Sakalar, Artvin
| Sakalar | |
|---|---|
 | |
 Artvin'in Türkiye'deki konumu | |
  Sakalar Sakalar'ın Artvin'deki konumu | |
| Ülke |  Türkiye |
| İl | Artvin |
| İlçe | Merkez |
| Coğrafi bölge | Karadeniz Bölgesi |
| İdare | |
| • Yönetici | Muhtar[3] İhtiyar heyeti[3] |
| Rakım | 862 m |
| Nüfus (2021) | |
| • Toplam | 223 |
| Zaman dilimi | UTC+03.00 (TSİ) |
| İl alan kodu | 0466 |
| İl plaka kodu | 08 |
| Posta kodu | 08100 |
Sakalar, Artvin ilinin merkez ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe
[değiştir | kaynağı değiştir]Sakalar'ın eski adı Tzkaltetra'dır.[4] Gürcüce bir yer adı olan Tzkaltetra (წყალთეთრა), “tzkali” (წყალი: su) ve “tetri” (თეთრი: beyaz) kelimelerinden oluşur ve "ak su" veya "akça su" anlamına gelir.[5][6] Bu yer adı 1835 tarihli Osmanlı nüfus defterinde "Zğaltetra" (زغلتترە) olarak geçer. Ancak bu defterin transkripsiyonunda "Zagalintere" şeklinde okunmuştur.[7]
Tzkaltetra köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Klarceti'de yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılın ortalarına doğru Gürcülerden ele geçirmiştir. Bu yerleşim yeri, 1835 Osmanlı nüfus defterinde Çıldır Eyaleti'nin Livane sancağına bağlıydı. Vergi belirleme ve askere alma amacıyla Osmanlı idaresince sadece erkek nüfusunun tespit edildiği bu tarihte 30 hanede 91 erkek yaşıyordu. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, Tzkaltetra köyünün toplam nüfusunun 182 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.[8]
Tzkaltetra köyü, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından Osmanlı Devleti tarafından savaş tazminatının bir parçası olarak Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinin 1886 tarihli nüfusu sayımında Tshaltetra (Цхалтетра) şeklinde kaydettiği köy, Artvin sancağının Artvin kazasına (uçastok) bağlı Berta nahiyesinin beş köyünden biriydi. Nüfusu, 174'ü erkek ve 175'i kadın olmak üzere, 52 hanede yaşayan 349 kişiden oluşuyordu. Köy halkının tamamı "Türk" olarak kaydedilmiştir. Bağlarıyla ünlü Gverda köyü de Georda (Георда) adıyla Tzkaltetra'ya bağlı bir mahalle olarak kaydedilmiştir. Bu sırada Gverda'nın nüfusu 6 haneden oluşuyoru.[9]
Tzkaltetra, Birinci Dünya Savaşı'ndan sonra bir süre Gürcistan sınırları içinde kaldı. 1921'de Moskova Antlaşması'yla yeniden Türkiye'ye bırakıldı.[10] Tzkaltetra köyü, 1922 tarihi nüfus cetveline göre, Artvin livasına bağlı Berta nahiyesinin yedi köyünden biriydi. Ancak köyün Osanlıca adı "Sagal-ı teze" şeklinde okunmuştur. Bu sırada köyün nüfusu, 51'i kadın ve 67'si erkek olmak üzere, 19 hanede yaşayan 118 kişiden oluşuyordu.[11] Türkçe kaynaklarda farklı biçimlerde yazılmış olan Tzkaltetra Türkçe olmadığı için köyün adı 1925 yılında, suyla bağlantılı bir kelime temel alınarak "Sakalar" olarak değiştirilmiştir. Artvin vilayeti hakkında 1927 yılında yayımlanmış olan kaynakta köyün eski adı Skaltetra (سقالتترە) şeklinde geçer.[12] 1935 genel nüfus sayımında Sakalar, Çoruh vilayetinin Artvin kazasının Berta nahiyesinin bir köyüydü ve nüfusu 220 kişiden oluşuyordu.[13] 1965 genel nüfus sayımıda Sakalar köyünde 345 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde 156 kişi okuma yazma biliyordu.[14]
Sakalar köyünün bir kısmı (Aydınlık mahallesi) 2018'de Deriner Barajı suları altında kalmıştır.[15]
Coğrafya
[değiştir | kaynağı değiştir]Köy, Artvin il merkezine 40 km uzaklıktadır.[16]
Nüfus
[değiştir | kaynağı değiştir]| Yıllara göre köy nüfus verileri | |
|---|---|
| 2021 | 219[2] |
| 2020 | 223[2] |
| 2019 | 234[2] |
| 2018 | 255[2] |
| 2017 | 213[2] |
| 2016 | 217[2] |
| 2015 | 229[2] |
| 2014 | 266[2] |
| 2013 | 262[2] |
| 2012 | 258[2] |
| 2011 | 275[2] |
| 2010 | 306[2] |
| 2009 | 316[2] |
| 2008 | 325[2] |
| 2007 | 331[2] |
| 2000 | 352[16] |
| 1990 | 336[16] |
| 1985 | 335[16] |
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ "Sakalar, Turkey Page". Fallingrain.com. 29 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Şubat 2022.
