Aşağıseyit, Çal
| Aşağıseyit | |
|---|---|
 Köyde, "Sudan Koyun atlatma" geleneği yaşatılmaktadır. | |
 Mahallenin haritadaki yeri | |
 Denizli | |
Koordinatlar: 38°04′N 29°28′E / 38.07°K 29.47°D | |
| Ülke |  Türkiye |
| İl | Denizli |
| İlçe | Çal |
| Coğrafi bölge | Ege Bölgesi |
| İdare | |
| • Yönetici | Muhtar[1] İhtiyar heyeti[1] |
| Nüfus (2000)[1] | 355 |
| Zaman dilimi | UTC+03.00 (TSİ) |
| İl alan kodu | (+90) 258 |
| İl plaka kodu | 20 |
| Posta kodu | 20700 |
Resmî site [2] | |
Aşağıseyit, Denizli ilinin Çal ilçesine bağlı bir Yörük mahallesi.
Büyük Menderes nehri kıyısında yer alır. Ekonomisi tarım ve hayvancılık üzerine kuruludur. Kültüründe koyuna büyük değer verilir ve her sene Ağustos sonunda Sudan Koyun Geçirme Festivali'ne ev sahipliği yapar.
Tarihçe
[değiştir | kaynağı değiştir]Köyün ne zaman kurulduğu ile ilgili kesin bilgiler bulunmaz ancak kuruluşu ile ilgili çeşitli rivayetler anlatılmaktadır. Bir rivayete göre köyü Ali Gazi adında bir kişinin kurmuştur; bir diğer rivayete göre Seyit adındaki iki amcaoğlundan birisi Aşağıseyit'e diğeri ise Yukarıseyit’e yerleşmiştir.[2] Halk, Hoca Ahmed Yesevi’nin Horasan’dan gönderdiği dervişlerden bazılarının bu bölgeye yerleştiğini ve Yörük geleneğinin de bu dervişler ile yöreye geldiğine inanır.[3]
Danişmendli Türkleri 1698 yılındaki zorunlu iskân ile ilgili fermanın sonucunda bu bölgeye yerleştirilmiştir. Koyun karşılığında yaylaların verilmesi nedeni ile köyde koyunların kutsal sayıldığı düşünülür.[2]
Günümüzde halen sürdürülen ve somut olmayan kültürel miras ulusal envanterine giren Sudan Koyun Geçirme Festivali'nin başlangıcı bu zorunu iskan dönemine dayandırılır.
Koyunu Suya Çekme Yarışları
[değiştir | kaynağı değiştir]Köyde her sene çobanlar arasında "Koyunu Suya Çekme" yarışları düzenlenir. Koyunun suya çekilmesi Yörüklük geleneğinin bir parçasıdır. Aşağıseyit köyünde düzenlenen şenlik, koyunu suya geçirme yarışlarını içermektedir ve her sene Ağustos ayında gerçekşleşir. Şenlik, köy hudutları içerisinde bulunan Şehit Kurt Ali'nin mezarı ziyaret edilerek ve dualar okunarak başlar. Sabahların erken saatlerinde, sürülerin el koyunlarının (sürü lideri) öncülüğünde Menderes ırmağına girmeleri ile yarışlar başlar ve ikindiye kadar devam eder.
Aşağıseyit Höyüğü
[değiştir | kaynağı değiştir]Köyün 1,5 km. güneydoğusunda 828 metre yüksekliğindeki doğal bir tepe üzerinde Aşağıseyit Höyüğü bulunur. Höyük'te 2021'de İzmir Demokrasi Üniversitesi öğretim üyesi Erim Konakçı tarafından kazı çalışmaları başlamıştır. Roma dönemi ile Geç Tunç Çağı ve Erken Tunç Çağı'na tarihlenen yapı kalıntıları bulunmuştur. Höyüğün, antik dönemde Lunda olarak bilinen bir yerleşimin parçası olduğu, Helenistik dönemde bir kale veya garnizon olarak kullanıldığı düşünülür.[4] Geç Tunç Çağı tabakalarından üzüm çekirdeği tespit edilmiş, yörede M.Ö 1500'lerde üzüm tüketildiğine dair veri sağlamıştır.[5]
Yöreye özgü sözler
[değiştir | kaynağı değiştir]- Aşağıseyit, Yukarıseyit kız bulamazsan Çal'a seyit.
- Anası sarar, kızı koyar iki sarmaylan garın mı doyar.
- Bir okka pekmez, derdimi develer çekmez.
- Babası oğluna bir dönüm bağ vermiş de, oğlu babasına bir salkım üzüm vermemiş.
- Adı ne budu ne, tarana aşının dadı ne
- Evde hasırı yok halı beğenmez, küpte pekmezi yok balı beğenmez.
- Kız anasından öğrenir sofra yazmayı, oğlan babasından öğrenir sokak gezmeyi.
- Her şey yakışığı, tarana aşı kaşığıyla
- Üzümü küpten, kızı kökten al.
- Sac kıvamını bulur hamur tükenir, yaş kıvamını bulur ömür tükenir.
- Çalın devesi çölde yürümez.
- Kurt katırın fiyatını mı sorar.
- Esebey ile Yazır, delikli heybe hazır.
- Allah'ın yakmayacağı ocağa, Çökelez çırası vursan yanmaz.
- Elin öldürüverdiği yılan, kalkarda bir daha sokar.
- Ana gezer kız gezer, ala köpek ev düzer.
- Palçıklı kadın çok koca değiştirir.
- Düşün deli gönül düşün, adam beygir mi alır kışın.
- Kesmez bıçak ele yağsız, hünersiz garı dile yağsız.
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ a b "5393 sayılı Belediye Kanunu" (PDF). mevzuat.gov.tr. 3 Temmuz 2005. s. 3. 1 Haziran 2024 tarihinde kaynağından (pdf) arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Eylül 2024.
Madde 9- Mahalle, muhtar ve ihtiyar heyeti tarafından yönetilir.
- ^ a b Koyuncu okca, Ayşegül (2019). "Çoban Bayramı: Sudan Koyun Geçirme (Denizli-Çal-Aşağıseyit)". Art-e Sanat Dergisi. 12 (108). 24 Ocak 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi29 Mart 2025.
- ^ Mezkit Sapan, Gülperi (2020). "Somut Olmayan Kültürel Miras: Aşağıseyit Sudan Koyun Atlatma ve Çoban Bayramı". Türkiyat Mecmuası. 18 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi29 Mart 2025.
- ^ "Aşağıseyit Höyüğü". Çal Belediyesi. 8 Ekim 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ Zeyrek, Sebahaddin (12 Eylül 2023). "Denizli'deki arkeolojik kazıda yaklaşık 3500 yıllık üzüm çekirdeği kalıntısı bulundu". Anadolu Ajansı. 29 Mart 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Mart 2025.