Re'im müzik festivali katliamı
| Re'im müzik festivali katliamı | |
|---|---|
| 2023 İsrail-Gazze çatışmaları'nın bir parçası | |
 Reim katliamı anıtı | |
| Bölge | Re'im, Güney ilçesi, İsrail |
| Koordinatlar | 31°23′52″N 34°28′18″E |
| Tarih | 7 Ekim 2023) sabah 7.00 ((UTC+3)) |
| Hedef | İsrailli Siviller |
Saldırı türü | Toplu Saldırı, Rehine alma |
| Silahlar | AK tipi silahlar, RPGler, el bombaları |
| Ölü | 378 |
| Yaralı | 44 rehine |
| İşleyenler |  Hamas |
Re'im müzik festivali katliamı, 7 Ekim 2023'te Filistinli Paramiliter Örgüt Hamas'ın İsrail'e saldırmasıyla başlayan Hamas-İsrail Savaşının erken saatlerinde gerçekleşmiştir.[1] Bir Yahudi Bayramı olan Shemini Atzeret (Simhat Tora olarak da bilinir) sırasında Supernova Açık Hava Konser Alanında gerçekleştirilen saldırı sonucunda 364 İsrailli sivil öldürülmüş, yüzlercesi yaralanmış ve en az 44 sivil rehin alınmıştır.[2][3] Festival alanındaki İsrailli sivil kadınların cinsel şiddete maruz kaldığı bildirildi.[4] Festival alanında İsrail güvenlik güçleri tarafından yaklaşık 20 saldırgan da öldürüldü. Saldırı İsrail tarihindeki en büyük terör saldırısı ve en büyük İsrailli sivil katliamıdır.[5][6][7][8][1]
Bu saldırı, 7 Ekim saldırısının bir parçası olarak Gazze Şeridi-İsrail sınırına bitişik İsrail köylerinde sivilleri hedef alan ve aralarında Netiv HaAsara, Be'eri, Kfar Aza, Nir Oz ve Holit kibbutz ve köylerinin de bulunduğu bir dizi katliam arasında en yüksek can kaybına yol açan olay olmuştur.[9]
7 Ekim 2023 sabahı Hamas tarafından İsrail'e karşı saat 6.30'da başlayan roket, denizden çıkarma, karadan yarma ve yamaç paraşütleri ile düzenlenen saldırıların derinleşmesiyle saat 7.00'de bölgede hava saldırısı sirenleri çalmış ve festival alanındaki siviller bölgeyi terk etmeye başlamıştır. Aynı sırada Hamas militanları motorsiklet, tır ve yamaç planörleri kullanarak festival bölgesine girmiş ve kaçmaya çalışan sivillere ateş açmıştır. Çevredeki bina, sığınak ve çalılara saklanan siviller militanlar tarafından vurulmuş, araçlarıyla yola çıkan siviller ise sıkışan trafikten dolayı kaçamamış ve vurulmuştur.[10][11]
Toplanma ve Şenlikler
[değiştir | kaynağı değiştir]Supernova, 6 Ekim 2023'te başlayan[12][13] ve Nova adlı bir organizatör tarafından düzenlenen[14][6] hafta sonu boyunca süren açık hava bir trans müzik festivaliydi. Festival, 23 yıl önce Brezilya'nın Bahia eyaletinde başlatılan psikedelik trans festivali Universo Paralello'nun İsrail edisyonu (festival öncesi etkinliği) niteliğindeydi.[13] Etkinlik, Batı Negev Çölü'nde,[6] Gazze-İsrail sınırına yaklaşık 5 km mesafede, Kibbutz Re'im yakınlarında gerçekleştirildi.[14][1] Programda, "Astral Projection" ve "Man with No Name" gibi psikedelik trans sahnesinde tanınmış sanatçılar yer aldı.[13] Organizatörler, İsrail'in güneyindeki ilk planlanan mekanın uygun olmaması üzerine etkinlik alanını yalnızca iki gün önce değiştirdi.