Hitit yazıtları

Hitit dilinde yazılmış metinlerin ana gövdesini, Hitit Krallığı'nın başkenti Hattuşa (Boğazköy/Boğazkale) kazılarında ortaya çıkarılan ve 30.000'den fazla tablet veya tablet parçasından oluşan Hitit devlet arşivi oluşturur. Tabletlerin çoğunluğu Hattuşa'da bulunmuş olsa da, çeşitli yerlerde daha az sayıda Hitit tabletleri bulunmuştur. Bunların belli başlıları Türkiye’de Ortaköy (Şapinuva), Kayalıpınar (Samuha), Maşat (Tapikka), Kuşaklı (Sarissa), Suriye’de Ras Shamra (Ugarit) ve Meskene (Emar), Mısır’da el-Amarna (Amarna)’dır.^[1]

Hitit arşivlerindeki yazıların büyük bir çoğunluğu Hititçe olmakla beraber, Boğazköy’de Akadca, Hattice, Hurrice, Luvice, Palaca, Sümerce gibi dillerde yazılmış metinler de bulunmuştur. Hitit vasal eyaletlerindeki Ugarit ve Emar arşivlerinin ve Mısır’daki çoğunluğu uluslararası mektuplardan oluşan Amarna arşivinin büyük bir kısmı Akadca’dır ve sadece bir kaç Hititçe tablet içerirler.

Mevcut Hitit yazıtlarının hemen hemen tamamı kil tabletler üzerine yazılmıştır. Metinlerden anlaşıldığı üzere Hititler metal ve tahta tabletler de kullanmışlardır ancak bunlardan günümüze ulaşan tek örnek 1986 yılında Hattuşa’da bulunan ve bir anlaşma metni içeren tunç tablettir.^[2]

Tabletlerin çok büyük bir kısmı Türkiye’de Ankara, İstanbul, Boğazköy ve Çorum müzelerinde, erken dönem kazılarında çıkmış bir kısmı Berlin'deki Bergama Müzesi kolleksiyonunda ve daha az sayıda Londra, Paris ve bir kaç diğer Avrupa, Amerika ve Orta Doğu şehirlerindeki müzelerde bulunmaktadır.^[3]

Hititçe yazılmış metinlerin konularına göre Catalogue des Textes Hittites (CTH) başlığı altında dizinlenmiştir.^[4] Katalog sadece metinlerin bir sınıflandırmasıdır; metinleri vermez. Geleneksel olarak metinlere CTH'deki numaralarına göre atıfta bulunulur. Seçilen metinlerle ilgili çalışmalar için başlıca kaynaklar arasında Mainz Üniversitesi Hititoloji portalında Thesaurus Linguarum Hethaeorum digitalis^[5] ve StBoT, Texte der Hethiter (THeth), Dresdner Beiträge zur Hethitologie (DBH) gibi serilerde basılan kitaplar sayılabilir.

CTH numaralandırma şeması

Metinler aşağıdaki şekilde sınıflandırılmıştır:

Tarihsel Metinler (CTH 1-220)
İdari ve Teknik Metinler (CTH 221-290)
Hukuki Metinler (CTH 291-298)
Sözcüksel Metinler (CTH 299-309)
Edebi Metinler (CTH 310-320)
Mitolojik Metinler (CTH 321-370)
İlahiler ve Dualar (CTH 371-389)
Ritüel Metinleri (CTH 390-500)
Kült Envanter Metinleri (CTH 501-530)
Alamet ve Kehanet Metinleri (CTH 531-582)
Yeminler (CTH 583-590)
Festival Metinleri (CTH 591-724)
Diğer Dillerdeki Metinler (CTH 725-819)
Muhtelif Diğer Metinler (CTH 820-833)

Seçilmiş metinler

Belirli Hitit metinlerine adanmış bazı Vikipedi maddeleri aşağıdadır. Daha fazlası diğer maddelerin bölümleri olarak bulunabilir.

Eski Krallık

Anitta metni
Hitit askeri yemini
Hitit kanunları (CTH 291-292), Nesilim Kanunu olarak da adlandırılır.
Illuyanka Efsanesi

Yeni Krallık

Kaynakça

^ "Hittite Epigraphic Finds" (İngilizce). Fossati Dario. 2012–2022. 15 Şubat 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi.
^ Bu dönemde kullanılan tahta tabletlerin tipindeki tek örnek Uluburun batığında bulunmuştur.
^ Hoffner Jr, Harry A. & Melchert, Craig (2008), A Grammar of Hittite Language, Winona Lake: Eisenbrauns, ss. 2-3.
^ Laroche, Emmanuel (1971). Catalogue des textes hittites. Études et commentaires, 75 (Fransızca). Paris. ; Genişletilmiş ilave 1972: Laroche, Emmanuel (1972). "Catalogue des Textes Hittites, premier supplément". Revue hittite et asianique. XXX: 94-133.
Katalog, Mainz Üniversitesi Hititoloji portalında düzenli olarak güncellenmektedir: "Catalog of Hittite Texts (CTH)" (Almanca ve İngilizce). Hethitologie-Portal Mainz. 17 Ocak 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi.
^ "TLH^dig - Thesaurus Linguarum Hethaeorum digitalis (Hethitologie Portal Mainz)" (Almanca ve İngilizce). Hethitologie-Portal Mainz. 9 Nisan 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi.

Dış kaynaklar

Košak, Silvin (2 Şubat 2012). "Konkordanz der hethitisches Keilschrifttafeln (Hittite text concordance database)" (Almanca). Gertrid G.W. Müller.
Martínez García, Javier; Gippert, Jost; Korn, Agnes (2010). "Index". Thesaurus Indogermanischer Text- und Sprachmaterialien (TITUS). Bazı veritabanları için üyelik gerekmektedir.
"Hethitologie Portal Mainz". Hitit yazıtları ile ilgili çesitli veri tabanları içerir.

[1] "Hittite Epigraphic Finds" (İngilizce). Fossati Dario. 2012–2022. 15 Şubat 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi.

[2] Bu dönemde kullanılan tahta tabletlerin tipindeki tek örnek Uluburun batığında bulunmuştur.

[3] Hoffner Jr, Harry A. & Melchert, Craig (2008), A Grammar of Hittite Language, Winona Lake: Eisenbrauns, ss. 2-3.

[4] Laroche, Emmanuel (1971). Catalogue des textes hittites. Études et commentaires, 75 (Fransızca). Paris. ; Genişletilmiş ilave 1972: Laroche, Emmanuel (1972). "Catalogue des Textes Hittites, premier supplément". Revue hittite et asianique. XXX: 94-133.
Katalog, Mainz Üniversitesi Hititoloji portalında düzenli olarak güncellenmektedir: "Catalog of Hittite Texts (CTH)" (Almanca ve İngilizce). Hethitologie-Portal Mainz. 17 Ocak 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi.

[5] "TLH^dig - Thesaurus Linguarum Hethaeorum digitalis (Hethitologie Portal Mainz)" (Almanca ve İngilizce). Hethitologie-Portal Mainz. 9 Nisan 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]