Dalma Tepe

Dalma Tepe
	Dalma Tepe'de kazı çalışmalarında bulunan seramik düğme tabanlı fincan.
	Dalma Tepe Iran haritasındaki konumu.
Konum	Batı Azerbaycan, İran
Koordinatlar	36°59′01.7″K 45°25′36.3″D / 36.983806°K 45.426750°D
Tür	Yerleşim
Tarihçe
Devir(ler)	Kalkolitik
Kültür(ler)	Dalma kültürü

Dalma Tepe (Farsça: دالما تپه), İran'ın Batı Azerbaycan eyaletinde, Nekede (eski adıyla Solduz) şehrinin yaklaşık 2 km kuzeydoğusunda yer alan bir arkeolojik alandır. MÖ 5. binyıldan kalma Dalma Tepe, kuzeybatı İran'ın tarih öncesi bir kültürü olan Dalma kültürünün tipik yerleşim yeridir.

Konum

Dalma Tepe, Urmiye Gölü'nün güneybatı ucunda, modern Dalma köyünün kuzeyinde yer almaktadır. Yakınlarında, Agrab Tepe de dahil olmak üzere iki küçük höyük daha bulunmaktadır. Hasanlı Tepe ören yeri ise Dalma'nın yaklaşık 5 km güneybatısında yer almaktadır.

Dalma Tepe, 2006 yılında İran'ın ulusal miras listesine dahil edildi. 2021 yılında, altmış yıllık bir aradan sonra Dalma Tepe'de arkeolojik araştırmalar yeniden başladı.^[1]

Tepe, çevredeki düzlükten yaklaşık 4 metre yüksekte yer almaktadır. Çapı yaklaşık 50 metredir. Alan, 1958 yılında Charles Burney tarafından ve ayrıca 1961 yılında Pennsylvania Üniversitesi Arkeoloji ve Antropoloji Müzesi'nin Hasanlı Projesi kapsamında T. Cuyler Young Jr. ile işbirliği içinde araştırılmıştır.

Höyükte el yapımı, saman katkılı büyük miktarda çömlek bulundu.^[2] Bunlar arasında 'Dalma düz çömleği', 'Dalma baskılı çömleği' ve 'Dalma kırmızı sırlı çömleği' gibi buluntular da vardı ve bunlar tek tip koyu kırmızı boya tabakasıyla kaplanmıştı. 'Dalma boyalı seramikleri', kırmızı zemin üzerine koyu tonlarda büyük üçgen desenleriyle süslenmiştir. Konik kil iplik eğirme aletleri de bulundu.

Dalma çömlekleri, Hasanlı Tepe'deki IX. Dönemi temsil etmektedir ve yaklaşık MÖ 5000-4500 yıllarına tarihlenmektedir. Kuzey Irak'ta Ubeyd III dönemini temsil eden Gavra Tepe'deki XVI. tabaka ile bağlantılar tespit edilmiştir.^[3]

Seh Gābī ve Godin Tepe'de de benzer çömlekler bulunmuş ve bunlar X. Döneme ait olarak değerlendirilmiştir. Culfa Kultepe, aynı döneme ait bir diğer ilgili yerleşim yeridir. Urmiye Gölü'nün kuzeyinde yer almaktadır.^[4]

2013 yılında, Orta Zağros'taki Songhor ve Koliyaei Ovaları'nda Dalma çömlek parçaları içeren dokuz antik yerleşim yeri tespit edildi.^[5]

Seramikler

Hasanlı IX tabakasına karşılık gelen Dalma çömlekleri, Urmiye Gölü çevresindeki çeşitli yerlerde bulunmuştur. Margavar Vadisi'ndeki Tepe Seavan'da (Sīāvān) çok benzer çağdaş seramikler bulunmuştur.^[6] Godin Tepe ve yakınındaki Şeh Gabi'de de benzer seramikler bulunmuştur.^[7] Karbon 14 tarihleme yöntemin ve diğer karşılaştırmalar kullanılarak yapılan araştırmalar sonucunda, bölgenin kökeni MÖ 5. binyıl civarına tarihlendirilebilir.^[8] Dalma Tepe'de ayrıca Tepe Gawra'dakine (kuzey Irak) benzer seramik eşyalar da bulunmuştur.