[25] Yahudi bayramlarıyla çakışacak şekilde, Sukot'un son günü (6 Ekim) ve Simhat Tora (7 Ekim)[1] planlanan etkinlik, “arkadaşlık, sevgi ve sınırsız özgürlük” kutlaması olarak tanıtıldı.[23] Festival alanında üç sahne, bir kamp alanı ile bar ve yiyecek bulunan bir bölüm mevcuttu.[1] Katılımcılar, kalabalığın ağırlıklı olarak ülkenin dört bir yanından gelen 20-40 yaş arası İsraillilerden oluştuğunu ifade etti.[6] Katılım sayısının 3.500 olduğu bildirildi, ancak rakamlar farklılık göstermektedir.[15] Festivalde güvenlik görevlileri ve polis de hazır bulunuyordu.[6][16]
Hamas Saldırısı
[değiştir | kaynağı değiştir]Festival, 7 Ekim 2023 sabahının erken saatlerinde Hamas'ın İsrail'e yönelik sürpriz saldırısının ilk hedeflerinden biri oldu.[17] İsrail güvenlik servislerinin yürüttüğü soruşturmalar, diğer kanıtların yanı sıra festivalin 6 Ekim'e kadar sürmesinin planlandığını ve yalnızca kısa süre önce 7 Ekim'e uzatıldığını belirterek, Hamas'ın festivalden önceden haberdar olmasının düşük bir ihtimal olduğunu ortaya koydu.[18] Katliam, Hamas'ın Nuseirat Taburu'nun 1. ve 3. bölükleri tarafından gerçekleştirildi. Asıl hedefleri Netivot kenti olmakla birlikte, eğlenceyi fark ettikten sonra geri dönerek festival yönüne ilerlediler ve burada katliamı gerçekleştirdiler. Festival alanında yaptıkları katliamın ardından yeniden Netivot'a yöneldiler. Ancak bir İsrail tankını gördükten sonra tekrar geri dönerek, Kibbutz Be'eri'de Nuseirat Taburu'nun 2. bölüğüyle birleşip Be'eri katliamına katıldılar.[19][20] Saldırı, sınırdaki sızmayı örtmek amacıyla saat yaklaşık 06:30'da başlayan yoğun bir roket atışıyla başladı. Bölgede roketten korunma sirenleri çaldı.[6] Militanlar, sınır çitini çok sayıda noktadan patlatarak İsrail topraklarına sızmaya başladı. Festivali hedef alan Hamas silahlı unsurlarının bir kısmı motorlu yamaç paraşütleriyle İsrail'e girdi.[21][22] Saat 06:35'te, festivalde görevli kıdemli polis amiri olan Ofakim polis karakolundan Başkomiser Yardımcısı Nivi Ohana, olağan dışı yoğunluktaki roket atışlarını fark ederek etkinliği sonlandırma ve katılımcıları tahliye etme kararı aldı. Bu kararın yüzlerce hayatı kurtardığı kabul edilmektedir. Ohana ayrıca ek güvenlik ve takviye talep etti. Kısa süre sonra polis özel hareket birliği "Yasam" biriminden bir ekip de dahil olmak üzere takviye unsurlar ulaştı. Ohana ve organizasyon ekibinin üyeleri, hoparlörler aracılığıyla katılımcılara dağılmaları çağrısında bulundu. Saat 07:00'ye gelindiğinde Ohana, kendisi de saldırı altında olan kentine savunma amacıyla ayrıldı. Polis, katılımcıları 232 numaralı güzergah üzerinden tahliyeye yönlendirirken, festival katılımcıları kaçmaya başladı. Saat 07:13'te, İsrail Savunma Kuvvetleri Gazze Tümeni Kuzey Tugayı'ndaki İç Cephe Komutanlığı subayı, katılımcıların yaklaşık %90'ının tahliye edildiği ve silah seslerine dair ihbarlar bulunduğuna ilişkin hatalı bir güncelleme aldı ve bunu iletti. Bu aşamada tümen, festivalin büyük ölçüde dağıldığını yanlış biçimde değerlendirdi.[23][24][25]
