Anakol öncesi yıldız - Vikipedi
İçeriğe atla
Ana menü
Gezinti
  • Anasayfa
  • Hakkımızda
  • İçindekiler
  • Rastgele madde
  • Seçkin içerik
  • Yakınımdakiler
Katılım
  • Deneme tahtası
  • Köy çeşmesi
  • Son değişiklikler
  • Dosya yükle
  • Topluluk portalı
  • Wikimedia dükkânı
  • Yardım
  • Özel sayfalar
Vikipedi Özgür Ansiklopedi
Ara
  • Bağış yapın
  • Hesap oluştur
  • Oturum aç
  • Bağış yapın
  • Hesap oluştur
  • Oturum aç

İçindekiler

  • Giriş
  • 1 Sınıflandırma
  • 2 Tarihçe ve Gözlemler
  • 3 Ayrıca bakınız
  • 4 Kaynakça

Anakol öncesi yıldız

  • Afrikaans
  • العربية
  • Bosanski
  • Català
  • Čeština
  • Чӑвашла
  • English
  • Español
  • Euskara
  • فارسی
  • Français
  • हिन्दी
  • Bahasa Indonesia
  • İtaliano
  • 日本語
  • ქართული
  • 한국어
  • Македонски
  • Bahasa Melayu
  • Português
  • Română
  • Русский
  • Simple English
  • Slovenčina
  • ไทย
  • Українська
  • Oʻzbekcha / ўзбекча
  • Tiếng Việt
  • 中文
Bağlantıları değiştir
  • Madde
  • Tartışma
  • Oku
  • Değiştir
  • Kaynağı değiştir
  • Geçmişi gör
Araçlar
Eylemler
  • Oku
  • Değiştir
  • Kaynağı değiştir
  • Geçmişi gör
Genel
  • Sayfaya bağlantılar
  • İlgili değişiklikler
  • Kalıcı bağlantı
  • Sayfa bilgisi
  • Bu sayfayı kaynak göster
  • Kısaltılmış URL'yi al
  • Karekodu indir
Yazdır/dışa aktar
  • Bir kitap oluştur
  • PDF olarak indir
  • Basılmaya uygun görünüm
Diğer projelerde
  • Vikiveri ögesi
Görünüm
Vikipedi, özgür ansiklopedi
Yıldız oluşumu
Nesne sınıfları
Yıldızlararası madde
Moleküler bulut
Bart damlacığı
Karanlık bulutsu
Genç yıldız cismi
Önyıldız
T Tauri yıldızı
Anakol öncesi yıldız
Herbig Ae/Be yıldızları
Herbig-Haro cismi
Kuramsal kavramlar
İlk kütle işlevi
Jeans Kararsızlığı
Kelvin-Helmholtz mekanizması
Bulutsu varsayım
Gezegensel göç

Portal Astronomi portalı
  • g
  • t
  • d

Anakol öncesi yıldız yıldızlararası ortamdaki (Yıldızlararası madde - Interstellar Medium – ISM) maddelerden yeni oluşmuş ve merkezlerinde nükleer tepkimeleri başlatacak sıcaklığa henüz erişmemiş yıldızlardır. Dolayısıyla çekimsel büzülme sonucu sıkışan yıldız maddesinin sağladığı enerji ile ışınım yapmaktadırlar.[1] Anakol öncesi yıldızların ışınım enerjisini sağlayan bu büzülme türüne Kelvin-Helmholtz büzülmesi denmektedir. PMS yıldızları genellikle püsküren değişenler olarak dikkate alınmış ve GCVS de çok sayıda alt gruba bölünmüştür (FU, IN, INA, INB, INT, INYY ve diğerleri). Ancak bu sınıflama tamamen gösterdikleri fotometrik özelliklere göre yapıldığından, oldukça karmaşık (homojen olmayan) bir gruplama ortaya çıkmıştır. Fiziksel anlamda birbirinden pek de farklı olmayan bazı yıldızlar ayrı alt gruplar oluşturmuşlardır. Örneğin RW Aur türü değişenler (GCVS de IS kodlu) ile T Tauri yıldızları olarak adlandırılan (GCVS de INT kodlu) düşük kütleli PMS yıldızları arasında fiziksel açıdan hiçbir fark yoktur. FU Ori türü değişenler (GCVS de FU kodlu) ise evrimlerinin özel bir safhasında yer alan T Tauri yıldızlarıdır. Bu türden değişenlere bazen genel olarak Orion Değişenleri veya Orion Popülasyonu da denmektedir. Çünkü Orion yıldız oluşum bölgesinde, bahsedilen tüm türlerden yıldız bulabilmek mümkündür. Bu yıldızların çoğu hâlen oluştukları bulutsuların içinde yer aldıklarından “Bulutsu değişenleri” olarak da adlandırılmışlardır.

