Türkiye'de devalüasyon
| Makale serilerinden |
 |
Türkiye'de devalüasyon, Türkiye ekonomi tarihinde çok sayıda gerçekleştirilen ve cari dengeyi sağlayabilmek amacıyla yapılan ekonomik müdahalelerden biridir. Devalüasyon yoluyla ülkenin dış satın alma gücü düşürülerek diğer ülke dövizleri karşısında Türk lirasına değer kaybettirilmiştir.[1]
Tarihçe
[değiştir | kaynağı değiştir]1946
[değiştir | kaynağı değiştir]1931 yılında Amerikan doları 211 kuruş olarak ayarlanmıştı. Bu ayarlamanın devalüasyon olup olmadığı ise ekonomi bilimi açısından tartışmalıdır. 1931'de yapılan döviz ayarlamasının ekonomide belirtilen devalüasyon teorilerine uygun olmaması nedeniyle Türkiye’de ilk devalüasyonun 7 Eylül 1946’da yapıldığı kabul edilir.[2]
1946 yılında Recep Peker döneminde 15. Türkiye Hükûmeti tarafından II. Dünya Savaşı şartlarının getirdiği ekonomik zorluklar içinde devalüasyon yapılarak dış ticaret dengesi sağlanarak iç üretimin artırılması hedeflendi. Bu amaca yönelik 1943'te küçük bir devalüasyon yapılmıştı. "7 Eylül Kararları" olarak bilinen devalüasyon ile 1946 yılında Türk lirasına yüzde 40'a yakın değer kaybettirildi.
1946 devalüasyonu ağır ekonomik sonuçlara yol açtı. Hedeflerin gerçekleşmesi bir yana Türk lirasının aşırı değer kaybetmesi neticesinde kamunun bütçe açığı arttı, ihracat azaldı, ithal ürünlere olan talep arttı. Halkın satın alma gücünde ciddi anlamda düşüş yaşandı.
1946 devalüasyonunun asıl etkisini siyasi alanda gösterdiği kabul edilir. 1950 Türkiye genel seçimleri'nde Demokrat Parti iktidara geldi.
1958
[değiştir | kaynağı değiştir]1958 yılında Demokrat Parti iktidari döneminde yapıldı. 4 Ağustos 1958 tarihinde "İktisadi İstikrar Tedbirleri" uygulandı. Türk lirasına yüzde 220 değer kaybettirildi ve bir Amerikan doları 9 Türk lirası oldu.
1970 ve 70'li yıllar
[değiştir | kaynağı değiştir]10 Ağustos 1970 tarihinde Süleyman Demirel başbakanlığındaki 32. Türkiye Hükûmeti tarafından ağır bir devalüasyon yapıldı. Türk lirası yüzde 70'e yakın değer kaybetti. (bkz. 10 Ağustos 1970 kararları)
1970'li yılların sonlarında devalüasyonlar artık sıklıkla yapılır olmuştu. Yılda birkaç kez "ayarlama" adı altında döviz kuru yeniden belirliyordu. 1979 yılının Nisan ayında yüzde 30 ve aynı yılın temmuz ayında yüzde 88'e yakın oranda Türk lirası değer kaybetti.
1980
[değiştir | kaynağı değiştir]24 Ocak kararları kapsamında açıklanan paket yüzde 33'lük bir devalüasyon öngörmüştü. Bir Amerikan doları 1980'de 90TL, 1981'de 133TL, 1982'de 191TL'ye ulaştı. Döviz kurundaki belirsizlik faizlerin artmasına sebep oldu ve toplumda da bankerler krizi gibi yansılamaları oldu.
1994
[değiştir | kaynağı değiştir]1994 Ekonomik krizinde ağır bir devalüasyon gerçekleştirildi. Başbakan Tansu Çiller tarafından açıklanan 5 Nisan Kararları ile Türk lirası yüzde 38 devalüe edildi.
2001
[değiştir | kaynağı değiştir]2001 yılında Merkez Bankası sabit kur rejiminden vazgeçerek dalgalı kur rejimine geçti.
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ Çelebi, Esat (1 Ocak 2001). "TÜRKİYE'DE DEVALÜASYON UYGULAMALARI 1923-2000". Doğuş Üniversitesi Dergisi. 2 (1): 55-66. ISSN 1308-6979. 6 Şubat 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi6 Şubat 2024.
- ^ Altinok, Serdar; Çetinkaya, Murat (2003). "DEVALÜASYON VE TÜRKİYE'DE DEVALÜASYON UYGULAMALARI VE SONUÇLARI". Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 0 (9): 47-64. 6 Şubat 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi6 Şubat 2024.
Ayrıca bakınız
[değiştir | kaynağı değiştir]| Tarih | |
|---|---|
| Endüstri ve ticaret | |
| Enerji | |
| Altyapı | |
| Finans ve bankacılık | |
| Makro-ekonomik veriler | |
| Ekonomik krizler ve hamleler | |