Bölgeden çıkışı yönlendiren polis, ateş altına girdikten sonra birçok festival katılımcısının geri döndüğünü fark etti. Kuzeye kaçanlar Alumim, Be'eri ve Sa'ad yakınlarında Hamas'ın saldırısına uğradı. Ardından güneye kaçmaya çalışanlar ise otoyol üzerindeki kavşakları ele geçirmiş Hamas militanlarının ateşiyle karşılaştı. Tahliye güzergahlarında neler yaşandığının anlaşılması üzerine polis, doğuya doğru uzanan bir toprak yolu açarak binlerce kişinin tarım arazileri üzerinden Patish yönüne, hem araçlarla hem de yaya olarak kaçmasını sağladı. Kaçan katılımcılar tarafından 232 numaralı güzergah boyunca ve festival alanında onlarca araç terk edildi. Bu sırada Hamas savaşçıları, otoyol boyunca ve yol kenarındaki çeşitli roketten korunma sığınaklarında festival katılımcılarını öldürdü.[8] Siper olarak kullanılan ve daha sonra militanların saldırılarıyla ölüm tuzaklarına dönüşen kamuya açık yol kenarı roket sığınakları “Ölüm Sığınakları” olarak anılmaya başlandı. Aner Shapira, bulunduğu sığınağı korumaya yardımcı olmasıyla anıldı. Militanlar sığınağa el bombaları attığında, Shapira birkaçını geri fırlattı. Ancak bir el bombasının patlaması sonucu hayatını kaybetti. Hersh Goldberg-Polin ise aynı sığınaktan Hamas tarafından ağır yaralı halde Gazze'ye kaçırıldı.[26]
Saat 08.00'e gelindiğinde, festival alanındaki katılımcıların yaklaşık %90'ı tahliye edilmişti. Geriye yalnızca polis memurları, etkinlik personeli ve alanın yolların kendisinden daha güvenli olduğunu düşünen bazı katılımcılar kalmıştı. Aynı zamanda, Nuseirat'tan 14 pikap ve iki motosikletle oluşan 110 kişilik bir Hamas gücü İsrail'e girerek Netivot'a doğru ilerledi. Hamaslılar, Be'eri'nin yanından geçti. Kibbutz tabelasının yakınındaki bir militan, birliğe 232 numaralı güzergâh boyunca devam etmeleri yönünde işaret verdi. Ancak birlik Shokeda yakınlarında yolunu kaybetti ve Netivot'a gitmek için kuzeye, ardından doğuya yönelmek yerine güneye, Nova festival alanı istikametine ilerledi. Yol üzerinde Be'eri yakınlarındaki bir sığınakta durarak, festivalden kaçanlar da dahil olmak üzere oraya sığınmış birkaç kişiyi öldürdüler.[8][27]
Saat 08:12'de militanlar, festival yakınlarında bir polis yol kontrol noktasını fark etti ve yalnızca tabancalarla silahlanmış polis memurlarının karşılık vermesiyle çatışma başladı. Saat 08:14'te kontrol noktasına bir RPG ateşlendi; roket terk edilmiş bir araca isabet ederek çevrede bulunan bazı polis memurları ile festival katılımcılarını yaraladı. Otoyol boyunca polislerin yakınında toplanmış bulunan onlarca katılımcı, ya festival alanına geri doğru ya da doğuya, tarlalar üzerinden kaçmaya başladı. Festival alanına kaçanlar saklanacak yerler arayarak çalılıklara, seyyar tuvaletlere ve çöp konteynerlerine sığındı. Personelin bazı üyeleri de içecek barlarının altına gizlendi. Etkinlik için bölgede bulunan bir ambulans da girişteki konumundan festival alanının içine doğru ilerledi ve 20 kişi ambulansın içinde ve çevresinde siper aldı.[8]
