Tuba Şahi Camii
Tuba Şahi məscidi | |
.jpg) 2024'teki görüntüsü | |
 | |
| Genel bilgiler | |
|---|---|
| Durum | Etkin |
| Mimari tarz | İslam mimarisi Azerbaycan mimarisi |
| Konum | Mardakan, Hazar Rayonu, Bakü, Azerbaycan |
| Koordinatlar | 40°29′31″K 50°08′27″D / 40.49194°K 50.14083°D |
| Yaptıran | Tuba Şahi Hatun |
| Tamamlanma | 1482 |
| Yenileme | 1720-1721 |
| Teknik ayrıntılar | |
| Yapı sistemi | Kâgir yapı |
| Malzeme | Kesme taş |
| Kubbe sayısı | 1 |
Tuba Şahi Camii ya da Tuba Şahi Mescidi (Azerice: Tuba Şahi məscidi, Farsça: مسجد طوبا شاه),[1] Azerbaycan'ın başkenti Bakü'de, Hazar Rayonu'na bağlı Mardakan semtinde bulunan tarihî bir camidir.[2] 1482 yılında tamamlanan yapı, Şirvanşahlar dönemine ait Dörtgen Mardakan Kalesi'nin yakınında inşa edildi. Cami, adını inşasını sipariş eden Tuba Şahi Hatun'dan alır. Yapı üzerindeki kitabeye göre inşa tarihi 1481-1482 yıllarıdır.
Cami, paralelkenar planlı ve belirgin bir kütle düzenine sahiptir. Merkezde yer alan ibadet salonu, köşelerdeki taşıyıcı unsurlara oturan bir kubbe ile örtülüdür. Bu ana mekâna dört yönden dikdörtgen planlı yan odalar bitişiktir.[3] 1720-1721 yıllarında Bakü hükümdarı Muhammed Han'ın emriyle yapıda onarım çalışmaları gerçekleştirildi. Yapı, Azerbaycan Cumhuriyeti Bakanlar Kurulu tarafından onaylanan yerel öneme sahip tarihî ve mimarî anıtlar listesinde yer almaktadır.[4]
Tarihi
[değiştir | kaynağı değiştir]Cami, yapının inşasını yaptıran Tuba Şahi Hatun'un adını taşımaktadır.[2] Yapıda bulunan kitabe, caminin hicrî takvimle 886 (1481/1482) yılında inşa edildiğini göstermektedir.[5] Bir diğer kitabe ise çatıya çıkan dar spiral merdivenin girişinde yer almakta olup, semtte daha önce var olan eski bir camiye aittir. Bu kitabede, söz konusu yapının hicrî takvimle 774 yılı Muharrem ayında (1372/1373) inşa edildiği belirtilmektedir. Kitabede banî olarak Mahmud Abayil'in oğlu Hoca Nureddin'in oğlu Sadr Hacı Bahaeddin'in adı kaydedildi.[2]
Abşeron bölgesini betimleyen İlya Berezin, Mardakan'ı özellikle vurgular. Berezin'e göre, Abşeron'daki yerleşimler arasında Mardakan en güzel semtlerden biridir. Nüfusu az olan bu semtte, hicrî takvimle 886 yılında inşa edilmiş zarif bir cami bulunmaktadır. Şirvanşahlar dönemine ait olan bu yapı,[2] hicrî takvimle 1113 yılında (1720/1721) Bakü hükümdarlarından Muhammed Han tarafından onarıldı. Bu bilgi, cami ve kale üzerindeki kitabelerde yer almaktadır. M. A. Şihaliyev ile A. U. Yuzbaşov'a göre, cami ve kale geçmişte, tek katlı evlerin sıralandığı sokaklarla çevrili semtin başlıca yapılarıydı. Günümüzde cami, ana cephesi dışında iki katlı yapılarla çevrilmiş olsa da, karakteristik kubbesi hâlen belirgin biçimde öne çıkmaktadır.
Ayrıca bakınız
[değiştir | kaynağı değiştir]Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ Atlay, Kaan (13 Haziran 2024). "Tuba Şahi Mescidi". Kültür Envanteri. Erişim tarihi: 1 Ocak 2026.
- ^ a b c d Sayan, Yüksel. "BAKÜ – MERDAKAN, TUBA ŞAH MESCİDİ" (PDF). Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi. 6 (25)2 Ocak 2026.
- ^ "6 əsrə yaxın tarixi olan Tuba Şah məscidi". azvision.az (Azerice). 30 Ocak 2019. 25 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Eylül 2022.
- ^ "Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2001-ci il 2 avqust Tarixli 132 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmişdir" (PDF). mct.gov.az (Azerice). 2 Ağustos 2001. 7 Temmuz 2021 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Eylül 2022.
- ^ Шихалиев, М.А.; Юзбашев, А. У. (1950). Мечеть в сел. Мардяканы (Rusça). Moscow-Baku: Государственное Архитектурное Издательство.