Vitalis Paşa
| Vitalis Paşa Victor Marie Vitalis | |
|---|---|
| |
| Vitalis Paşa'nın portresi | |
| Doğu Rumeli'nin milis ve jandarma kumandanlığı | |
| Görev süresi 12 Şubat 1879 - 10 Ağustos 1879 | |
| Hükümdar | II. Abdülhamid |
| Yerine geldiği | Makam oluşturuldu |
| Yerine gelen | Strecker Paşa |
| Kişisel bilgiler | |
| Doğum | 13 Aralık 1825 İstanbul, Osmanlı İmparatorluğu |
| Ölüm | 24 Aralık 1899 (74 yaşında) İstanbul, Osmanlı İmparatorluğu |
| Askerî hizmeti | |
| Bağlılığı | |
| Hizmet yılları | 1844-1890 (Kısa aralıklarla) |
| Rütbesi | Ferîk |
| Birimi | |
| Çatışma/savaşları | |
Vitalis Paşa veya doğum adıyla Victor Marie Vitalis (d. 13 Aralık 1825, İstanbul – ö. 24 Aralık 1899, İstanbul), Rum-İtalyan asıllı Fransız binbaşısı ve Osmanlı ferîkidir. Yaklaşık 30 yıl Fransız ordusunda bulunan Vitalis, 1867'de vatandaşlık elde etti. Neredeyse 15 yılını Osmanlı ordusunda geçirdi, Sultan II. Abdülhamid'in yâveri ve ferîk yapıldı. Vitalis, 12 Şubat – 10 Ağustos 1879 araları Doğu Rumeli'nin milis ve jandarma kumandanlığını yürüttü. 1879-1885 yıllarında Osmanlı'nın 2. Umum Jandarma Kumandanı idi.
Hayatı
[değiştir | kaynağı değiştir]Kökeni
[değiştir | kaynağı değiştir]Victor Marie Vitalis, 13 Aralık 1825'te İstanbul'da doğdu. Babası Rum asıllı hamal Georges Vitalis (1779-1852), annesi ise İtalyan kökenli Florence Bambacari (1788-1872) idi.[1]
Fransız Ordusu'ndaki yaşamı
[değiştir | kaynağı değiştir]18 yaşındayken, 2 Haziran 1844'te Fransız Ordusu'nun bir kolu olan Fransız Yabancı Lejyonu'nun 2. Alayı'na er olarak katıldı. 14 Ağustos 1844'te Fransa-Fas Savaşı kapsamında gerçekleşen Isly Muharebesi'nde yer aldı. 5 Ekim 1844'te onbaşılığa yükselirken, 26 Şubat 1845'te bölük emîni; 16 Nisan'da ise başçavuş oldu. Sözleşmesini tamamladıktan sonra İstanbul'a döndü, 29 Ekim 1849'da Yabancı Lejyonu'nun bu sefer 1. Alayı'na katıldı. 11 Haziran 1854'te de subay yapıldı, bunun ardından Cezâyir'de görev gördü. Kırım Savaşı'nın patlak vermesiyle İnkerman Muharebesi'nde bulundu ve Sivastopol Kuşatması sırasında uyluğundan kurşunla yaralandı. 15 Mayıs 1855'te teğmen rütbesine yükseltildi. 21 Haziran 1856'da Cezâyir'e dönerek Yabancı Lejyon'un 2. Alayı'na tâyin edildi. 24 Haziran 1857'de İçeriden Muharebesi'ne iştirak ederek sağ bacağından yaralandı. Keskin zekâsı, gerçekçiliği ve dil bilgisi (Türkçe, Fransızca, Rumca, Bulgarca, Rusça ve Arapçayı akıcı biçimde konuşması) ile birlikte ihmalkârlık ve yanlış kararları eleştirme alışkanlığı, Mareşal François Bazaine'nin husûmetini üzerine çekmesine neden oldu.[2]
.jpg)
Vitalis, 3 Haziran – 8 Ağustos 1859 arasında, İkinci İtalyan Bağımsızlık Savaşı sırasında yüzbaşılığa yükseldi. Yabancı Lejyon'un 1. Alayı ile Meksika'ya Fransız müdahalesi sonucunda Meksika'ya gönderildiğinde, kendisine karşı nefret besleyen Mareşal Bazaine ile karşılaştı. Buna rağmen, 8 Haziran 1867'de Fransız vatandaşlığına kabul edildi. Fransa'ya döndüğünde 75. Piyâde Alayı'na atandı. 