Saat 08:20'de, Hamas'ın sızmasına karşı çarpışırken yoğun ateş altına girmiş olan ve Paga askeri karakolunda konuşlu bir İsrail tankı bölgeye ulaştı. Mürettebattan iki asker hayatını kaybetmiş, bir diğeri olan Çavuş Ofir Testa ağır yaralanmıştı. Yalnızca sürücü Onbaşı İdo Someh çatışmaya devam edebilecek durumdaydı. Tank, militanlarla polis arasındaki çatışmanın ortasına girdi. Tankı gören militanlar ilerlemeyi durdurarak RPG'ler ve hafif silah ateşiyle tanka saldırdı. Yaralarına rağmen Testa tanktan çıktı ve silahsız olan bir festival güvenlik görevlisine taarruz tüfeğini verdi. Ardından tanka geri dönmek üzereyken açılan ateşle öldürüldü. Militanlar tanka tırmanmaya çalıştı; Someh ateş açarak birini öldürdü. Daha sonra Somech tankı bölgeden uzaklaştırdı; bu sırada birkaç terk edilmiş aracın ve bazı militanların üzerinden geçti ve tankı otoyolun yanına konuşlandırdı. Kaçan bazı festival katılımcıları ve polis memurları, 232 numaralı güzergah boyunca güneye doğru kaçarken tankı siper olarak kullandı; yaklaşık 30 katılımcı ise tankın arkasına sığındı ve her ikisi de piyade gazisi olan Daniel ve Neria Şarabi kardeşler tarafından savunuldu. Şarabi kardeşler tankın içine girerek ölü bir askerden aldıkları bir silah ile tankın makineli tüfeğini kullandı; saldırganları püskürtürken aynı zamanda yaralı katılımcılara doğaçlama turnikeler uyguladılar. Daniel'in yedek birliğinin komutanı Yoni Skrisewsky, WhatsApp üzerinden kendilerine tavsiyelerde bulundu.[8][28]
Militanlar otoyol boyunca ilerlemeyi sürdürerek terk edilmiş araçları ateşe verdi. Tank ve onu siper olarak kullananlar festival alanından güneye doğru çekilmeye devam etti. Hayatta kalan polisler ve festival güvenlik görevlileri tankın çevresinde çatışmayı sürdürdü. Ancak artık festival alanına giden yolu savunamaz hale geldiler. Tankın, polislerin ve güvenlik görevlilerinin geri çekilmesi, militanların alanlara ulaşmasının önünü açtı. Saat 08:50'de militanlar, doğuya doğru toprak yol üzerinden kaçan katılımcıları fark ederek ateş açtı. Saat 09:00 ile 09:10 arasında, otoyol kenarlarında saklanan yedi kişiyi rehin aldılar. Saat 09:15'te, İsrail Savunma Kuvvetleri Karakal Taburu'nun komutan yardımcısı Binbaşı Avraham Hovelaşvili, birliğine katılmak üzere Sufa bölgesine giderken festival alanı yakınlarında bir militan grubuyla karşılaşmasının ardından öldürüldü. Kısa bir süre sonra militanların komutanı, birliklerine festival alanına girme talimatı verdi.[8][29]
