Folinik asit
 Folinik asit (2015) | |
 Folinik asit (2015) | |
| Klinik verisi | |
|---|---|
| AHFS/Drugs.com | Monografi |
| MedlinePlus | a608038 |
| Lisans veri | |
| Tanımlayıcılar | |
| CompTox Bilgi Paneli (EPA) | |
| ECHA Bilgi Kartı | 100.000.328 |
| Kimyasal ve fiziksel veriler | |
| Formül | C20H23N7O7 |
| Mol kütlesi | 473,446 g·mol−1 |
| 3D model (JSmol) | |
| |
| |
Lökovorin olarak da bilinen folinik asit, metotreksat ve pirimetaminin toksik etkilerini azaltmak için kullanılan ilaç.[1][2] Ayrıca kolorektal kanseri tedavi etmek için 5-florourasil ile birlikte kullanılmasından ayrı olarak anemiye neden olan folat eksikliğini ve metanol zehirlenmesini ile[2][3] bazı megaloblastik anemi türlerinin önlenmesi veya tedavisinde de kullanılabilir.[4][5] Ağız yoluyla alınabilmesinin haricinde kas içine veya damar içine enjeksiyon yapılarak da uygulanabilir.[2]
Yan etkileri uyku sorunu, alerjik reaksiyonlar veya ateştir.[1][2] Hamilelik veya emzirme döneminde kullanımı büyük oranda güvenli olarak kabul edilir.[1] Anemi için kullanılmadan önce pernisiyöz aneminin olmadığı netleştirilmesi gerekir.[2] Folinik asit, vücuda yararlı olması için dihidrofolat redüktaz tarafından aktivasyon gerektirmeyen bir folik asit türüdür.[2]
Tarihçe
[değiştir | kaynağı değiştir]İlk olarak 1945 yılında üretilen folinik asit,[6] “citrovorum faktörü” olarak adlandırılmıştır. Bu madde, Leuconostoc citrovorum adlı laktik asit bakterisinin büyümesi için gerekli bir kofaktör olarak tanımlanmıştır.[7] ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA) ilacı 2002 yılında onaylamış, levo-izomer formu ise 2008 yılında onay almıştır.[7] Dünya Sağlık Örgütü'nün Temel İlaçlar Listesi'nde yer almaktadır.[8]
Kullanım alanları
[değiştir | kaynağı değiştir]Leukovorin, yüksek doz metotreksatın neden olduğu toksisiteyi önlemenin yanı sıra belirli anemi türlerinde de kullanılmaktadır.[9] Ayrıca bazı araştırmalarda, serebral folat eksikliği gibi nörolojik durumlarda potansiyel kullanım alanları incelenmiştir.[10][11]
Mekanizma
[değiştir | kaynağı değiştir]Leukovorin, vücutta aktif folat formlarına dönüştürülerek DNA ve RNA sentezinde görev alır. Bu sayede yüksek doz metotreksatın sağlıklı hücrelerde yol açabileceği hasarı azaltır. Ayrıca bazı kemoterapi rejimlerinde sitotoksik etkinin artırılmasına katkıda bulunur.[12]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ a b c British national formulary : BNF 69. 69. British Medical Association. 2015. ss. 576-577. ISBN 9780857111562.
- ^ a b c d e f "Leucovorin Calcium". The American Society of Health-System Pharmacists. 10 Mayıs 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Aralık 2016.
- ^ API Textbook of Medicine, Ninth Edition, Two Volume Set (İngilizce). JP Medical Ltd. 2012. s. 1945. ISBN 9789350250747. 10 Mayıs 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ "Leucovorin (oral, intravenous, injection)". Mayo Clinic. 9 Ağustos 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Eylül 2025.
- ^ "Leucovorin". NCBI Bookshelf. 11 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Eylül 2025.
- ^ Sneader, Walter (2005). Drug Discovery: A History (İngilizce). John Wiley & Sons. s. 235. ISBN 9780471899792. 10 Mayıs 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ a b "Leucovorin". NCBI Bookshelf. 11 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Eylül 2025.
- ^ World Health Organization model list of essential medicines: 21st list 2019. Cenevre: World Health Organization. 2019. WHO/MVP/EMP/IAU/2019.06. License: CC BY-NC-SA 3.0 IGO.
- ^ "Leucovorin (oral, intravenous, injection)". Mayo Clinic. 9 Ağustos 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Eylül 2025.
- ^ "Leucovorin Calcium". WebMD. 30 Ağustos 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Eylül 2025.
- ^ "What is Leucovorin?". Veywell. Erişim tarihi: 25 Eylül 2025.
- ^ "Leucovorin". NCBI Bookshelf. 11 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Eylül 2025.