Güneşe Karşı Zafer

Güneşe Karşı Zafer, librettosunu Aleksei Kruchenykh ve Velimir Khlebnikov'un yazdığı, müziğini Mikhail Matyushin’in bestelediği füturist opera. Müzik, edebiyat, resim ve sahne sanatları alanlarını bir araya getiren bu çok disiplinli çalışma, Rus avangardı içindeki fütürist sanatçıların ortak çabasının bir ürünüdür.

Güneşe Karşı Zafer, sadece bir opera değil, aynı zamanda bir sanat manifestosu olarak da değerlendirilir. Teknolojinin doğa üzerindeki zaferini simgeleyen bu eser, fütürist estetiğin sahne sanatlarındaki ilk ve en çarpıcı örneklerinden biri olarak sanat tarihinde önemli bir yer tutmaktadır.

3 ve 5 Aralık 1913 tarihlerinde St. Petersburg’daki Luna Park Tiyatrosu’nda sahnelendi. Eser, sahnelendiği yılın en önemli tiyatro ve müzik olayı idi. Dekor ve kostüm tasarımını Kazimir Maleviç yaptı. Bu tasarımlar, tasarımcısının öncülük ettiği süprematist sanat anlayışını temsil ediyordu. Librettosu Zaum diliyle yazılmıştı. Müziği geleneksel tonal yapılardan bağımsızdı.

Konusu, “güçlü” insanların güneşe hükmedip onu gökten indirmeleri ve teknolojinin gücüyle dünyaya yeni bir ışık kaynağı sağlamalarıdır.

Eser, iki bölümden oluşur. İlkinde güneşin zapt edilişi, ikinci bölümde güneşe karşı kazanılan zaferin ardından halkın yerleştiği Ülke 10’daki yaşam anlatmaktadır.

İlk perdede güneşin cenazesi de sahnelenmiştir. Doğaya karşı zafer kazanan güçlü insanlar, yeni bir imparatorluk kurmuştur. Karakterler; “Kötü Niyetli Kişi”, “Cenaze Kaldırıcı” “Sporcu” gibi isimlerle anılmaktadır.

Arka planı

Eser, 20. yüzyılın başlarında Avrupa’da başlayan teknolojik ilerlemeler ve makineleşmenin Rusya’daki etkilerini yansıtır. Bu dönemde doğa bilimlerinde köklü dönüşümler yaşanmış, özellikle Einstein’ın zaman ve mekânın göreli olduğuna dair kuramı büyük ilgi görerek yaygınlaşmıştır. Rusya’daki sanatçılar, bu bilimsel gelişmeleri eserlerine yansıtmaya başlamışlardır. Bu bağlamda, Güneşe Karşı Zafer operasının ikinci bölümünde geçmiş, şimdi ve gelecek aynı anda sahnelenir; zaman hem ileriye hem de geriye doğru akar.

Aynı dönemde atomun yapısına ilişkin kimyasal çözümlemeler, duyularla algılanamayan bir gerçekliğin varlığı üzerine yoğun tartışmaları beraberinde getirmiştir. Operada kullanılan Zaum dili ile Malevich’in geometrik tasarımları, bu yeni bilimsel ve kavramsal gerçekliğe gönderme niteliğindedir.

Dekor ve kostüm tasarımı

Malevich, karakterlere kartonpiyer ve tellerden yapılma kostümler giydirmiştir. Kostümlerde siyah- beyaz ve ana- ara renkler kullanılmış, giysilerin kolları, gövde ve bacakları farklı renkli parçalardan yapılmıştır. Perde çapraz olarak bölünmüş , siyah-beyaz iki alandan oluşan dörtgen olarak tasarlanmıştır. Dekor günümüze ulaşmamıştır. Maleviç, süpermatizmin en önemli eserlerinden olan Siyah Kare'yi bu operayı tasarlarken düşünmüştür.

Türkiye'deki yansımaları

2019 yılında Sakıp Sabancı Müzesi'nde düzenlenen “Rus Avangardı. Sanat ve Tasarımla Geleceği Düşlemek” sergisinde, Stas Namin Tiyatrosu'nun bu esere dair farklı bir yorumu video kaydıyla sergilendi.

Ayrıca, eserin librettosu Türkçeye çevrildi ve Norgunk Yayınları tarafından yayımlandı.