Kudüs haçı

Kudüs haçı ("beş katlı haç" veya "haç ile haççıklar" olarak da bilinir), her bir çeyrekte bir tane olmak üzere dört küçük Yunan haçıyla çevrili büyük bir haçtan oluşan hanedan haçı ve Hıristiyan haçı çeşididir. Haçlı Seferleri sırasında oldukça popüler olan bu haç, 1280'lerden itibaren Kudüs Krallığı'nın amblemi ve arması olarak kullanılmıştır. Günümüzde Anglikanlar, Episkopalyalılar ve muhafazakâr Katolikler tarafından kullanılmaya devam etmektedir.

Kudüs haçı, Loren haçı ile karıştırılmamalıdır.^[1]

Köken

Beş katlı haç sembolünün 11. yüzyılda ortaya çıktığı düşünülse de, Kudüs Krallığı ile ilişkilendirilmesi 13. yüzyılın ikinci yarısına dayanmaktadır.

Beş katlı haçın sembolizmi çeşitli şekillerde ifade edilir. Bunlar Mesih'in Beş Yarası, Mesih ve dört müjdeci veya Mesih ve dünyanın dört yönüdür. 1158-1180 yılları arasında İngiltere kralı II. Henry döneminde basılan Tealby peni'lerinin ön yüzünde "Kudüs haçı" bulunmaktadır ve Aziz Andreas Haçı (çapraz) olarak tasvir edilmiştir.^[2] Sikkelerin ön yüzündeki benzer haç tasarımları Anglo-Sakson dönemine dayanmaktadır.^[3]

Kaynakça

^ William Woo Seymour, The Cross in Tradition, History and Art, 1898, s. 356.
^ T.C.R. Crafter,A re-examination of the classification and chronology of the cross-and-crosslets type of Henry II 6 Kasım 2022 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., British Numismatic Journal 68.6 (1998), pp. 42–63 and plate 6; see also: Richard Kelleher, Kings and Coins in Medieval England VI - Henry II's Cross-and Crosslets coinage (1158–80) 30 Haziran 2024 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., www.treasurehunting.co.uk (February 2014), Figs. 10, 11, 14, 17–20.
^ Edward Hawkins, The silver coins of England (1841), plate 1 (facing p. 8), no. 12: pre-Roman British coin: a cross with the four letters C, R, A, B placed in the four quadrants; plate 3 (facing p. 16), no. 36: early Saxon sceat: diagonal cross with four dots in the four quadrants, no. 47: cross crosslet superimposed on a diagonal cross; plate 4 (facing p. 18); plate 5 (facing p. 22) no. 66: penny of Offa of Mercia: cross with four dots in the four quadrants (etc.)

Dış bağlantılar

Wikimedia Commons'ta Kudüs haçı ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.

Jerusalem Civil Ensign

[1] William Woo Seymour, The Cross in Tradition, History and Art, 1898, s. 356.

[2] T.C.R. Crafter,A re-examination of the classification and chronology of the cross-and-crosslets type of Henry II 6 Kasım 2022 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., British Numismatic Journal 68.6 (1998), pp. 42–63 and plate 6; see also: Richard Kelleher, Kings and Coins in Medieval England VI - Henry II's Cross-and Crosslets coinage (1158–80) 30 Haziran 2024 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., www.treasurehunting.co.uk (February 2014), Figs. 10, 11, 14, 17–20.

[3] Edward Hawkins, The silver coins of England (1841), plate 1 (facing p. 8), no. 12: pre-Roman British coin: a cross with the four letters C, R, A, B placed in the four quadrants; plate 3 (facing p. 16), no. 36: early Saxon sceat: diagonal cross with four dots in the four quadrants, no. 47: cross crosslet superimposed on a diagonal cross; plate 4 (facing p. 18); plate 5 (facing p. 22) no. 66: penny of Offa of Mercia: cross with four dots in the four quadrants (etc.)

[1]

[2]

[3]

g t d Haçlar
Modern kullanımda	Alcoraz Anchored/Saint Clement Anuradhapura Büyük melekler Başpiskoposluk Armenian Arrow/Barby Balkenkreuz Bolnisi Bottony Branch Bulgarian Burgonya Byzantine Calvary Camargue Canterbury Catherine wheel Kelt değişik Cercelée Coptic Cossack Crosslet Fitchy Crucifix Cruciform halo Double Ethiopian Evangelists Fleury Fitchy Forked Fourchy Fylfot Globus cruciger Archbishop's variant Gnostic Grapevine/Saint Nino Greek Greek Orthodox Huguenot Demir Jeremiah Jerusalem/Crusaders Kudüs (Krallık) Latin/Roman Macedonian Maltese Marada Marian Maruni Moline İskandinav Novgorod Occitan Order of Christ Papalık Patonce Pattée Fitchée Patrik Pommy Portate/Saint Gilbert Potent Quadrate Resistance Ringed Russian Russian Orthodox Salem Saltir/Aziz Andreas Saint Chad Saint David Floriyan Aziz Yorgi Saint James/Santiago Saint John Aziz Patrik Petrus Filipus Saint Piran Saint Thomas Serbian Serbian Orthodox Short Sword Doğu Süryani Batı Süryani Tau/Saint Anthony
Tarihi	Avellane Aviz Black Blanc croix rouge Brigid Carolingian Chouan Consecration Coptic Coptic (Early) Krampon haçı Crown Cuthbert Engrailed Erminée Gammadion Jewelled Katanga Lazarus Lorraine Neith Nestorian Peñalba Pierced Quarterly Saint Alban Saint Julian Tapınak Şövalyeleri Töton Şövalyeleri Two-barred Victory Voided
Kullanım amacı	Altar Blessing Conciliation Heraldry Nordic Pisan High Market Mercat Memorial Mission Necklace Pectoral Plague Preaching Processional Lalibela Rood/Triumphal cross Summit Wayside
Hristogramlar, Hi Ro'lar	Chi Rho IX monogram Labarum Signum manus Staurogram/Monogrammatic/Taf Ro
İlgili	Ankh Armenian eternity sign Ichthys Irminsul Kolovrat Lauburu Mjölnir Rose Rota Solomon's knot Scientology Shamrock Shield of the Trinity Güneşçarkı Güneş Svastika Triskelyon/Üçlü Sarmal Descriptions in antiquity of the execution cross List of tallest crosses in the world
Hristiyanlık