Sınıflandırma

[değiştir | kaynağı değiştir]

Günümüzde PMS yıldızları için fiziksel anlamı olan sınıflama, kütlelerine göre yapılmaktadır. Buna göre; T Tauri Yıldızları adı verilen düşük kütleli (M ≤ 3M⊙) PMS yıldızlarından oluşan bir grubun yanında, “Herbig Ae/Be Yıldızları” olarak adlandırılan ve kütleleri 4M⊙ ≤ M ≤ 8M⊙ arasında olan ikinci bir grup ortaya çıkmıştır. İki grup arasında keskin bir geçiş yoktur, ancak Herbig Ae/Be yıldızlarına oranla T Tauri yıldızları sayıca daha çoktur. Bilinen 1000'i aşkın T Tauri yıldızına karşılık, gözlenmiş Herbig Ae/Be yıldızı sayısı henüz 50'yi geçmemiştir.

Tarihçe ve Gözlemler

[değiştir | kaynağı değiştir]

T Tauri yıldızları ilk kez Taurus-Auriga Karanlık Bulutsusu'nda, Joy tarafından 1942 yılında gözlenmiştir. Genelde geç tayf türünden yıldızlardır. Tayflarında, Güneş'in tayfında gözlenen kromosferik salma çizgilerine benzer yapılar izlenmektedir. Joy bu yıldızlara, grubun en parlak üyesi olan T Tauri'nin ismini vermiştir. T Tauri yıldızlarının fiziksel doğasını ilk kez 1947 yılında Ambartsumian açıklamış ve bu yıldızların henüz anakola erişmemiş oldukça genç yıldızlar olduğunu söylemiştir. T Tauri yıldızları bu fiziksel doğaları gereği karanlık bulutsu komplekslerine yakın bölgelerde gözlenirler. Tayflarında genel süreklilik üzerinde geç tür (G-M) yıldızlara ilişkin soğurma yapıları izlenir. Sürekli ışınımları bazı dalgaboyu aralıklarında normal yıldızlardan beklenenden çok daha şiddetli olabilmekte ve bu bölgelerde soğurma yapılarını örtebilmektedir. T Tauri'lerin tayfını karakterize eden en önemli özelliklerden biri, Güneş tayfında görülen kromosferik salmalara benzer salma çizgileri içermeleridir. Gözlenen en güçlü salma çizgileri hidrojenin Balmer serisi çizgileri ve CaII, FeII gibi metallere ait iyonizasyon çizgileridir. Ayrıca nötral He çizgileri de görülmektedir. Bazı T Tauri yıldızlarının tayfında, çevrelerini saran ince gaz yapıların varlığını işaret eden yasak çizgiler de gözlenmektedir. Salma çizgileri oldukça karmaşık profil yapıları göstermektedir. Bu durum yıldızı çevreleyen maddede rastgele yönlerde kütle hareketleri olduğuna işarettir. Yıldızı çevreleyen maddede bol miktarda "toz" oluşunun doğal sonucu olarak, kızılötesi ve milimetre-altı (sub-millimeter) dalgaboylarında şiddetli "artık ışınım" gözlenmektedir. T Tauri yıldızlarının çok genç cisimler olduğuna en iyi kanıt ise, tayflarında λ6707 Å da gözlenen Li soğurma çizgisinin varlığıdır. Lityum, kozmik bolluk açısından evrende çok az bulunan bir elementtir ve yıldız atmosferlerinde çok hızlı tüketildiğinden, yaşlı yıldızların tayfında kendini gösteremez.

Ayrıca bakınız

[değiştir | kaynağı değiştir]
  • Ön gezegen diski
  • Önyıldız
  • Yıldız evrimi

Kaynakça

[değiştir | kaynağı değiştir]
  1. ^ "The physics of star formation". 30 Mayıs 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Haziran 2021. 
  • g
  • t
  • d
Değişen yıldızlar
Zonklayan
Sefeler ve sefe benzerleri
  • Tip I (Klasik sefeler, Delta Scuti)
  • Tip II (BL Herculis, W Virginis, RV Tauri)
  • RR Lyrae
  • Hızlı salınım gösteren Ap
  • SX Phoenicis
Mavi-Beyaz tayflı değişenler
  • α Cygni
  • Beta Cephei
  • PV Telescopii
  • Yavaş zonklayan B-tipi
  • Mavi büyük-genlikli zonklayıcı
Uzun-dönemli
  • Mira
  • Yarıdüzenli
  • Yavaş düzensiz
Diğer
  • Gama Doradus
  • Güneş benzeri salınımlar
  • ZZ Ceti (Zonklayan beyaz cüce)



