Sine-i millete dönmek

Sine-i millete dönmek, Türkiye siyasi tarihinde siyasi temsil meşruiyetini yitirdiği düşünülen kişinin TBMM'den çekilerek siyasete halk içinde devam etmesi anlamında kullanılan ifadedir. Türkiye tarihinde her dönemde birçok siyasetçi tarafından dile getirilmiş olsa da fiili olarak şimdiye kadar herhangi bir siyasi parti tarafından uygulanmamıştır.

TBMM'nin kurulmasından önce sine-i millete dönüş hareketi Mustafa Kemal tarafından gerçekleştirilmiştir. Vahdettin yönetimi tarafından 9. Ordu Müfettişliğine atanan Mustafa Kemal, 8/9 Temmuz 1919 tarihlerinde^[1] İstanbul'dan gelen bir telgrafla görevden alınmıştır. Görevden azledilmesine karşılık olarak Mustafa Kemal de askerlikten ve ordudaki tüm görevlerinden istifa etmiş ve rütbesiz/sivil olarak çalışmalarına devam etme kararı almıştır. Yaşanan bu olay sine-i millete dönüş olarak yorumlanmaktadır.^[2]

İfade, Türkiye siyasi tarihinde çok partili dönem geçişle birlikte sık sık kullanılmaya başlanmıştır. 1946 genel seçimlerinde usulsüzlük yapıldığını iddia ederek seçimlerin şaibeli olduğu gerekçesiyle DP'li bazı milletvekilleri sine-i millete dönmeyi istemiş ancak bu gerçekleşmemiştir.^[3]

Anavatan Partisi, 1987 genel seçimlerinde yüzde 36 oy alarak seçimin birinci partisi olmasına karşın, 1989 yerel seçimlerinde oy oranı yüzde 21'e düşmüş ve seçimde üçüncü parti olmuştur. Yerel seçim sonuçlarını gerekçe gösteren bazı DYP ve SHP milletvekilleri TBMM'deki partiler arası milletvekili dağılımının halkın iradesini yansıtmadığını öne sürerek sine-i millete dönme fikrini savunmuş ancak bu gerçekleşmemiştir.

Sine-i millete dönmeyi fiili olarak günümüze dek gerçekleştiren tek kişi 1989'da Turgut Özal'ın cumhurbaşkanı seçilmesi sonrası milletvekilliği görevinden istifa eden DYP üyesi Murat Sökmenoğlu'dur. Turgut Özal'ın mecliste gerekli oy oranını almadan seçildiğini ifade ederek bu durumu protesto amacıyla istifa etmiştir.^[3]

Kaynakça

Özel

^ Araştırmacı -Yazar, OSMAN SELİM KOCAHANOĞLU (23 Temmuz 2019). "Erzurum Kongresi ve Atatürk üzerinden günümüze dersler". www.cumhuriyet.com.tr. Erişim tarihi: 4 Ekim 2025.
^ Akandere, Osman (1 Aralık 2002). "Millî Mücadelenin Başlarında Mustafa Kemal Paşada Sine-İ Millet Düşüncesi İle Askerlikten İstifası Öncesi ve Sonrası Kendisine Gösterilen Bağlılıklar". Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi (11): 248-309. ISSN 1300-5766.
^ ^a ^b "Sine-i millet nedir?". T24. 19 Nisan 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Eylül 2020.

Genel

Yıldız, Zekeriya (2013). Politika Sözlüğü. Etkileşim. s. 265. ISBN 978-605-131-389-4.
Aslandaş, Alper Sedat; Bıçakçı, Baskın (1995). Popüler Siyasî Deyimler Sözlüğü. İletişim Yayınları. ss. 198-200.
Yıldız, Murat (2020). "Türk Siyasal Hayatında Sıra Dışı Bir Teşebbüs Olarak Sine-i Millet Denemeleri". Mütefekkir. 7 (13). doi:10.30523/mutefekkir.758021.
Murat Yıldız (8 Şubat 2024). "Tarihsel Süreçte Sine-i Millet". Perspektif. 5 Temmuz 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi.
Gül Hür (8 Kasım 2024). "Türkiye Siyasetinin Eskimeyen Kavramı: Sine-i Millet". Doğruluk Payı. 5 Temmuz 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi.

[1] Araştırmacı -Yazar, OSMAN SELİM KOCAHANOĞLU (23 Temmuz 2019). "Erzurum Kongresi ve Atatürk üzerinden günümüze dersler". www.cumhuriyet.com.tr. Erişim tarihi: 4 Ekim 2025.

[2] Akandere, Osman (1 Aralık 2002). "Millî Mücadelenin Başlarında Mustafa Kemal Paşada Sine-İ Millet Düşüncesi İle Askerlikten İstifası Öncesi ve Sonrası Kendisine Gösterilen Bağlılıklar". Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi (11): 248-309. ISSN 1300-5766.

[a-3] "Sine-i millet nedir?". T24. 19 Nisan 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Eylül 2020.

[1]

[2]

[3]