Reyhan Topçubaşova
| Reyhan Topçubaşova | |
|---|---|
| Doğum adı | Reyhan İbrahim qızı Topçubaşova |
| Doğum | 15 Aralık 1905 Kuba, Bakü Guberniyası, Rus İmparatorluğu |
| Ölüm | 5 Mart 1970 (64 yaşında) Bakü, Azerbaycan SSC, Sovyetler Birliği |
| Uyruk | Azeri |
| Alanı | Ressamlık, Görsel sanatlar |
Reyhan Topçubaşova (15 Aralık 1905, Kuba - 5 Mart 1970, Bakü), Azeri ressam. Azerbaycan'ın ilk kadın ressamıdır. 1943 yılında Azerbaycan SSC Emektar Sanatçısı ünvanını almıştır.[1]
Hayatı
[değiştir | kaynağı değiştir]Reyhan Topçubaşova, 15 Aralık 1905 tarihinde Azerbaycan'ın Kuba şehrinde doğdu. İlk eğitimini Hacı Zeynalabdin Tağıyev'in kurduğu Bakü Kızlar Okulu’nda aldı. 1923 yılına kadar öğretmenlik yaptı. Aynı dönemde Bakü Konservatuvarı'nda (günümüzdeki Bakü Müzik Akademisi) piyano eğitimi aldı ancak oğlu İbrahim'in doğumu nedeniyle eğitimini tamamlayamadı.[2]
1933 yılında özel yeteneği sayesinde doğrudan Azerbaycan Devlet Resim Okulu'nun (günümüzdeki Ezim Ezimzade adına Azerbaycan Devlet Resim Lisesi) üçüncü sınıfına kabul edildi ve burada 1935 yılına kadar eğitim aldı. Bu dönemde sanat hayatına başladı.
1931-1935 yılları arasında Azerbaycan Devlet Resim Teknik Okulu'nda öğrenim gördü. 1941-1945 yılları arasında Azerbaycan Ressamlar Birliği İdare Kurulu başkan yardımcısı olarak görev yaptı.
10 Temmuz 1943'te "Emektar Sanatçı" ünvanı verilen ilk kadın ressam oldu.[3]
Ailesi
[değiştir | kaynağı değiştir]1923 yılında doktor Mustafa Bey Topçubaşov ile evlendi. Bu evlilikten 1924 yılında İbrahim, 1927 yılında ise ikiz çocukları Zemfira ve Elmira dünyaya geldi.
Oğlu İbrahim Topçubaşov da tıp alanında babasının izinden giderek Azerbaycan’ın tanınmış cerrahlarından biri oldu. 1970 yılında vefat etti. Onun oğlu Ceyhun Topçubaşov da tanınmış bir doktordur ve hâlen Merkezî Klinik Hastanede çalışmaktadır.
Kızı Zemfira Topçubaşova da doktor oldu. Azerbaycan’da kadın hastalıkları uzmanı olarak uzun yıllar çalıştı. 2002 yılında Cumhurbaşkanı İlham Aliyev’in imzaladığı kararnameyle tıp bilimi ve eğitiminin gelişimine yaptığı katkılardan dolayı Cumhurbaşkanlığı özel bursuna layık görüldü. 2017 yılında vefat etti.[4]
Ölümü
[değiştir | kaynağı değiştir]Reyhan Topçubaşova 5 Mart 1970 tarihinde Bakü'de hayatını kaybetti.[5][6]
Sanatı
[değiştir | kaynağı değiştir]İlk eserlerinden biri olan "Düğün" (1936) adlı çok figürlü tablosu, 1936'dan itibaren sergilenmeye başlanmış ve şu anda Azerbaycan Millî Güzel Sanatlar Müzesi'nde korunmaktadır.[7]
Portre, günlük yaşam, manzara ve natürmort türlerinde eserler verdi. Abşeron doğasının tasviri resimlerinde önemli yer tuttu. Ayrıca halk şarkı ve dans toplulukları için kostüm taslakları hazırladı.[4] Önemli eserlerinden bazıları:
- “Eski Bakü Sokağı”
- “Eski Pazar”
- “İlk Propagandacı Mina Hanım”
- “İki Kıyı”
- “Zalim Yaşlı Şahın Huzurunda”
- “Kız Kalesi”
- “Deniz”
- “Merdekan’ın Görünüşü”
- Portre çalışmaları arasında:
- “Şair Sabir'in Portresi”
- “Balerin Qemər Almaszade’nin Portresi”
- “Otoportre”
- “Nizami Gencevi” [8]
Ayrıca 8 Mart 1938'de Azerbaycan’da ilk kadın ressamlar sergisini organize etmiştir.
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ "Reyhan Topçubaşova kimdir?". 10 Ekim 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Haziran 2013.
- ^ "Reyhan Topçubaşova". uluses.com.az. 8 Mart 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ "Azərbaycanın ilk qadın rəssamı-Reyhan Topçubaşova". az.baku-art.com (Azerice). 12 Mayıs 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Mayıs 2025.
- ^ a b Büllurə Yunus (24 Ekim 2017). "Zemfira Topçubaşova vəfat etdi". Axar.az (Azerice). 12 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Aralık 2021.
- ^ "Topçubaşova Reyhan İbrahim qızı (1905-1970)". 25 Şubat 2014. 12 Mayıs 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Mayıs 2025.
- ^ Дж. Кулиев (red.), (Ed.) (1986). "Топчубашова". Азербайджанская советская энциклопедия (Azerice). IX. Б.: Главная редакция Азербайджанской советской энциклопедии. s. 317.
- ^ shimal.news (10 Temmuz 2022). "İlk qadın rəssamlardan biri: qubalı Reyhan Topçubaşova". Shimal.news (Azerice). 12 Mayıs 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Mayıs 2025.
- ^ Əsədova, X. (2013). Layihənin rəhbəri: Çingiz Fərzəliyev (Ed.). Reyhan Topçubaşova (1905-1970). İzzət Seyidova (1910-1973). Bədurə Əfqanlı (1912-2002): rəngkarlıq, qrafika, teatr geyimi = Reyhan Topchubashova (1905-1970). Izzat Seyidova (1910-1973). Badura Afganli (1912-2002): painting, graphic arts, theatre dress (Azerice ve İngilizce). E. Paşayev, Ə. Məlikova tarafından çevrildi. Bakı: Şərq-Qərb. s. 104.
