Tskaltsitela Boğazı Doğa Anıtı
| Tskaltsitela Boğazı Doğa Anıtı | |
|---|---|
| (Gürcüce: წყალწითელას ხეობის ბუნების ძეგლი) | |
IUCN kategori III (doğal anıt veya özellik)
| |
 Tskaltsitela Nehri Kanyonu.
| |
| Alan türü | Tabiat anıtı |
| Devlet |  Gürcistan
|
| İl | Kutaisi |
| Koordinatları | 42°16′40″K 42°45′22″D / 42.27778°K 42.75611°D |
| Kapladığı alan | 0.22 km² |
| Kuruluş tarihi | 2007 |
| Kontrol kuruluşu | Korunan Alanlar Ajansı |
| İnternet sitesi Natural Monument | |
Tskaltsitela Boğazı Tabiat Anıtı (Gürcüce: წყალწითელას ხეობის ბუნების ძეგლი), batı Gürcistan'da Tkibuli ve Terjola belediyelerinde bir nehir geçididir.[1] Gürcistan'ın bu bölgesinin tarihi ve coğrafi adı Okriba'dır.[2] Okriba'daki ana nehir aynı zamanda Tsqal-Tsitela (Gürcüce: წყალ-წითელა)[3] olarak da adlandırılan Tskaltsitela Nehri'dir.[4] Nehir, adını suyun kırmızımsı renginden almıştır: Gürcücede Tsqal su ve Tsitela kırmızı anlamına gelir. Su, demir pası içeren killeri yıkayarak rengini alır. Tskaltsitela Boğazı Tabiat Anıtı, Tskaltsitela Nehri Kanyonu'nun Gelati Manastırı Köprüsü'nden Godagani Köprüsü'ne kadar, deniz seviyesinden 130–200 metre yükseklikteki uzantısıdır.
Coğrafya
[değiştir | kaynağı değiştir]Tskaltsitela Nehri, Nakerala bölgesinin güney yamaçlarından yükselir, Kvirila Nehri ile birleşene kadar Okriba'nın tüm bölgesini geçer. Nehir kaynağı, deniz seviyesinden 1080 m yüksekte Nakerala Racha dağ sırtı üzerinde yer almaktadır.[5] Tskaltsitela Nehri'nin uzunluğu 49 km, havza alanı 221 km²'dir. Ana kolu, Chala Nehri'dir. Ağırlıklı olarak yağmur suyundan beslenir. Seller yıl boyunca karakteristiktir. Ortalama yıllık debisi 7.56 m³/s'dir.[6] Tskaltsitela Nehri doğudan Kutaisi şehri ile sınırlıdır.
Jeoloji
[değiştir | kaynağı değiştir]Tskaltsitela vadisi, çoğunlukla dolomit ve dolomitleşmiş kireçtaşlarıyla temsil edilen Jura çökelme çağının karbonat oluşumunun ana kayasını kesmektedir. Kretase sisteminin en alt aşamasına aittirler ve Neocomian çökeltileri olarak adlandırılırlar. Litolojik olarak, bu çökeltiler kristal kalkerler ve bazen de dolomitlerdir. Küçük alanlarda da Senomaniyen dönemine ait çökeller bulunur. Litolojik olarak bu sedimanlar kalker, marn, glokonitik kumtaşları ve nadiren kil ve çakıltaşlarıdır.[7] Tskaltsitela Nehri çevresinde kalsedon, barit, kuvars kumu, mermer, bazalt, akik, çimento üretimi için kullanılan yanmaz killer, teshenit ve diğer mineraller içeren birçok doğal ocak bulunmaktadır. XIX yüzyılın ortalarından beri Tkibuli civarında kömür madenciliği yapılmaktadır. Ancak arkeolojik kazılar, cevherin burada MÖ 2. bin yıl gibi erken bir tarihten beri çıkarıldığını göstermektedir.