Bahranipoor'a (2021) göre, bu geleneğin dört coğrafi alt bölgesi bulunmaktadır:

"... Urmiye Gölü'nün güneyinde (Dalma, Baghi ve Lavin bölgeleri),
Kangavar (Godin, Seh Gabi B ve Nadali Beig),
Bicar (Gheshlagh) ve
Kürdistan (Namşir)."^[9]

Kaynakça

^ Archaeological survey begins on Dalma Tepe after six-decade hiatus. Tehran Times, September 29, 2021.
^ T. Cuyler Young, Jr. (1963), Dalma Painted Ware. Expedition Magazine 5.2. Penn Museum
^ Hamlin, Carol. “Dalma Tepe.” Iran, vol. 13, 1975, pp. 111–27.
^ HENRICKSON, Elizabeth F., and Vanda VITALI. “THE DALMA TRADITION : PREHISTORIC INTER-REGIONAL CULTURAL INTEGRATION IN HIGHLAND WESTERN IRAN.” Paléorient, vol. 13, no. 2, 1987, pp. 37–45
^ Map of region's geographical positions and Dalmaic settlements scattering of Songhor and Koliyaei. - researchgate.net
^ R. W. Solecki and R. S. Solecki, Tepe Seavan - A Dalma Period Site in the Margavar Valley, Azerbaijan, Bulletin of the Asia Institute 3, 1973, pp. 98–117.
^ T. C. Young, Jr. and L. D. Levine, Excavations of the Godin Project. Second Progress Report, Royal Ontario Museum Occasional Papers 26, Toronto, 1974
^ M. M. Voigt and R. H. Dyson, Jr., “The Chronology of Iran, ca. 8000-2000 B.C.,” in R. W. Ehrich, ed., Chronologies in Old World Archaeology, 3rd ed., I, Chicago, 1992, pp. 122-78
^ Hanan Bahranipoor 2021, Absolute Dating and Intra-Regional Diversity of Dalma Ceramic Tradition Based on Analysis of the Painted Monochrome Ware. - archive.org

[1] Archaeological survey begins on Dalma Tepe after six-decade hiatus. Tehran Times, September 29, 2021.

[2] T. Cuyler Young, Jr. (1963), Dalma Painted Ware. Expedition Magazine 5.2. Penn Museum

[Hamlin-3] Hamlin, Carol. “Dalma Tepe.” Iran, vol. 13, 1975, pp. 111–27.

[4] HENRICKSON, Elizabeth F., and Vanda VITALI. “THE DALMA TRADITION : PREHISTORIC INTER-REGIONAL CULTURAL INTEGRATION IN HIGHLAND WESTERN IRAN.” Paléorient, vol. 13, no. 2, 1987, pp. 37–45

[5] Map of region's geographical positions and Dalmaic settlements scattering of Songhor and Koliyaei. - researchgate.net

[6] R. W. Solecki and R. S. Solecki, Tepe Seavan - A Dalma Period Site in the Margavar Valley, Azerbaijan, Bulletin of the Asia Institute 3, 1973, pp. 98–117.

[7] T. C. Young, Jr. and L. D. Levine, Excavations of the Godin Project. Second Progress Report, Royal Ontario Museum Occasional Papers 26, Toronto, 1974

[8] M. M. Voigt and R. H. Dyson, Jr., “The Chronology of Iran, ca. 8000-2000 B.C.,” in R. W. Ehrich, ed., Chronologies in Old World Archaeology, 3rd ed., I, Chicago, 1992, pp. 122-78

[9] Hanan Bahranipoor 2021, Absolute Dating and Intra-Regional Diversity of Dalma Ceramic Tradition Based on Analysis of the Painted Monochrome Ware. - archive.org

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]