Toprak Mahsulleri Vergisi
Toprak Mahsulleri Vergisi 4 Haziran 1943'te Şükrü Saracoğlu hükûmeti tarafından, büyük çiftçinin elinde birikmiş olan yeni serveti toplama amacıyla çıkarılan[1] vergidir.
1925'te kaldırılan Aşar Vergisi'nden beri tarım kesimine yönelik ilk büyük çaplı dolaysız vergidir ve 1946'da kaldırımasına kadar bu kesimden 167 milyon lira toplamıştır.[2] Yine Aşar Vergisi'ne benzer olarak, gayri safi üretimin yüzde onunun toplanmasını öngörmüştür. Her ne kadar hükûmet büyük çiftçiyi hedeflemiş olsa da, verginin yükünü en çok hisseden kesim piyasa için üretim yapmayan, yoksul ve yaşam düzeyi düşük olan küçük çiftçi olmuştur.[3] Buna rağmen bu vergi; büyük çiftçi ve büyük toprak sahiplerini, onların maddi koşullarını büyük ölçüde etkilememiş olmasına rağmen, oldukça mutsuz etti ve bu kesimlerin hükûmetten soğumasında rol oynadı.[4]
Arka plan
[değiştir | kaynağı değiştir]Savaş yıllarında Arazi Vergisi, Hayvan Vergisi ve Yol Vergisi köylülerin geleneksel olarak ödemekle yükümlü olduğu parasal vergilerdi. Bu vergiler savaş yıllarından önce de toplanıyordu ancak miktarları savaş yıllarında yükseltilmişti. Parasal vergilerin savaş yükümlülükleri içerisinde kırsal nüfusa getirdiği yük çok da ağır değildi.[5] İaşe politikaları açısından hükümetle köylülük arasındaki ilişkileri belirleyen temel unsur, hükümetin tatbik ettiği tarımsal ürüne el koyma uygulamaları olmuştu.[6] 1939–1941 yılları arasında mevcut hububat stoklarıyla durum idare edilirken, 1941’den itibaren stokların tükenmesi hükümeti yeni önlemler almaya yöneltmiştir. Bu kapsamda köylüler, geçimlik ve tohumluk payları ayrıldıktan sonra kalan ürünlerini, piyasa fiyatlarının altında belirlenen sabit fiyatlarla Toprak Mahsulleri Ofisi’ne (TMO) satmakla yükümlü tutulmuştur. Ancak 1942’de hızla artan enflasyon nedeniyle devlet fiyatları ile serbest piyasa fiyatları arasındaki fark büyümüş, bu durum üreticilerin devlete ürün tesliminden kaçınmasına ve üretimin gerilemesine yol açmıştır.[7]
Ayrıca Bakınız
[değiştir | kaynağı değiştir]Dış Bağlantılar
[değiştir | kaynağı değiştir]- Toprak Mahsulleri Vergisi Kanunu'nun tam metnini içeren 5423 sayılı Resmî Gazete: https://www.resmigazete.gov.tr/arsiv/5423.pdf 23 Temmuz 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
Dipnotlar
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ Zürcher, 2018, s. 235
- ^ Boratav, 2019, s. 94
- ^ Boratav, 2019, s. 94; Zürcher, 2018, s. 235
- ^ Zürcher, 2018, s. 243
- ^ Önder, 1988, s. 126-127.
- ^ Şener, S. (2004). “İkinci Dünya Savaşı Yıllarında Türkiye’de Tarım Politikası Arayışları”, Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 7(1), 73-92.
- ^ Pamuk, 1988, s. 102.
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- Boratav, K. (2019). Türkiye iktisat tarihi: 1908-2015 (24. bas.). İmge Kitabevi.
- Zürcher, E. J. (2018). Modernleşen Türkiye'nin tarihi (4. bas., Y. Saner, çev.). İletişim.
- Önder, İ. (1988) “Cumhuriyet Döneminde Tarım Kesimine Uygulanan Vergi Politikası,” Türkiye’de Tarımsal Yapılar (1923–2000) içinde. Der. Pamuk Ş ve Toprak Z. İstanbul: Yurt Yayınları, 113-133
- Pamuk, Ş. (1988). “İkinci Dünya Savaşı Yıllarında Devlet, Tarımsal Yapılar ve Bölüşüm”, Türkiye’de Tarımsal Yapılar (1923–2000) içinde. Der. Pamuk Ş ve Toprak Z. İstanbul: Yurt Yayınları.