- ^ a b c d e f g h i j k l m n o p "Artvin Merkez Sakalar Köy Nüfusu". Nufusune.com. 1 Haziran 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Şubat 2022.
- ^ a b "5393 sayılı Belediye Kanunu" (PDF). mevzuat.gov.tr. 3 Temmuz 2005. s. 3. 1 Haziran 2024 tarihinde kaynağından (pdf) arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Eylül 2024.
Madde 9- Mahalle, muhtar ve ihtiyar heyeti tarafından yönetilir.
- ^ Niko Mari, Şavşeti ve Klarceti Gezi Günlükleri (შავშეთსა და კლარჯეთში მოგზაურობის დღიურები), Batum, 2015(Birinci basım: 1911, Petersburg, Rusça), s. 369 9 Mayıs 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 978-9941-434-11-2
- ^ "წყალი" - A Comprehensive Georgian-English Dictionary, Londra, 2006, 2 cilt 20 Aralık 2023 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 0-9535878-3-5
- ^ "თეთრი" - A Comprehensive Georgian-English Dictionary, Londra, 2006, 2 cilt 20 Aralık 2023 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 0-9535878-3-5
- ^ "Emrullah Alemdar, 1835 Tarihli Livane (Artvin) Sancağı 2767 Numaralı Nüfus Defterinin Değerlendirilmesi, Erzurum, 2019, s. 43, 164". 30 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Eylül 2021.
- ^ "Emrullah Alemdar, 1835 Tarihli Livane (Artvin) Sancağı 2767 Numaralı Nüfus Defterinin Değerlendirilmesi, Erzurum, 2019, s. 43-46". 30 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Eylül 2021.
- ^ "Свод статистических данных о населении Закавказскаго края, извлеченных из посемейных списков 1886 г. (Transkafkasya Bölgesinin Nüfusuna Dair 1886 Yılı Aile Listelerinden Edinilmiş istatistik Verilerin Özeti), Tiflis, 1893, "Batum oblastı" - 1317". 11 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Eylül 2022.
- ^ Mustafa Kemal Atatürk, Nutuk, İstanbul, 1934, 2. cilt, s. 41.
- ^ "Nurşen Gök, "Artvin Livası'nın Anavatan'a Katılışı Sırasındaki Durumuna İlişkin Belgeler", Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, Sayı: 41, Mayıs 2008, s. 89-104" (PDF). 26 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 24 Eylül 2021.
- ^ Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumat-ı Umumiye, 1927, s. 113.
- ^ "1935 Genel Nüfus Sayımı, İstanbul, 1937, s. 318" (PDF). 16 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 18 Kasım 2021.
- ^ 1965 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1968, s. 86.
- ^ "İki aile ıssız yaşamı seçti". Hürriyet. 28 Mart 2018. 29 Mart 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Mart 2018.
- ^ a b c d "Sakalar Köyü". YerelNet.org.tr. 19 Ağustos 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Haziran 2014.