "Ürünlü" olarak değiştirilmiştir.
Coğrafya
[değiştir | kaynağı değiştir]Bursa şehir merkezinin yaklaşık 15 km batısında, Bursa-İzmir karayolunun güneyinde yer alır. Uludağ Üniversitesi Görükle kampüsüne komşudur. Mahallenin bulunduğu bölge "Kite Ovası" olarak adlandırılır ve verimli tarım arazilerine sahiptir. Nilüfer Çayı'nın kolları bölgenin su ihtiyacını karşılar. Rakımı 76 metredir.
Ekonomi
[değiştir | kaynağı değiştir]Tarihsel olarak bölgenin ekonomisi tarıma dayalıdır. Osmanlı döneminde İstanbul Tersanesi ve Tophane-i Amire için kereste ve odun temini, Kite'nin önemli gelir kalemlerinden biriydi.[7] Ayrıca bağcılık ve şarapçılık (Müslüman olmayan nüfus tarafından), ipekböcekçiliği ve tahıl üretimi yaygındı. Günümüzde mahallede sebze-meyve yetiştiriciliği, modern tarım ve hayvancılık yapılmakla birlikte, Bursa'nın sanayi bölgelerine yakınlığı nedeniyle kentsel yaşamla bütünleşmiş bir ekonomik yapı görülür.
Tarihi Yapılar
[değiştir | kaynağı değiştir]- Kite Kalesi: Ürünlü Mahallesi içinde, düz bir ova üzerine inşa edilmiş Bizans dönemi kalesidir. Günümüze sadece bazı sur duvarı kalıntıları ve burç temelleri ulaşmıştır. Düz ovada kurulması bakımından Anadolu'daki nadir kale örneklerindendir.
- Ürünlü Hamamı: Osmanlı döneminden kalan ve Kite'nin bir kaza merkezi olduğu dönemde hizmet veren tarihi hamamdır. Nilüfer Belediyesi tarafından restore edilerek sosyal ve kültürel amaçlı kullanıma açılmıştır.[8]
- Tarihi Çeşmeler ve Camiler: Mahallede Osmanlı dönemine ait kitabeleri bulunan çeşmeler ve yapılar mevcuttur. Arşiv belgelerinde "Has Boğa Çavuş" ve "Bali Çavuş" gibi banilerin bölgede vakıf eserleri inşa ettirdiği geçmektedir.[9]
Nüfus
[değiştir | kaynağı değiştir]Mahallenin nüfusu, tarihsel süreçte Manav (yerli Türkmen), mübadil ve çevre bölgelerden gelen göçlerle şekillenmiştir.
| Yıllara göre mahalle nüfus verileri | |
|---|---|
| 2019 | 1.699[2] |
| 2018 | 1.608[2] |
| 2017 | 1.517[2] |
| 2016 | 1.477[2] |
| 2015 | 1.495[2] |
| 2014 | 1.439[2] |
| 2013 | 1.408[2] |
| 2012 | 1.304[2] |
| 2011 | 1.179[2] |
| 2010 | 1.090[2] |
| 2009 | 1.074[2] |
| 2008 | 1.072[2] |
| 2007 | 1.023[2] |
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ a b "5393 sayılı Belediye Kanunu" (PDF). mevzuat.gov.tr. 3 Temmuz 2005. s. 3. 1 Haziran 2024 tarihinde kaynağından (pdf) arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Eylül 2024.
Madde 9- Mahalle, muhtar ve ihtiyar heyeti tarafından yönetilir.
- ^ a b c d e f g h i j k l m n "TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 17 Ağustos 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Ekim 2020.
- ^ "Kite Kalesi Kültür Envanteri". Erişim tarihi: 25 Aralık 2025.
- ^ "Kite Kalesi'nin fethi ve tarihi". NTV. Erişim tarihi: 25 Aralık 2025.
- ^ Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi), Fon: A.{DVNSMHM.d..., Gömlek: 1404, Tarih: H-11-11-967 (Kite Kadısına hüküm ve bağlı köylerle ilgili kayıtlar).
- ^ Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi, Fon: A.{DVNSMHM.d..., Gömlek: 1191, Tarih: H-03-09-967 (Pirinç ziraati ve ticareti hakkında).
- ^ Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi, Fon: A.{DVNSMHM.d..., Gömlek: 305, Tarih: H-02-09-979 (Tophane-i Amire ihtiyacı için odun kesimi).
- ^ "Tarihi Ürünlü Hamamı Restorasyonu". Nilüfer Belediyesi. Erişim tarihi: 25 Aralık 2025.
- ^ Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi, Fon: İE.EV.., Gömlek: 1508, Tarih: H-01-03-1089 (Boğa Çavuş evkafı hakkında).
Dış bağlantılar
[değiştir | kaynağı değiştir] | Türkiye'deki bir mahalle ile ilgili bu madde taslak seviyesindedir. Madde içeriğini genişleterek Vikipedi'ye katkı sağlayabilirsiniz. |