Bitki örtüsü
[değiştir | kaynağı değiştir]Tsaltsitela Kanyonu, güzel bir şekilde korunmuş Euxine-Kolşik yaprak döken ormanlara sahiptir.[8] Tskaltsitela vadisinde yaygın porsuk (Taxus baccata), Imereti fındığı (Corylus imeretica), kırlangıçotu (Cheli donium majus), kara alıç (Crataegus pentagina), kırmızı alıç (Crataegus microphyllaum), Dorycum gibi birçok şifalı bitki ve yonca (Oxalis acetocella), İran çileği veya kızılağaç (Frangula alnus), cüce ebegümeci (Malva neglecta), kayagülü (Cistus salviifolius) ve limon otu (Melissa officinalis) görülür. Birçoğu Gürcistan'ın endemik türleridir ve Gelati Manastırı yakınındaki Tsaltsitela Boğazı'nın kalkerli ekotoplarında bulunabilir.[9]
Fauna
[değiştir | kaynağı değiştir]Nehir zengin balık türlerine sahiptir: alabalık, Bulatmai barbeli (Barbus capito carpito), Terek barbeli (Barbus ciscaucasicus), Luciobarbus mursa, Avrupa kefali (Squalius cephalus), Kolşik nasesi (Chondrostoma colchicum), Hazar kasvetlisi (Alburnus chalcoides) ve diğerleri.[10] Nehrin kıyılarında koypu (Myocastor coypus) yaşar. Kış aylarında nehir su kuşlarına ev sahipliği yapar. Bölgede çeşitli memeliler de yaşar - altın çakal (Canis aureus), kızıl tilki (Vulpes vulpes) ve Avrupa porsuğu (Meles meles).
Kültürel tarih
[değiştir | kaynağı değiştir]Tskaltsitela Boğazı, tarihi ve kültürel açıdan ilgi çekici bir dizi anıta ev sahipliği yapmaktadır: Gelati Manastır Kompleksi, Motsameta Aziz Şehitler Manastırı[11][12] ve Konstantin Manastırı. 1757'de ünlü Khresili Savaşı burada meydana gelmiştir. Efsaneye göre, tskaltsitela (tszulitela) adı, Hresili Savaşı'ndan sonra vadiye verildi, çünkü ölen savaşçıların kanı nehir kayalarını kırmızıya boyadı.
Turizm ve tatil köyleri
[değiştir | kaynağı değiştir]Okriba[13] topraklarında Tskaltsitela Boğazı Tabiat Anıtı'na yakın bölgede alerji, bronşit, zatürre, doğal kalp hastalığı ve bronşiyal astımı olan çocuklar için tıbbi bir tatil beldesi olan Satsire dahil olmak üzere bazı önemli tatil beldeleri vardır. Tatil yerinde balneoterapi nitrik, hafif sülfit, hidro-karbonat, magnezyum-kalsiyum içeren maden sularının uygulanmasını içerir.[14]
Ayrıca bakınız
[değiştir | kaynağı değiştir]Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ Tskaltsitela Ravine in Georgia 17 Ekim 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Protected Planet 2014–2019
- ^ Jinjikhadze (2018). "Geomorphological Zoning of Okriba Karst" (PDF). Bulletin of the Georgian National Academy of Sciences. 12 (2): 76-84. 8 Mart 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF)3 Ekim 2020.
- ^ "Georgia Gourmet tour". 17 Ekim 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Ekim 2020.
- ^ Okriba a large and fertile district between the Rioni and Kvirili is watered by the Tskaltsiteli. Cited from: Encyclopædia metropolitana; or, Universal dictionary of knowledge. 19. 1845. 9 Mayıs 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Ekim 2022.
- ^ "Tours in Georgia". 17 Ekim 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Ekim 2020.
- ^ Management Plan for the World Heritage Site Gelati Monastery 5 Temmuz 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. UNESCO 2017
- ^ Tskaltsitela River 17 Ekim 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Geocaching.
- ^ The Tskaltsitela river in Motsameta village. 17 Ekim 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. 2019 Creative Market.
- ^ T. Cheishvili, Endemic Medicinal Plants of Imereti (West Georgia). Bull. Georg. Natl. Acad. Sci. Vol. 174, No2, 2006
- ^ წყალწითელა 26 Nisan 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (in Georgian)
- ^ Motsameta monastery TripAdvisor
- ^ მოწამეთა 21 Nisan 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (in Georgian)
- ^ Tagesausflug ab Kutaissi: Klöster und Natur 9 Ağustos 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (in German)
- ^ Kapanadze, Darejan Georgia – Second Regional Development Project : environmental assessment – Strategic environmental, cultural heritage, and social assessment (English) 17 Ekim 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. 2014, The World Bank Group, SFG2110