Folat metabolizması
Folat metabolizması, folat ve onun türevlerinin hücre içinde tek karbon (C1) birimlerinin taşınması, dönüştürülmesi ve yeniden kullanılması süreçlerini kapsar. Bu metabolik yolak, DNA sentezi, metiyonin üretimi, metilasyon tepkimeleri ve hücre bölünmesi gibi yaşamsal süreçlerde kritik rol oynar.[1]
Folatın biyolojik rolleri
[değiştir | kaynağı değiştir]Folat, vücutta aktif formu olan 5-metiltetrahidrofolata (5-MTHF) dönüştürülür. Bu form, homosistein’in metiyonine dönüşümünde metil donörü olarak görev yapar.[2] Ayrıca timidin ve purin sentezinde rol alarak DNA sentezi için gereklidir.
Folat metabolizması döngüsü
[değiştir | kaynağı değiştir]Folat metabolizması, birbirine bağlı birkaç döngüden oluşur:
Folat döngüsü – Folatın dihidrofolat (DHF) ve tetrahidrofolat (THF) arasında dönüşümünü içerir.
Metiyonin döngüsü – Homosistein’in metiyonine dönüştüğü ve S-adenozilmetiyonin (SAM) üretiminin gerçekleştiği döngüdür.
Transsülfürasyon yolu – Homosistein’in sisteine dönüştüğü alternatif metabolik yoldur.[3]
Bu döngüler, özellikle MTHFR (metilentetrahidrofolat redüktaz) enzimi aracılığıyla birbirine bağlanır.
Bozukluklar
[değiştir | kaynağı değiştir]Folat metabolizmasındaki bozukluklar, hem genetik mutasyonlardan hem de yetersiz folat alımından kaynaklanabilir. Başlıca sonuçlar:
Depresyon ve bilişsel bozukluklar[4]
Klinik önemi
[değiştir | kaynağı değiştir]Folat metabolizması, B12 vitamini ve B6 vitamini ile yakın ilişkilidir. Bu vitaminlerin eksikliği, folat döngüsünün bozulmasına ve metilasyon süreçlerinin aksamasına neden olur.[1] Ayrıca, MTHFR geninde görülen C677T gibi polimorfizmler, metilasyon kapasitesini azaltarak çeşitli hastalıklara yatkınlık oluşturabilir.
Tedavi ve destek
[değiştir | kaynağı değiştir]Folat metabolizmasında bozukluk saptanan kişilerde, genellikle aktif folat formu olan Lökoverin (Leucovorin) veya 5-MTHF desteği kullanılır. Bazı durumlarda B12 vitamini ve B6 vitamini ile kombine tedavi önerilir.[5]
Ayrıca bakınız
[değiştir | kaynağı değiştir]Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ a b "Folate — Health Professional Fact Sheet". U.S. National Institutes of Health. 27 Ekim 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Ekim 2025.
- ^ Bailey, L. B. (2009). "Folate metabolism and requirements". The Journal of Nutrition. 139 (12). ss. 2113-2117. doi:10.3945/jn.109.113670.
- ^ Lucock, M. (2000). "Folic acid: nutritional biochemistry, molecular biology, and role in disease processes". Molecular Genetics and Metabolism. 71 (1–2). ss. 121-138. doi:10.1006/mgme.2000.3027.
- ^ Selhub, J. (2002). "Folate, vitamin B12 and vitamin B6 and one-carbon metabolism". The Journal of Nutrition. 132 (8). ss. 2336S–2340S. doi:10.1093/jn/132.8.2336S.
- ^ Scaglione, F. (2014). "Folate, folic acid and 5-methyltetrahydrofolate are not the same thing". Xenobiotica. 44 (5). ss. 480-488. doi:10.3109/00498254.2013.845705.