Sümbül Efendi Camii

Kocamustafapaşa Sümbül Efendi Camii
Genel bilgiler
Konum	Türkiye İstanbul Kocamustafapaşa
Koordinatlar	41°00′12″K 28°55′43″D / 41.00333°K 28.92861°D
Tamamlanma	6. yüzyıl
Teknik ayrıntılar
Minare sayısı	1

Kocamustafapaşa Camii, eskiden Ayios Andreas en te Krisei Manastırı ya da kısaca Aziz Andrea Manastırı (Yunanca: Μονὴ τοῦ Ἁγίου Ἀνδρέου ἐν τῇ Κρίσει Monē tοu Hagiοu Andreοu en tē Krisei), halk arasında Sümbül Efendi Camii ya da Sümbül Efendi Türbesi olarak bilinir. Resmî adı Pîr Yusuf Sümbül Sinan Âsitânesi'dir. İstanbul'un Kocamustafapaşa semtinde Doğu Roma döneminden kalma dinî bir yapıdır. Manastırın ne zaman yapıldığı bilinmemekle birlikte içinde bulunan 6. yüzyıla ait parçalar ve sütun başlıkları burada 6. yüzyılın bir ibadet yerinin olduğunu ispatlamaktadır. Özellikle korint tarzı sütun başlıkları, İstanbul'daki erken Bizans mimarisinin karakteristik örnekleriyle benzerlik göstermektedir.^[1] Manastır adını Bizans halkına Hristiyanlığı kabul ettirdiğine inanılan Hagios Andreas en te Krisei adındaki havariden almıştır.^[2]

İkonoklazm akımı sırasında bir hayli tahrip edilmiştir. Bizans'taki ikonoklazm hareketi (726–787 ve 814–842) sırasında yapı ciddi zararlar görmüş; özellikle iç mekândaki fresk ve ikonaların büyük bölümü tahrip edilmiştir.^[3]Latin istilasından sonra ciddi bir onarımdan geçmiş günümüzde Koca Mustafa Paşa Camii'nin esasını oluşturan kilise inşa edilmiştir. Konstantinopolis'in işgaline kadar manastır ve kilise olarak faaliyet gösteren bina 1486'da camiye dönüştürülmüştür.^[2] Ayios Andreas Manastırı, II. Bayezid döneminde Sadrazam Koca Mustafa Paşa tarafından 1486 yılında camiye dönüştürülmüştür. Bu dönüşüm esnasında manastır yapısına minber, mihrap ve ahşap eklentiler kazandırılmış; ayrıca cami çevresine Halvetî tarikatına bağlı bir tekke ve medrese de inşa edilmiştir.^[4]

Üç avlu kapısı, iki giriş kapısı vardır. Giriş kapıları camekanlı bölmedendir. Bu kapılar son cemaat yerine açılır ve buradan iki kapıyla camiye girilir. Kürsü, minber, müezzin mahfili ahşaptır. İki kapı arasındaki mermer kitabe avlunun ortasındaki şadırvana bakar. Kocamustafa kapısından girişte sağ ve solda hazire ve sağda metruk ahşap ev bulunmaktadır. Ev şimdi restorasyon edilmiştir.

Kubbe 4 sütuna yaslanır, iki apsid, iki nartekslidir. Sütun başlıkları yapraklı, monogramlıdır. Minare ortadadır. Sağda Safiye Sultan Türbesi, avluda Halvetîye'nin Sümbülîye kolunun pîri, 1493'te ölen Pîr Yusuf Sümbül Sinanüddîn Efendi başta olmak üzere, Sümbülîye büyüklerinin türbeleri bulunmaktadır. Sümbül Efendi, Halvetî tarikatının Sümbülîye kolunun kurucusu olup, cami çevresinde kurulan dergâhta uzun yıllar irşad faaliyetinde bulunmuştur. 1493 yılında vefat eden Sümbül Efendi'nin türbesi cami avlusunda yer almakta olup, Halvetîlik geleneğinde büyük bir öneme sahiptir.^[5] Sümbül Efendi Türbesi ile şadırvan arasında korumaya alınmış 500 yıllık selvi ve yanında beyaz mermer sütundan tarihi çeşme bulunur.

Koca Mustafa Paşa Camisi'nin avlusunda, 2000 yıllık olduğu söylenegelen bir Çınar ağacı vardır ve onun altında da Muhammed peygamberin torunu ve Fatıma ile Ali'nin oğulları olan Hüseyin'in torunlarının kabirleri bulunmaktadır.^{[kaynak belirtilmeli]} Ayrıca avlusunda Konstantin'in Müslüman olduktan sonra Sarı Sıdıka ismini alan Katerina ismindeki kızının mezarıda bulunmaktadır.^{[kaynak belirtilmeli]}

Galeri

Mihrap ve minber
İç görünümü
Son namazlık yeri
Cami avlusu
Şadırvan
Sümbül Efendi Türbesi
Günümüzde Kuran Kursu olarak kullanılan Kocamustafapaşa Medresesi
Sümbül Efendi Konağı
II. Mahmud'un yaptırdığı Cami kitabesi
Emine Hanım Sebili
Kuş çeşmesi
Çifte Sultanlar Türbesi
Serasker Mehmed Rıza Paşa

Ayrıca bakınız

Camiye çevrilen kiliseler listesi

Kaynakça

Wikimedia Commons'ta Sümbül Efendi Camii ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.

^ Raymond Janin, La Géographie Ecclésiastique de l’Empire Byzantin, Paris: Institut Français d’Études Byzantines, 1953.
^ ^a ^b "Bizans". Cogito. Kış (17). 1999. ISSN 1300-2880.
^ Steven Runciman, The Orthodox Churches and the Secular State, Oxford University Press, 1971, s. 87.
^ Ekrem Hakkı Ayverdi, Osmanlı Mi'mârîsi: Fatih Devri, İstanbul: Baha Matbaası, 1953, s. 278.
^ Ahmet Yaşar Ocak, Osmanlı Toplumunda Zındıklar ve Mülhidler, İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 1998, s. 134.

Dış bağlantılar

OpenStreetMap'te Sümbül Efendi Camii ile ilgili coğrafi veriler

[1] Raymond Janin, La Géographie Ecclésiastique de l’Empire Byzantin, Paris: Institut Français d’Études Byzantines, 1953.

[Bizans-2] "Bizans". Cogito. Kış (17). 1999. ISSN 1300-2880.

[3] Steven Runciman, The Orthodox Churches and the Secular State, Oxford University Press, 1971, s. 87.

[4] Ekrem Hakkı Ayverdi, Osmanlı Mi'mârîsi: Fatih Devri, İstanbul: Baha Matbaası, 1953, s. 278.

[5] Ahmet Yaşar Ocak, Osmanlı Toplumunda Zındıklar ve Mülhidler, İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 1998, s. 134.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]