Olağanüstü Yolculuklar

Olağanüstü Yolculuklar

Kaptan Hatteras'ın Maceraları'nın octodecimo stilinde basılmış versiyonunun kapağı
Yazar	Jules Verne
Yayımcı	Pierre-Jules Hetzel
Yayım tarihi	1863-1905 (Michel Verne tarafından düzenlenen veya baştan yazılan romanlar da eklenirse; 1905-1919)

Olağanüstü Yolculuklar (Fransızca: Voyages extraordinaires), Fransız yazar Jules Verne'in yazmış olduğu romanlar ve öykülerden oluşan bir kitap serisidir. Serinin içerisinde, Dünyanın Merkezine Seyahat, Ay'a Seyahat, Denizler Altında Yirmi Bin Fersah, Seksen Günde Devriâlem ve Esrarlı Ada gibi yazarın meşhur eserlerinden bazıları mevcuttur.

Yazarın yazmış olduğu bu romanların elli dört tanesi, Verne'in hayatta olduğu 1863 ilâ 1905 yılları arasında yayımlanmıştır. Sekiz adet roman ise yazarın vefatından sonra yayımlanmıştır. Vefat sonrası yayımlanan romanlar, Jules Verne'in adıyla yayımlanmışsa da yazarın oğlu olan Michel Verne tarafından içerikleri büyük ölçüde değiştirilmiş veya tamamen Michel Verne tarafından yazılmıştır.

Jules Verne'in daimî yayımcısı Pierre-Jules Hetzel'e göre, serinin amacı "modern bilimin biriktirdiği tüm coğrafi, jeolojik, fiziksel, tarihsel ve astronomik bilgiyi özetlemek ve evrenin tarihini eğlenceli ve resimli bir biçimde anlatmak" idi.

Verne'in detaylara ve bilimsel bilgilere gösterdiği özenli ilgi, merak ve keşif duygusuyla birleşerek serinin omurgasını oluşturur. Yazarın eserlerinin; dünya çapındaki geniş kitlelerce ilgi görmesinin sebeplerinden diğeri, okuyucunun Verne'in kahramanlarının maceraları aracılığıyla jeoloji, biyoloji, astronomi, paleontoloji, oşinografi, tarih ve dünyanın bilinmeyen-egzotik yerleriyle kültürleri hakkında gerçek bilgiler edinebileceği hissidir. Eserlerin içerisindeki bu muazzam bilgi zenginliği, onların "ansiklopedik romanlar" olarak nitelendirilmesine neden olmuştur.

Verne'in Olağanüstü Yolculuklar adını taşıyan ilk romanı, Kaptan Hatteras'ın Maceraları'dır. Balonla Beş Hafta, Dünyanın Merkezine Seyahat ve Ay'a Seyahat romanları; seriye sonradan dahil edilmişlerdir.

Bu serideki romanların-eserlerin çoğunluğu macera hikayeleridir ancak bazıları açıkça bilimkurgu öğeleri (örneğin: Dünyanın Merkezine Seyahat) veya bilimsel romantizm öğeleri (örneğin: Denizler Altında Yirmi Bin Fersah) de içermektedir.

Yayımlanma süreci

Pierre-Jules Hetzel'in Olağanüstü Yolculuklar serisi için geliştirdiği düzen uyarınca, Verne'in her romanı art arda birkaç farklı formatta yayımlanmaktaydı. Bu, her bir eserin dört adet farklı baskısının yapılmasına neden olmuştur (burada Verne bibliyografileri için geçerli uygulamaya göre etiketlenmiştir):