Püsküren
Ön yıldız ve PMS
  • Herbig Ae/Be
  • Orion
    • FU Orionis
    • T Tauri
    • EX Lupi
Dev ve
üstdevler
  • Parlak mavi değişenler
  • R Coronae Borealis (DY Persei)
  • Sarı üstündev
Püsküren ikili
  • Çift periyodik
  • FS Canis Majoris
  • RS Canum Venaticorum
Diğer
  • Parıltılı
  • Gama Cassiopeiae
  • Lambda Eridani
  • Wolf–Rayet
Kataklizmik
  • AM Canum Venaticorum
  • Cüce nova
  • Parlak kırmızı nova
  • Nova
  • Kutup
    • orta
  • Süpernova
    • Hipernova
  • SW Sextantis
  • Simbiyotik
    • Simbiyotik nova
    • Z Andromedae
Dönen
Küremsi olmayan
  • Eliptik dönen
Yıldız lekeleri
  • BY Draconis
  • FK Comae Berenices
Manyetik alanlar
  • α2 Canum Venaticorum
  • Pulsar
  • SX Arietis
Örten
  • Algol
  • β Lyrae
  • Gezegen geçişi
  • W Ursae Majoris
  • Değişen yıldızlar listesi
  • g
  • t
  • d
Yıldızlar
  • Liste
Oluşum
  • Yığılma
  • Moleküler bulut
  • Bart damlacığı
  • Genç yıldız cismi
    • Önyıldız
    • Anakol öncesi yıldız
    • Herbig Ae/Be
    • T Tauri
  • Herbig-Haro cismi
  • Hayashi çizgileri
  • Henyey çizgileri
Evrim
  • Anakol
  • Kırmızı dev kol
  • Yatay kol
    • Kırmızı yığın
  • Asimptotik dev kol
    • post-AGB
    • süper-AGB
  • Maviye dönüş
  • Gezegenimsi bulutsu
    • Ön gezegenimsi
  • Wolf-Rayet bulutsusu
  • PG 1159
  • Tırmıklama
  • OH/IR
  • Kararsızlık kuşağı
  • Parlak mavi değişen
  • Yıldızlar öbeği
  • Süpernova
    • Süper Parlak
    • Hipernova
Sınıflandırma
  • Erken
  • Geç
  • Anakol
    • O
    • B
    • A
    • F
    • G
    • K
    • M
  • Altcüce
    • O
    • B
  • WR
  • OB
  • Altdev
  • Dev
    • Mavi
    • Kırmızı
    • Sarı
  • Parlak dev
  • Üstdev
    • Mavi
    • Kırmızı
    • Sarı
  • Üstündev
    • Sarı
  • Karbon
    • S
    • CN
    • CH
  • Beyaz cüce
  • Kimyasal tuhaf
    • Am
    • Ap/Bp
    • CEMP
    • HgMn
    • He-zayıf
    • Baryum
    • Lambda Boötis
    • Kurşun
    • Teknesyum
  • Be yıldızı
    • Kabuklu
  • B[e]
  • Helyum
    • Aşırı
  • Mavi başıboş
Kalıntılar
  • Sıkışık yıldız
  • Parker yıldızı
  • Beyaz cüce
    • Helyum gezegeni
  • Nötron yıldızı
    • Radyo-sessiz
    • Pulsar
      • İkili
      • X ışını
    • Magnetar
  • Yıldız kaynaklı kara delikler
  • X ışını ikilisi
    • X ışını patlaması
  • SGR
Varsayımsal
  • Mavi cüce
  • Kara cüce
  • Egzotik
    • Bozon
    • Elektrozayıf
    • Garip
    • Preon
    • Planck
    • Karanlık
    • Karanlık enerjili
    • Kuark
    • Q yıldızı
  • Kara delik yıldızı
    • Kara
    • Hawking
    • Quasi
  • Gravastar
  • Thorne-Żytkow nesnesi
  • Demir yıldızı
  • Blitzar
  • Beyaz delik
Nükleosentez
  • Döteryum füzyonu
  • Lityum füzyonu
  • Proton-proton zincirleme reaksiyonu
  • KAO döngüsü
  • Helyum parlaması
  • Üçlü alfa süreci
  • Alfa süreci
  • Karbon yanma
  • Neon yanma
  • Oksijen yanma
  • Silikon yanma
  • S-süreci
  • R-süreci
  • P-süreci
  • Füzor
  • Nova
    • Simbiyotik
    • Kalıntı
    • Parlak kırmızı nova
    • Tekrarlayan
    • Mikronova
  • Süpernova
