Lütte geleneği
Lütte Geleneği (fr. Lutte Traditionnelle – Geleneksel Güreş), Batı Afrika’ya özgü bir halk güreşi tarzıdır. Senegal ve Gambiya’da Laamb, Togo’da Evala, Nijerya ve Nijer’de Hausa halkı arasında Kokawa veya Kokowa adlarıyla bilinir. Nijer ve Burkina Faso’da ise doğrudan Lutte Traditionnelle adıyla anılır.[1] Uluslararası karşılaşmalar Jeux de la Francophonie kapsamında ve ayrıca düzenlenen Afrika Lütte Geleneği Şampiyonası’nda yapılmaktadır.
Varyasyonlar
[değiştir | kaynağı değiştir]1950’lerden bu yana Batı Afrika’daki farklı gelenekler Lütte Geleneği çatısı altında birleşmiş ve spor, büyük bir seyirci etkinliği haline gelmiştir. En önemli varyasyon Laamb’dır. Laamb, Batı Afrika’daki stiller arasında yumruk atmaya (frappe) izin verilen tek stildir. 1990’lardan itibaren gelişen Afrika şampiyonaları ve konfederasyonlar sayesinde Senegalli güreşçiler iki ayrı biçimde çalışmaktadır: uluslararası karşılaşmalar için Lutte Traditionnelle sans frappe (vuruşsuz), yerel mücadeleler için Lutte Traditionnelle avec frappe (vuruşlu).[2]
Nijerya ve Nijer’deki Hausa bölgelerinde Kokawa Batı Afrika standartlarına uyarlanmıştır. Yumruk atma kısmı ise Dambe adı verilen ayrı bir dövüş sporuna ayrılmıştır. Her iki spor da aynı geleneksel arenada yapılmakta, ancak Dambe gezici dövüşçü topluluklarının uzmanlık alanı haline gelmiştir.[3]
Amaç
[değiştir | kaynağı değiştir]İki güreşçi, kum torbalarıyla çevrilmiş dairesel bir alanda karşılaşır. Amaç rakibi ayakta ya da dört ayak üzerine düşürmek veya tamamen alanın dışına çıkarmaktır.[4]
Uluslararası organizasyon
[değiştir | kaynağı değiştir]1980’lerden itibaren Lütte Geleneği Batı Afrika’nın büyük bölümünde yaygınlaşmış ve daha kurumsal hale gelmiştir. Birçok ülkede ulusal şampiyonalar düzenlenmekte, kurallar ise uluslararası turnuvalar için uyumlaştırılmaktadır. Uluslararası karşılaşmalar Jeux de la Francophonie oyunlarında yapılmakta olup, 2000 yılından itibaren Afrika Lütte Geleneği Şampiyonası’nı düzenleyen bir kurul tarafından koordine edilmektedir. 2008’de Batı Afrika Devletleri Ekonomik Topluluğu (ECOWAS), Dakar’da ilk uluslararası Lütte Geleneği şampiyonasını düzenledi. Senegal, Mali, Nijer, Nijerya, Burkina Faso, Gine, Gambiya, Gine-Bissau, Togo, Liberya ve Fildişi Sahili’nden takımlar katıldı. Turnuvayı Nijerya kazandı ve böylece ilk kez İngilizce konuşulan bir ülke (Gambiya hariç) büyük bir Lütte turnuvasında şampiyon oldu.[5]
Kanarya Adaları göç rotası aracılığıyla Senegal, Mali ve Moritanya’dan gelen göçmen gençler Kanarya güreşine katılmıştır. Kanarya güreşi, kıtasal stillerle hem benzerlikler hem de farklılıklar göstermektedir.[6]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ "Initiation wrestling in Togo". 10 Eylül 2019. Erişim tarihi: 10 Eylül 2019 – The African vasıtasıyla.
- ^ Government of Senegal: COMITE NATIONAL DE GESTION DE LA LUTTE 7 Mayıs 2006 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi..
- ^ In pictures: Traditional boxing in Nigeria. BBC World Service, Mart 2008.
- ^ Tout savoir sur la lutte sénégalaise: Dakar Ulusal Spor Enstitüsü’nden Spor Sosyolojisi Profesörü Abdou Wahid Kane ile söyleşi, Afrik News, 30 Mayıs 2005.
- ^ L'arbitrage décrié au tournoi de lutte traditionnelle de la CEDEAO. APANEWS, 6 Temmuz 2008.
- ^ Justo, Alicia (2 Şubat 2025). "La lucha canaria como deporte de integración para menores de Senegal, Mali y Mauritania: "Somos todos como una familia"". ElDiario.es (İspanyolca). Erişim tarihi: 7 August 2025.
Dış bağlantılar
[değiştir | kaynağı değiştir]- Lutte, Afrik News – geleneksel güreş haberleri
- Nijer Ulusal Şampiyonası raporu, 22 Şubat 2008, Dosso, Nijer.