Sâmirî
Sâmirî | |
|---|---|
 Tâhâ Suresi 85. Ayet'in görüntüsü | |
Sâmirî veya Samiri (Arapça: الْسَّامِريّ), Kur'an'da Musa'nın isyankar bir takipçisini ifade etmek için kullanılan bir terimdir. Bu kişi altın buzağıyı yaratmış ve İbranileri putperestliğe yöneltmeye çalışmıştır. Kuran'ın yirminci suresine göre, Sâmirî, Musa'nın Sina Dağı'nda 40 gün boyunca On Emir'i alırken buzağıyı yaratmıştır.[1] Tanah'ta verilen anlatımın aksine, Kur'an buzağıyı yaratmaktan Harun'u sorumlu tutmaz.
Kur'an'da
[değiştir | kaynağı değiştir]Kuran'ın yirminci suresi olan Taha'da, Musa, Sâmirî'nin Musa'nın yokluğunda halkını yoldan saptırdığı haberini alır. Halkına dönerek onları azarlar ve Sâmirî'nin yaptıklarından haberdar olur.
- "Şöyle dediler: "Sana verdiğimiz sözden kendi isteğimizle caymış değiliz. Fakat biz Mısır halkının mücevheratından yüklü miktarlarda takınmıştık. İşte onları ateşe attık. Samirî de aynı şekilde attı." Böylece (Samirî) onlar için böğürmesi olan bir buzağı heykeli ortaya çıkardı. (Samirî ve adamları) "Bu sizin de ilahınızdır, Mûsâ'nın da ilahıdır. Öyle iken Mûsâ, (İlahını burada) unuttu (da onu Tûr'da aramaya gitti)" dediler. Onlar bu heykelin, sözlerine karşılık vermediğini, kendilerinden hiçbir zararı uzaklaştıramayacağını ve onlara hiçbir fayda sağlayamayacağını görmezler mi? Andolsun, Hârûn onlara daha önce şöyle demişti: "Ey kavmim! Siz bununla yalnızca imtihan edildiniz. Doğrusu sizin Rabbiniz ancak Rahmân'dır. Öyleyse bana uyun ve emrime itaat edin." Onlar da, "Mûsâ bize dönünceye kadar buzağıya ibadet etmeye devam edeceğiz" dediler. Mûsâ: (Tûr'dan dönünce) şöyle dedi: "Ey Hârûn! Saptıklarını gördüğün zaman bana uymana ne engel oldu? Yoksa emrime karşı mı geldin?" Hârûn: "Ey anam oğlu! Saçımı sakalımı çekme. Şüphesiz ben, İsrailoğullarının arasını açtın, sözüme uymadın demenden korktum" dedi.
- Mûsâ, "Ya senin derdin neydi ey Samirî?" dedi. Samirî şöyle dedi: "Ben onların görmediği şeyi gördüm. Elçinin izinden bir avuç avuçladım da onu attım. Böyle yapmayı bana nefsim güzel gösterdi." Mûsâ, "Çekil git! Artık sen hayatın boyunca (hastalanıp) "Bana dokunmak yok!" diyeceksin. Senin için, asla kaçamayacağın bir ceza daha var. Hele şu ibadet edip durduğun ilahına bak! Biz onu elbette yakacağız ve onu muhakkak denize savuracağız."Kuran 20:87-97 -Diyanet Isleri[2]
Kuran'da Sâmirî'nin buzağısının “möö” sesi çıkardığına dair ifade, pek çok spekülasyona yol açmıştır. Bir dizi İslam geleneği, buzağının melek Cebrail'in atının ayakları altında ezilen tozdan yapıldığını ve mistik özelliklere sahip olduğunu söyler. Bazı gelenekler, buzağının "hayat atının" tozunun verdiği bir özellik sayesinde hareket edebildiğini de söyler.[3] Diğer gelenekler ise Sâmirî'nin sesi kendisinin çıkardığını veya sesin sadece rüzgardan geldiğini öne sürmektedir.[4] Bazıları ise buzağının Tanrı'nın kendisi tarafından, İbrani halkını sınamak için yaratıldığını söylemektedir.[5] Hikayeler, onun bir büyücü olduğunu göstermektedir.[6]