• Éditions pré-originales (Türkçe: Orijinal öncesi baskılar): Bir süreli yayında tefrika edilme, genellikle Hetzel'in iki haftada bir çıkardığı Magasin d'Éducation et de récréation (Türkçe: Eğitim ve Eğlence Dergisi, 1864'te yayın hayatına başladı). Tefrika edilmiş kısımların illüstrasyonları (resimleri), Hetzel'in bünyesinde çalışan Édouard Riou, Léon Benett ve George Roux gibi sanatçılar tarafından hazırlanmaktaydı.
• Éditions originales (Türkçe: Özgün baskılar): 18mo (101.6 × 165.1 mm) boyutunda kitap halinde yayımlanan, içerisinde resim bulunmayan, tamamlanmış metinler. [Tarihsel yayınlardan alınan resimlerle, biraz daha büyük 12mo (127 × 187.325 mm) boyutundaki benzer versiyonlar da özgün baskı olarak kabul edilmektedir.]
• Dorés et colorés (Türkçe: Altın ve renkli ciltler): Metnin tam baskıları, gösterişli bir kapakla, büyük octavo kitap formunda yayınlanır. Noel ve Yılbaşı piyasası için hazırlanmış olan bu lüks baskılar, orijinal öncesi (tefrika) baskılardaki illüstrasyonların çoğunu veya tamamını içermektedir.

Serinin devam eden etkisi

Jules Verne, halen dünyanın en çok tercümesi yapılan bilimkurgu yazarıdır. Bunun yanı sıra, eserleri en çok basılan ve en çok okunan Fransız yazarlardan birisi olmaya da devam etmektedir. Serinin içerisinde yer alan eserler; bilimsel güncelliğini günümüz dünyasında yitirmiş olsa da, okuyuculara verdiği merak duygusunu hâlâ korumakta ve gençler arasında bilime karşı bir ilgi uyandırmaya devam etmektedir.

Olağanüstü Yolculuklar serisindeki romanlar, sık sık sinemaya uyarlanmıştır. Georges Méliès'in 1902 tarihli fantastik filmi Ay'a Seyahat, Walt Disney'in 1954 tarihli Denizler Altında Yirmi Bin Fersah uyarlaması, Cantinflas ve David Niven'ın başrollerini paylaştığı 1956 yapımı 80 Günde Devri Alem ile Jackie Chan'in başrolünde olduğu 2004 yapımı 80 Günde Devri Alem; bu uyarlamalardan yalnızca bir kaç örnektir. Seri, James Gurney gibi günümüz yazarlarının eserlerini de etkilemiştir.

Serinin parçası olan romanların listesi

Serinin içerisindeki romanların çoğu (Balonla Beş Hafta, Dünya'nın Merkezine Seyahat ve Ne Altı Var Ne Üstü hariç) ilk olarak süreli yayınlarda, genellikle Hetzel'in Magasin d'Éducation et de récréation (Eğitim ve Eğlence Dergisi) isimli dergisinde tefrika edildi. Orijinal kitap baskılarının neredeyse tamamı Pierre-Jules Hetzel tarafından octodecimo formatında ve çoğunlukla birkaç cilt halinde yayımlandı. (Bunun tek istisnası, Bir Gazetecinin Yolculuk Notları adlı romandır.)

Aşağıdaki listede, Verne'in hayatta olduğu dönemde yayımlanmış 54 romanın Türkçe isimleri ve orijinal Fransızca adları (parantez içinde) yer almaktadır. Verilen yıllar, eserlerin ilk defa kitap halinde yayımlandıkları senelerdir.