Yapı
  • Çekirdek
  • Konveksiyon bölgesi
    • Mikrotürbülans
    • Salınımlar
  • Işınım bölgesi
  • Atmosfer
    • Işık yuvarı
    • Yıldız lekesi
    • Renk yuvarı
    • Taç küre
    • Alfvén yüzeyi
  • Yıldız rüzgarı
    • Kabarcık
    • İki kutuplu akış
  • Yığılma diski
    • Ön gezegen diski
    • İyonize ön gezegen diski
  • Asterosismoloji
    • Helyosismoloji
  • Çöküntü tozu
  • Kozmik toz
  • Çöküntü zarfı
  • Eddington aydınlatma gücü
  • Kelvin-Helmholtz mekanizması
Özellikler
  • Adlandırma
  • Dinamikler
  • Etkin sıcaklık
  • Aydınlatma gücü
  • Kinematik
  • Manyetik alan
  • Mutlak parlaklık
  • Kütle
  • Metallik
  • Dönüş
  • Yıldız ışığı
  • Değişen yıldız
  • Fotometrik sistem
  • Renk ölçeği
  • Hertzsprung-Russell diyagramı
  • Renk-renk diyagramı
  • Strömgren küresi
  • Kraft kırılması
Yıldız sistemleri
  • İkili
    • Değen
    • Ortak zarf
    • Örten
    • Simbiyotik
  • Çoklu
  • Küme
    • Açık
    • Küresel
    • Süper
  • Gezegen sistemi
Dünya merkezli
gözlemler
  • Güneş
    • Güneş radyo emisyonu
    • Güneş Sistemi
    • Güneş ışığı
  • Kutup Yıldızı
  • Batmayan
  • Takımyıldız
  • Yıldız deseni
  • Büyüklük
    • Kadir
    • Sönme
    • Fotografik
  • Dikeyhız
  • Özdevinim
  • Paralaks
  • Fotometrik-standart
Listeler
  • Yıldız adları
    • Arapça
    • Çince
  • Enler
    • En büyük kütleli
    • En sıcak
    • En büyük hacimli
    • En az hacimli
    • En parlak
    • En aydınlık
    • En yakın
      • En yakın parlak
  • Güneşdışı gezegenler
  • Kahverengi cüceler
  • Beyaz cüceler
  • Samanyolu'ndaki novalar
  • Süpernovalar
    • Süpernova adayları
    • Süpernova kalıntıları
  • Gezegenimsi bulutsular
  • Yıldız astronomisi zaman çizelgesi
İlgili
  • Yıldızaltı nesne
    • Kahverengi cüce
    • Kahverengi altcüce
    • Gezegen
  • Galaktik yıl
  • Galaksi
  • Misafir
  • Kütleçekim
  • Galaksilerarası yıldız
  • Gelgit bozulması olayı
  • KategoriKategori:Yıldızlar
  • Commons sayfası Commons
Taslak simgesiAstronomi ile ilgili bu madde taslak seviyesindedir. Madde içeriğini genişleterek Vikipedi'ye katkı sağlayabilirsiniz.
"https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Anakol_öncesi_yıldız&oldid=35646074" sayfasından alınmıştır
Kategoriler:
  • Astronomi taslakları
  • Yıldız türleri
  • Yıldız oluşumu
  • Hertzsprung-Russell sınıflandırmaları
Gizli kategori:
  • Tüm taslak maddeler
  • Sayfa en son 00.00, 9 Temmuz 2025 tarihinde değiştirildi.
  • Metin Creative Commons Atıf-AynıLisanslaPaylaş Lisansı altındadır ve ek koşullar uygulanabilir. Bu siteyi kullanarak Kullanım Şartlarını ve Gizlilik Politikasını kabul etmiş olursunuz.
    Vikipedi® (ve Wikipedia®) kâr amacı gütmeyen kuruluş olan Wikimedia Foundation, Inc. tescilli markasıdır.
  • Gizlilik politikası
  • Vikipedi hakkında
  • Sorumluluk reddi
  • Davranış Kuralları
  • Geliştiriciler
  • İstatistikler
  • Çerez politikası
  • Mobil görünüm
  • Wikimedia Foundation
  • Powered by MediaWiki
Anakol öncesi yıldız
Konu ekle