Daha sonraki gelenekler, buzağıya tapanların kaderini daha ayrıntılı olarak anlatır. Taberî'nin eserlerinde, Musa'nın halkına buzağıya atıldığı sudan içmelerini emrettiği bir hikaye yer alır; buzağıya tapanlar, altın rengi bir ton aldıklarında suçlu oldukları ortaya çıkar.[7]
Sâmirî'nin cezası çoğu akademisyen tarafından tam bir sosyal izolasyon olarak yorumlanmıştır.[8]
Kimlik
[değiştir | kaynağı değiştir]İslam alimleri, Sâmirî'yi Kitâb-ı Mukaddes'te bahsedilen çeşitli şahsiyetlerle ilişkilendirmiştir. Es-Sâmirî genellikle "Sâmirîyeli" olarak çevrilir ve bu olay, Sâmirîyeliler ile Sâmirîyeli olmayanlar arasındaki ayrılığın bir açıklaması olarak görülür. Bu hikaye, Sâmirî'nin Samiriyeli Yarovam tarafından yapılan altın buzağılarla ilgili Kitâb-ı Mukaddes'teki anlatıya paraleldir.[9] Sâmirî, benzer isimleri ve Musa'nın otoritesine karşı isyan etmeleri nedeniyle isyancı İbrani lider Zimri ile ilişkilendirilmiştir.[9] Diğerleri onu Mezopotamya'nın Samarra kentiyle ilişkilendirir ve onun ineklere tapan bir halktan geldiğini, adının Musa bin Zafar olduğunu öne sürerler.[10] Abraham Geiger, Sâmirî'nin Yahudi geleneklerinde Şeytan'a benzer işlevlere sahip bir meleğin adı olan Samael'in bozulmuş hali olduğu fikrini ortaya attı.[11] İslam alimleri arasında bu tanımlamalardan hangisinin doğru olduğu konusunda bir fikir birliği yoktur.
Ayrıca bakınız
[değiştir | kaynağı değiştir]Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ "Tâ-Hâ Suresi 85. ayeti ve meali | Kuran ve Meali". www.kuranvemeali.com. Erişim tarihi: 21 Şubat 2026.
- ^ "KUR'AN-I KERİM | 312. Sayfa | Tâhâ Sûresi". Diyanet İşleri Başkanlığı. Erişim tarihi: 21 Şubat 2026.
- ^ al-Tabari, Abu Jafar (1991). The History of al-Tabari, Volume III: The Children of Israel. Brinner, William M. tarafından çevrildi. s. 72.
- ^ Rubin, Uri. "Tradition in Transformation: the Ark of the Covenant and the Golden Calf in Biblical and Islamic Historiography," Oriens (Volume 36, 2001): 202.
- ^ Albayrak, I. (2002). Isra’iliyyat and Classical Exegetes’ Comments on the Calf with a Hollow Sound Q.20: 83-98/ 7: 147-155 with Special Reference to Ibn ’Atiyya. Journal of Semitic Studies, 47(1), 39–65. doi:10.1093/jss/47.1.39
- ^ "ص223 - كتاب صفوة التفاسير - - المكتبة الشاملة". shamela.ws. Erişim tarihi: 7 Mayıs 2024.
- ^ al-Tabari, Abu Jafar (1991). The History of al-Tabari, Volume III: The Children of Israel. Brinner, William M. tarafından çevrildi. s. 74.
- ^ Albayrak, I. (2002). Isra’iliyyat and Classical Exegetes’ Comments on the Calf with a Hollow Sound Q.20: 83-98/ 7: 147-155 with Special Reference to Ibn ’Atiyya. Journal of Semitic Studies, 47(1), 39–65. doi:10.1093/jss/47.1.39
- ^ a b Rubin, Uri. "Tradition in Transformation: the Ark of the Covenant and the Golden Calf in Biblical and Islamic Historiography," Oriens (Volume 36, 2001): 202-203.
- ^ Ibn Kathir (2000). Quran Tafsir Ibn Kathir. Dar-us-Salam Publications. 21 Ağustos 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ağustos 2018.
- ^ Hughes, Patrick; Hughes, Thomas Patrick (1995). Dictionary of Islam (İngilizce). Asian Educational Services. ISBN 978-81-206-0672-2.