Bunun ardından onlarca Hamaslı festival alanına baskın düzenleyerek bir komuta noktası kurdu. Militanlar karşılaştıkları sivillerin çoğunu öldürdü, bazılarını ise rehin aldı.[8] Bir katılımcı, elektriğin kesilmesinin ardından yaklaşık 50 Hamas silahlı unsurunun minibüslerle gelerek her yöne ateş açtığını ifade etti.[1] Açık arazi, saklanmak için çok az imkân sunuyordu.[23] Ağaçlara saklanan birçok katılımcı, militanların sistematik biçimde ateş açması sonucu öldürüldü.[1] Çalılıklara ve meyve bahçelerine saklanan bazı kişiler ise hayatta kalmayı başardı.[1] Yirmi kişinin siper aldığı ambulans bir RPG ile vuruldu. Bu noktada toplam 18 kişi hayatını kaybetti.[8] Katılımcıların çoğu telefon aramaları ve WhatsApp mesajlarıyla yardım istemeye çalıştı. Ancak acil durum ekiplerinin ve ordunun festival alanına ulaşması saatler aldı.[30]
Olay yerinden bağımsız biçimde doğrulanmış drone görüntüleri, onlarca yanmış ve kömürleşmiş aracı ile fren izlerini ortaya koydu.[31] Telegram'da paylaşılan saldırı görüntüleri, öldürme ve rehin alma eylemlerinin açık ve sarsıcı tasvirlerini içeriyordu.[31][32] Hamas üyeleri Gazze kentine döndüklerinde, bir pikap aracın arkasında bir kadının cansız bedenini teşhir etti. Bu kişi, 22 yaşındaki Alman-İsrailli Shani Louk idi. Saldırıdan sonra yayılan ilk viral videolardan birinde, Louk'un bedeninin yalnızca iç çamaşırıyla görüntülendiği, silahlı kişilerin Arapça dini içerikli sloganlar attığı ve etraflarının, bazıları cesede tüküren tezahürat yapan kişilerle çevrili olduğu görülüyordu.[33][34][35]
Hamas militanları festival katılımcılarını kaçırdı. Sosyal medyada paylaşılan videolarda bu kişilerin zorla alıkonulduğu görülüyordu. Daha sonra 44 kişinin kaçırıldığı tespit edildi.[8][36] Kaçırılan katılımcılar Gazze Şeridi'ne götürüldü[22] ve bunların bir kısmı Hamas propaganda videolarında görüntülendi.[37] Kayıp kişilerin yakınları ve arkadaşları, onlara dair bilgi edinmeye çalıştı.[22][38] Kaçırılanlar arasında 21 yaşındaki Fransız-İsrailli Mia Schem[39][40] ile 25 yaşındaki Çin doğumlu İsrailli Noa Argamani de bulunuyordu.[41] Festivale katılan üç çifte vatandaş Brezilya-İsrail yurttaşının da kayıp olduğu bildirildi.[42]
Katliam sırasında, hayatta kalanların ve acil durum müdahale ekiplerinin ifadelerine göre, Hamas militanları kadın ve erkeklere tecavüz etti. Lahav 433 tarafından yayımlanan hayatta kalan bir görgü tanığının ifadesine göre, genç bir kadın toplu tecavüze uğradıktan sonra öldürüldü. Haaretz polis muhabiri Josh Breiner'a göre, ZAKA acil durum müdahale personeli, yaralanmış ve cinsel organları parçalanmış çıplak kadınların yanı sıra, belden aşağısı çıplak ve bağlı halde bulunan başka kadınlar da tespit etti.[43] Temmuz 2024'te, "D." olarak tanımlanan kimliği belirsiz bir erkek mağdur, İsrail Kanal 12'ye 7 Ekim'de uğradığı tecavüzü kamu ile paylaşan ilk erkek mağdur oldu.[44]