24 Temmuz 1870'te prestijli bir birlik olan Muhâfızların 2. Grenadiye Alayı'na, ardından 4. Zouave Alayı'na nakledildi. Fransa-Prusya Savaşı'nda gerçekleşen Paris Kuşatması esnâsında, 2 Ekim 1870'te binbaşı rütbesiyle bir taburun komutasını üstlendi. Bazaine'nin teslim olduğu Metz Kuşatması'nda olmasına rağmen, kaçarak başkenti savunan birliklere katılmayı başardı. Birliği, Villiers Muharebesi'nde kuşatma boyunca ele geçirilen tek Prusya topları olan iki topu alarak önemli bir başarı kazandı. Gösterdikleri üstün hizmet ve Vitalis'in etkin liderliği sebebiyle, Onur Nişanı'nın subay rütbesiyle ödüllendirildi. Fransa'nın mağlubiyetinin ardından Kuzey Afrika'da vazîfeler îfâ etti ve sırasıyla 4. Zouave Alayı, 17. Geçici Piyâde Alayı ve 117. Piyâde Alayı'nda bulundu. Paris'in kaybından derince etkilenerek 1875'te emekli oldu ve memleketi Osmanlı İmparatorluğu'na geri döndü.[2]
Osmanlı İmparatorluğu'ndaki yaşamı
[değiştir | kaynağı değiştir]Doğu Rumeli
[değiştir | kaynağı değiştir]1878 Berlin Antlaşması ile Osmanlı İmparatorluğu'nun bir özerk bölgesi hâline getirilen Doğu Rumeli, Sultan II. Abdülhamid'in hükmüyle seçilen bir Hristiyan Bulgar tarafından yönetilmeliydi; bu mühim görev, 15 Mayıs 1879'da Aleko Paşa'ya verildi.[3] Bulgarcayı akıcı şekilde konuşan ve Ortodoks Hristiyanı olan Vitalis, Osmanlı'daki Fransız maslahatgüzarı aracılığıyla Kasım 1878'den beri bulunduğu[4] vilâyetin ilk milis ve jandarma kumandanlığına getirilmesi önerildi. Kabul gören tavsiyenin akabinde Vitalis Paşa, 12 Şubat 1879'da işleve atandı.[5] Paşa, görevine başladıktan sonra vazîfelerini ihmal ettiği ve kısa sürede Bulgarlara karşı düşmanca tavırlar sergilediği; hem yetkililere hem de halka hakaret ve kötü muamelede bulunduğu; Bulgarlar ile Müslümanlar arasına güvensizlik ve düşmanlık tohumları ekmeye çalıştığı iddiâ edildi. Devlet, Aleko Paşa'nın tekrarlanan başvurularını göz ardı ederek ancak Paşa'nın görevinden ayrılacağını bildirmesi üzerine talebi onayladı.[6] Vitalis Paşa, 10 Ağustos 1879'da azledilerek yerine Alman asıllı Strecker Paşa getirildi.[7]
.jpg)
Azledildikten çok kısa süre sonra, Sultan II. Abdülhamid'in yâveri yapıldı. 1879-1885 yıllarında Osmanlı'nın 2. Umum Jandarma Kumandanlığını sürdürdü.[8]
1886 düello olayı
[değiştir | kaynağı değiştir]Eylül 1886'da Vitalis Paşa ile İtalya sefâreti tercümanı Graziano arasında bir olay yaşandı. Graziano, Bulak Bey'in Büyükdere'deki köşküne dâvet edilmiş ve kendisine refakat etmesi için bir jandarma çavuşu görevlendirilmiştir. Çavuş, tercümanı köşke bıraktıktan sonra dönerken Vitalis Paşa'nın köşkü önünden geçti. Bu sırada bir köpek atına saldırır ve atın bacağını ısırır; bunun üzerine çavuş, köpeği tüfekle vurarak öldürür. Köpeğin Vitalis Paşa'ya âit olduğu anlaşılınca paşa, Bulak Bey'in köşküne giderek tercümandan çavuşun kendisine teslimini ister. Graziano ise çavuşun Zabtiye Nezâreti emrinde olduğunu ve hükûmet izni olmadan böyle bir talebi yerine getiremeyeceğini söyler; bundan ötürü Vitalis Paşa, Osmanlı'da düelloların yasaklanmasına rağmen tercümanı düelloya çağırır. Durumu öğrenen İstanbul Şehremaneti, Zabtiye Nezâreti'ni ve Küçükçekmece Kaymakamlığı'nı uyararak düellonun engellenmesini ister. Ayrıca, gizlice yapılma olasılığına karşı tedbir alınmasını ve taraflara kanunlara aykırılığının anlatılması için Seraskerlik ile Hariciye Nezâreti'nin devreye girmesini tavsiye eder. Sorun böylece çözülür.[9]
Son yılları