1. Balonla Beş Hafta (Cinq semaines en ballon, 1863)
2. Kaptan Hatteras'ın Maceraları (Voyages et aventures du capitaine Hatteras, 1866)
3. Dünyanın Merkezine Seyahat (Voyage au centre de la Terre, 1864, düzenlemiş hali 1867'de tekrar basıldı)
4. Ay'a Seyahat (De la terre à la lune, 1865)
5. Kaptan Grant'ın Çocukları (Les Enfants du capitaine Grant, 1868)
6. Denizler Altında Yirmi Bin Fersah (Vingt mille lieues sous les mers, 1870)
7. Ay'ın Çevresinde (Autour de la lune, 1870)
8. Yüzen Şehir (Une ville flottante, 1871)
9. Üç Rus ve Üç İngiliz'in Güney Afrika Serüvenleri (Aventures de trois Russes et de trois Anglais, 1872)
10. Kürkler Ülkesi (Le Pays des fourrures, 1873)
11. Seksen Günde Devriâlem (Le Tour du monde en quatre-vingts jours, 1873)
12. Esrarlı Ada (L'Île mystérieuse, 1874)
13. Chancellor (Le Chancellor, 1875)
14. Mişel Strogof (Michel Strogoff, 1876)
15. Güneş Sisteminde Seyahat (Hector Servadac, 1877)
16. Madenin Esrarı (Les Indes noires, 1877)
17. 15 Yaşında Bir Kaptan (Un capitaine de quinze ans, 1878)
18. Begüm'ün Beş Yüz Milyonu (Les Cinq Cents Millions de la Bégum, 1879)
19. Çin'de Bir Çinli'nin Başına Gelenler (Les Tribulations d'un chinois en Chine, 1879)
20. Buharlı Ev (La Maison à vapeur, 1880)
21. Jangada (La Jangada, 1881)
22. Robensonlar Okulu (L'École des Robinsons, 1882)
23. Yeşil Işın (Le Rayon vert, 1882)
24. İnatçı Keraban (Kéraban-le-têtu, 1883)
25. Güney Yıldızı (L'Étoile du sud, 1884)
26. Takımadalar Yanıyor (L'Archipel en feu, 1884)
27. Mathias Sandorf (Mathias Sandorf, 1885)
28. Piyango Bileti (Un billet de loterie, 1886)
29. Fatih Robur (Robur-le-Conquérant, 1886)
30. Güneye Karşı Kuzey (Nord contre Sud, 1887)
31. Fransa Yolu (Le Chemin de France, 1887)
32. İki Yıl Okul Tatili (Deux Ans de vacances, 1888)
33. İsimsiz Aile (Famille-sans-nom, 1889)
34. Ne Altı Var Ne Üstü (Sans dessus dessous, 1889)
35. César Cascabel (César Cascabel, 1890)
36. Bayan Branican (Mistress Branican, 1891)
37. Karpatlar Şatosu (Le Château des Carpathes, 1892)
38. Bir Gazetecinin Yolculuk Notları (Claudius Bombarnac, 1893)
39. Küçük Oğlan Çocuğu (P’tit-Bonhomme, 1893)
40. Kaptan Antifer'in Harikulade Maceraları (Mirifiques Aventures de Maître Antifer, 1894)
41. Uskurlu Ada (L'Île à hélice, 1895)
42. Bayrağa Karşı (Face au drapeau, 1896)
43. Clovis Dardentor (Clovis Dardentor, 1896)
44. Buzlar Sfenksi (Le Sphinx des glaces, 1897)
45. Muhteşem Orinoco (Le Superbe Orénoque, 1898)
46. İlginç Bir Vasiyet (Le Testament d'un excentrique, 1899)
47. İkinci Vatan (Seconde Patrie, 1900)
48. Havadaki Köy (Le Village aérien, 1901)
49. Deniz Yılanı (Les Histoires de Jean-Marie Cabidoulin, 1901)
50. Kip Kardeşler (Les Frères Kip, 1902)
51. Antillere Seyahat (Bourses de voyage, 1903)
52. Livonya'da Bir Dram (Un drame en Livonie, 1904)
53. Dünyanın Hakimi (Maître du monde, 1904)
54. Denizin Hücumu (L'Invasion de la mer, 1905)

Verne'in vefatından sonra oğlu Michel tarafından büyük ölçüde değiştirilen eserlerin, Jules Verne tarafından yazılmış orijinal versiyonları da Olağanüstü Yolculuklar serisinin br parçası olarak kabul edilmektedir. Bu eserlerin orijinal versiyonlarının yayımlanma tarihleri aşağıdaki gibidir:

1. Dünyanın Ucundaki Fener Le Phare du bout du monde, 1999)
2. Altın Volkanı (Le Volcan d'or, 1989)
3. Meteor Avı (La Chasse au météore, 1986)
4. Güzel Sarı Tuna (La Beau Danube Jaune, 1988; Tuna Kılavuzu bu eserden esinlerek Michel Verne tarafından oluşturulmuş ayrı bir eserdir.)
5. Macellanya'da (En Magellanie, 1985/1987)
6. Wilhelm Storitz'in Sırrı (Le Secret de Wilhelm Storitz, 1999)
7. Barsac Keşif Heyeti'nin Olağanüstü Macerası (Voyage d'études, 1991)

Öyküler

Olağanüstü Yolculuklar serisi, serideki romanların içerisinde yayımlanmış ve bunun dışında 1874'te yayımlanan Doktor Ox derlemesindeki hikâyeler (4 adet) ile yazarın vefatından sonra basılan öykülerle birlikte toplam 14 öyküyü-uzun hikâyeyi de içerisinde barındırır.