Saat 09:50'ye gelindiğinde Hamas militanları festival alanını terk etmiş ve otoyola geri dönmüştü. Gazze'deki komutanlarının emirleri doğrultusunda Be'eri'ye ilerlediler ve Be'eri Katliamı'nı gerçekleştiren diğer militanlara katıldılar. Saat 10:20'de, Hamas'la bağlantısı olmayan, bir kısmı silahlı düzinelerce Gazzeli festival alanına ulaştı ve ölülerin cesetlerini yağmalamaya başladı. Aynı zamanda, 232 numaralı yol boyunca daha güneyde bulunan tank çevresinde çatışmalar devam ediyordu. Bölgede çatışmaya katılan kıdemli bir yedek subay olan Tuğgeneral Oren Solomon, çok sayıda militanın varlığını bildirdi. Ancak festivaldeki katliamdan haberdar değildi. Çok Boyutlu Birlik'ten (Birlik 888) askerler bölgeye sevk edildi, ancak Re'im'deki çatışmalara takıldıkları için festival alanına hiçbir zaman ulaşamadılar.[8]
Saat 10:25'te, katliamı gerçekleştiren Hamas militanları, 232 numaralı yol boyunca bir konvoy hâlinde geri çekilirken Re'im'e doğru seyir halindeki bir İsrail Hava Kuvvetleri taarruz helikopteri tarafından tespit edildi. Festivalin varlığından haberdar olmayan ve kara birlikleriyle temas kurmamış olan helikopter mürettebatı, olası dost ateşi riskinden endişe ederek Hamas konvoyuna ateş açmamaya karar verdi.[8][27]
Bölgeye ulaşan ilk İsrail askeri takviyesi, Givati Tugayı'na bağlı Shaked Taburu askerleri oldu. Bu birlikler, Efrayim Bölgesel Tugayı komutanı tarafından Batı Şeria'dan gönderilerek saat 11:35'te bölgeye ulaştı. Festival katılımcılarından biri, Efrayim Tugayı'nda görevli ancak o sırada izinli olan bir askerdi ve yardım çağrısında bulunmuştu. Askerler saat 11.50'de festival alanına ilerledi ve iki saldırganı öldürdü. Takip eden bir saat içinde, İsrail Cezaevi Servisi'ne bağlı Metzada Birimi mensuplarının da katılımıyla askerler, Nova festivali alanında yaklaşık 15 saldırganı öldürdü. Bunların bir kısmı katliamı gerçekleştiren ilk militan dalgasına mensup olup geride kalmıştı. Diğerleri ise ikinci sızma dalgasından gelenlerdi. Saldırganlardan birkaçı da sağ olarak ele geçirildi. Saat 13.00'te bölgeye ilave kuvvetler ulaştı; ancak bu aşamada çatışmalar sona ermişti. Kuvvetler hayatta kalanları kurtardı ve yaralıları tedavi etti. Saat 15:00'te alanın militanlardan tamamen temizlendiği ilan edildi.[8]
Kayıplar
[değiştir | kaynağı değiştir]Saldırının ardından çekilen fotoğraflar, festival alanında onlarca cesedin bulunduğunu göstermektedir. Bunlar arasında kablo bağlarıyla bağlanmış, ağır şekilde yanmış bir ceset de yer almaktadır.[45] İsrail'de gönüllü bir topluluk acil müdahale kuruluşu olan ZAKA, parti alanından en az 260 cesedin çıkarıldığını bildirmiştir.[14] Olay yerine diğer paramedik kuruluşların da müdahale etmesiyle birlikte, can kaybı sayısının artmasının beklendiği belirtilmiştir.[46] 17 Kasım'da, 17'si polis memuru olmak üzere 364 kişinin öldüğü ve 40 kişinin kaçırıldığı açıklanmıştır.[47][48]
Nisan 2025'te yayımlanan İsrail Savunma Kuvvetleri soruşturmasında, nihai can kaybı sayısı 378 olarak duyurulmuş; bunların 344'ünün sivil olduğu belirtilmiştir. Güvenlik personeli olarak kaydedilen 34 kişinin 16'sı askerdi; bunların 12'si izinli oldukları sırada partiye katılmaktaydı. Diğer 16 kişi ise polis memuruydu. Bunların 15'i çatışma sırasında öldürülmüştür. Ayrıca 2 Şin Bet mensubu da hayatını kaybetmiştir. Rehin alınanların sayısı 44 olarak açıklanmıştır. Mağdurların 171'i festival alanında ve bitişiğindeki otoyol bölümünde öldürülmüş, 16'sı ise buralarda kaçırılmıştır. Geri kalanlar, kaçmaya çalıştıkları sırada, Gazze çevresindeki yaklaşık 52 kilometrelik bir alana yayılan bölgede öldürülmüş ya da kaçırılmıştır.[8]