[değiştir | kaynağı değiştir]Vitalis Paşa, 1890'da emekliye ayrıldı. 1892'de ortaklarıyla Rumelikavağı ile Kilyos arasında bir şeker fabrikası kurma teşebbüsü, buranın Boğaz'ın müdafaası bakımından ehemmiyetli bir mevki olması ve askerî birliklere yakınlığı sebebiyle reddedildi.[10] Eylül 1897'de Girit Ayaklanması sırasında Fransa Dışişleri Bakanı Gabriel Hanotaux, Sâlih Münir Efendi'ye, Osmanlı hizmetindeki Vitalis Paşa gibi güvenilir askerlerden birinin diğer devletlerce Girit vâlisi kabul edilmesinin mümkün olduğunu belirtti; fakat bunun resmî bir teklif şeklinde anlaşılmaması gerektiğini söyledi.[11] Vitalis Paşa, 24 Aralık 1899'da (doğum gününden 11 gün sonra), 74 yaşında İstanbul'da öldü.[1] Osmâniye, Mecîdiye ve Şefkat Nişanları ile Liyâkat ve İmtiyaz Madalyaları olmak üzere birçok askerî ödüllerle taltif edildi.[12][13]
Özel hayatı
[değiştir | kaynağı değiştir]Vitalis Paşa, 21 Ekim 1876'da İstanbul'da Fransız-Alman asıllı Rosalie Florence Caro (d. 27 Mart 1852) ile evlendi. Bu evliliğinden dört oğlu (Adrien, Maurice, Marc ve Victor) ve üç kızı (Marie Clarisse, Marie-Thérèse ve Marie Gabrielle) oldu. Bilinmeyen bir kadından Georges adında bir oğlu vardı.[1]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]Özel
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ a b c "Victor Marie Vitalis Pacha". gw.geneanet.org. Paris: Geneanet. 13 Ağustos 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Ağustos 2025.
- ^ a b de Gmeline, Patrick (2016). Nouvelle histoire de la Légion étrangère. Paris: Perrin. s. 478. ISBN 9782262069537.
- ^ Orat 2024, s. 114.
- ^ Orat 2024, s. 115.
- ^ Aydın 1992, ss. 131-132.
- ^ S. C. B., Sir (28 Ağustos 1880). "Bulgaria and Eastern Roumelia". 53 (2722). Londra: The Spectator. s. 1093.
- ^ Aydın 1992, s. 132.
- ^ Öztuna 1983, s. 460.
- ^ Pınar, Hayrettin; Pınar, Aynur A. (2020). "Osmanlı'da Düello: Sınırı İhlâl Etmeye Kalkışanlar". Tarih İncelemeleri Dergisi. 35 (2). Eskişehir: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi. s. 709. doi:10.18513/egetid.849775.
- ^ Özer, Sevilay (2021). "Türkiye'de Şeker Sanayisi (1925-1950)" (PDF). Cumhuriyet Tarihi Araştırmaları Dergisi. 17 (33). Ankara: Hacettepe Üniversitesi. s. 97. 13 Ağustos 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF)13 Ağustos 2025.
- ^ Bay, Serdar (2024). "Osmanlı Devleti ile Büyük Devletler Arasında Diplomatik Kriz: Girit Vali Seçimi Meselesi (1897-1898)" (PDF). Cumhuriyet Tarihi Araştırmaları Dergisi. 20 (41). Ankara: Hacettepe Üniversitesi. s. 638. 13 Ağustos 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF)13 Ağustos 2025.
- ^ Künker Auktion 299 - Orden und Ehrenzeichen aus aller Welt: Das Osmanische Reich, The Ottoman Collection. Teil 2. Osnabrück: Numismatischer Verlag Künker. 2017. ss. 148, 223. 13 Ağustos 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Ağustos 2025.
- ^ Öztuna 1983, s. 476.
Genel
[değiştir | kaynağı değiştir]- Aydın, Mahir (1992). Şarkı̂ Rumeli Vilâyeti. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi. ISBN 9789751605191.
- Orat, Jülide A. (2024). "Bir Osmanlı Feriki Vitalis Paşa'nın Raporu". OTAM Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma Ve Uygulama Merkezi Dergisi, 56. Ankara: Ankara Üniversitesi. ss. 111-143.
- Öztuna, Yılmaz (1983). Büyük Türkiye Tarihi. 9. İstanbul: Ötüken Yayınevi.