Doktor Ox derlemesi dışında kalan öyküler:

1. Ablukayı Zorlayanlar (Les Forceurs de blocus, Yüzen Şehir'in içerisine eklenip yayımlandı, 1871)
2. Martin Paz (Martin Paz, Chancellor'un içerisine eklenip yayımlandı, 1875)
3. Meksika'da Bir Dram (Un drame au Mexique, Michael Strogoff'un içerisine eklenip yayımlandı, 1876)
4. Bounty Asileri (Les révoltés de la Bounty, Begüm'ün Beş Yüz Milyonu'nun içerisine eklenip yayımlandı, 1879)
5. Avda On Saat (Dix heures en chasse, Yeşil Işın'ın içerisine eklenip yayımlandı, 1882)
6. Frritt-Flakk (Frritt-Flacc, Piyango Bileti'nin içerisine eklenip yayımlandı, 1886)
7. Gil Braltar (Gil Braltar, Fransa Yolu'nun içerisine eklenip yayımlandı, 1887)
8. Mösyö Re-Diyez ve Matmazel Mi-Bemol (Monsieur Ré-Dièze et Mademoiselle Mi-Bémol, 1893)
9. Humbug (Le Humbug, yazarın ölümünden sonra basıldı, 1985)
10. "Gutlu Fare" (Le Rat gutteux, yazarın ölümünde sonra basıldı, 1989)

Sınıflandırma

Verne'in yayımcısı Pierre-Jules Hetzel, serinin tanıtım materyallerinde Olağanüstü Yolculuklar'ı çoğunlukla coğrafi ölçütlere göre birkaç gruba ayırmıştır:

• Robinson Döngüsü: Robensonlar Okulu, İki Yıl Okul Tatili, İkinci Vatan
• Avrupa: Dünyanın Merkezine Seyahat, Madenin Esrarı, Yeşil Işın, Takımadalar Yanıyor, Piyango Bileti, Fransa Yolu, Karpatlar Şatosu, Küçük Oğlan Çocuğu, Livonya'da Bir Dram, Wilhelm Storitz'in Sırrı
• Afrika: Balonla Beş Hafta, Üç Rus ve Üç İngiliz'in Güney Afrika Serüvenleri, 15 Yaşında Bir Kaptan, Güney Yıldızı, Clovis Dardentor, Havadaki Köy, Denizin Hücumu, Barsac Keşif Heyetinin Olağanüstü Maceraları
• Kutup Toprakları: Kaptan Hatteras'ın Maceraları, Kürkler Ülkesi, Buzlar Sfenksi
• Dünya Turları: Kaptan Grant'ın Çocukları, Denizler Altında Yirmi Bin Fersah, Seksen Günde Devriâlem, Fatih Robur, Kaptan Antifer'in Harikulade Maceraları
• Amerika: Begüm'ün Beş Yüz Milyonu, Jangada, Güneye Karşı Kuzey, İsimsiz Aile, César Cascabel, Bayrağa Karşı, Muhteşem Orinoco, İlginç Bir Vasiyet, Antillere Seyahat, Dünyanın Hakimi, Altın Volkanı
• Asya: Mişel Strogof, Çin'de Bir Çinli'nin Başına Gelenler, Buharlı Ev, Bir Gazetecinin Yolculuk Notları
• Denizler ve Okyanuslar: Yüzen Şehir, Esrarlı Ada, Chancellor, İnatçı Keraban, Mathias Sandorf, Deniz Yılanı, Dünyanın Ucundaki Fener
• Göksel Uzaylar: Ay'a Seyahat, Ay'ın Çevresinde, Güneş Sisteminde Seyahat, Ne Altı Var Ne Üstü, Meteor Avı
• Okyanusya ve Avustralya: Bayan Branican, Uskurlu Ada, Kip Kardeşler
• Hikayeler ve Haberler: Doktor Ox, Dün ve Yarın

Ayrıca bakınız

• Steampunk
• Bilimkurgu