1920 Gence İsyanı
| 1920 Gence İsyanı | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Rus İç Savaşı | |||||||
| |||||||
| Taraflar | |||||||
 Genceli isyancı askerler |
 Rusya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti | ||||||
| Komutanlar ve liderler | |||||||
|
Muhammed Mirza Kacar Cevad Bey Şıhlinski Teymur Novruzov |
Mihail Velikanov | ||||||
| Çatışan birlikler | |||||||
| yaklaşık 1.800 asker | |||||||
| Kayıplar | |||||||
| yaklaşık 1000 asker | 920 asker (başka kaynaklara göre 1500) | ||||||
1920 Gence İsyanı (Azerice: Gəncə üsyanı), Gence Ayaklanması olarak da adlandırılan bu olay, Azerbaycan'ın Gence şehrinde 26 ilâ 31 Mayıs 1920 tarihleri arasında Azerbaycan'ın Sovyetleştirilmesine tepki olarak gerçekleşen anti-Bolşevik bir isyandır. Rus İç Savaşı'nın bir parçası olarak kabul edilir.[1]
Arka plan
[değiştir | kaynağı değiştir]Rus İmparatorluğu'nun parçalanması, topraklarında bir dizi bağımsız devlet oluşmasına neden oldu. 28 Mayıs 1918 tarihinde Azerbaycan Millî Şurası, Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti'nin bağımsızlığını ilan etti. 23 ay sonra, Azerbaycan'daki siyasi güç, 11. Kızıl Ordu'nun ülkeye getireceği kan dökülmesini önlemek için Müsavat Partisi tarafından Bolşevikler'e devredildi. 28 Nisan 1920'de Azerbaycan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti ilan edildi.[2]
Azerbaycan'ın Sovyetleşmesi, komşu ülkeler üzerindeki Bolşevik baskıyı önemli ölçüde azalttı ve böylesi hızlı bir siyasi değişimden morali bozulmuş Azerbaycanlılar arasında büyük kızgınlık ve huzursuzluk yarattı. Bolşeviklerin kuvvetle ve açık din karşıtı düşünceleri de sivil kitleleri öfkelendiriyordu. Halkın huzursuzluğu ayrıca, Müsavat üyeleri tarafından Gürcistan'a kaçan veya gizli görev yapan çeşitli siyasi örgütler tarafından tetiklenmekteydi. Bolşevik karşıtı tarafta olanlar, Sovyetlerin Kızıl Ordu modeline göre, Azeri ordusunda subayları çıkararak birimleri bölerek yeniden örgütleme planından hoşnutsuz oldular.[3]
İsyan
[değiştir | kaynağı değiştir]Azerbaycan Ordusu'ndan Gence garnizonunun komutanı Muhammed Mirza Kacar ve subayları, Azerbaycanlılar arasındaki en büyük iç kargaşaya neden oldular. 25-26 Mayıs 1920 gecesi 1.800 askerden oluşan garnizon, Gence'nin Müslüman mahallesi üzerinde isyan başlattı ve yönetime el koydu. Ayaklanmaya katılanlara General Kacar, General Cevad Bey Şıhlinski, General Teymur Novruzov ve Albay Cihangir Kazımbeyov önderlik ettiler. Demiryoluyla gelen Sovyet birlikleri şehri kuşattı. Sovyetler 29 Mayıs günü defalarca saldırı girişimlerinde bulundular, ancak her seferinde ağır kayıplar alarak geri çekildiler. Ancak ağır toplar konuşlandırıldıktan sonra başarılı oldular. Yaklaşık 1000 isyancı öldürüldü; geri kalanı orada kurulan birliklere katılmak için dağlara kaçtı. Savaş 31 Mayıs'a kadar sürdü ve Bolşevik zaferi ile sona erdi.[3] Daha sonra şehir bir hafta boyunca yağmalandı ve talan edildi.[4]
Ayrıca bakınız
[değiştir | kaynağı değiştir]Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ Konkin, P. K. (17 Haziran 1920). "Latest Massacre by Reds; Tartar Population of Elizabethpol Reported Wiped Out" [Kızılların Son Katliamı; Elizabethpol'un Tatar Nüfusunun Yok Olduğu Bildirildi.]. The New York Times (İngilizce). 5 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Ocak 2017.
- ^ "Ganja revolt". The Great Soviet Encyclopædia (Rusça). Erişim tarihi: 28 Ocak 2017.[ölü/kırık bağlantı]
- ^ a b Swietochowski, Tadeusz (1995). "III.". Russian Azerbaijan, 1905-1920: The Shaping of National Identity in a Muslim Community (İngilizce). New York: Columbia University Press.
- ^ Pipes, Richard (1954). "The Formation of the Soviet Union, Communism and Nationalism, 1917-1923" (İngilizce). Harvard University Press. ss. 228. Erişim tarihi: 28 Ocak 2017.
Dış bağlantılar
[değiştir | kaynağı değiştir]- Türk İştirakiyyun Teşkilatları Merkez Bürosu Reisi Mustafa Suphi’nin raporu (çeviren Candan Badem) 4 Ağustos 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.