Öldürülenler arasında, İsrail ordusunda görev yapan İngiliz vatandaşı Nathanel Young da bulunmaktadır.[49] Hapoel Tel Aviv Futbol Kulübü'nde forma giymiş emekli futbolcu Lior Asulin de katliamda hayatını kaybedenler arasındadır.[50] Maariv gazetesi ve "İsrail Kan-Kanal 11'de" görev yapan gazeteciler Shai Regev ve Ayelet Arnin de saldırıda öldürülmüştür.[51][52] Etkinliğin organizatörleri olan ikizler Oşer Vaknin ve Michael Vaknin de saldırı sırasında hayatını kaybetmiştir.[53][54]
İsrailli milyarder iş insanı Eyal Waldman'ın en küçük kızı Danielle Waldman ile erkek arkadaşı Noam Şay de katliam sırasında öldürülmüştür. Danielle'in kayıp olduğu haberini alan Waldman, Endonezya'dan İsrail'e dönmüş ve Apple Watch'u aracılığıyla kızının konumunu takip etmiştir. Danielle'in cansız bedeni 9 Ekim'de bulunmuştur.[55]
Soruşturmalar
[değiştir | kaynağı değiştir]Hamas tarafından planlama
[değiştir | kaynağı değiştir]17 Kasım 2023'te yayımlanan raporlara göre, İsrail polisi ve güvenlik makamları, gözaltına alınan Filistinlilerin sorgularına dayanarak Hamas'ın festivalden önceden büyük olasılıkla haberdar olmadığı, etkinlikle tesadüfen karşılaştığı ve bu fırsatı değerlendirerek saldırıya karar verdiği sonucuna varmıştır.[56] Üst düzey yetkililer, Hamas'ın etkinlikten insansız hava araçları aracılığıyla ve/veya paraşütle İsrail topraklarına giren mensuplarının ilettiği bilgiler yoluyla haberdar olmuş olabileceğini ve ardından iletişim sistemlerini kullanarak güçlerini bu bölgeye yönlendirmiş olabileceğini ileri sürmüştür.[57] Öne sürülen kanıtlar arasında, Hamas militanlarının alana Gazze sınırının ters yönünden girmiş olmaları; festivalin başlangıçta yalnızca iki gün için onaylanmış olması ve katliamın gerçekleştiği üçüncü gün için onayın, festival başlamadan yalnızca bir gün önce verilmiş olması yer almaktadır.[47] Hamas militanlarından ele geçirilen hedef konum haritalarında da festival alanının yer almadığı belirtilmiştir.[57]
Dost Ateşi
[değiştir | kaynağı değiştir]Bir ay sonra İsrail güvenlik teşkilatı, Hamas'ın Re'im müzik festivali hakkında ileri düzeyde bilgiye sahip olmadığını duyurdu. İsrail'in en eski günlük gazetesi olan Haaretz, İsrail polisinin soruşturmasına göre şöyle yazdı: "Askeri helikopterlerimizden biri, Re'im adlı İsrail yerleşim birimi yakınındaki festivalde bulunan bazı insanları yanlışlıkla öldürmüş gibi görünüyor."[58][59]
UNRWA'ya karşı açılan dava
[değiştir | kaynağı değiştir]Yonatan Samerano festivale katılmış, yakındaki Be'eri'ye kaçmış; burada öldürülmüş ve naaşı Gazze'ye kaçırılmıştır.[60] Aralık 2024'te İsrail Savunma Kuvvetleri'nin, Samerano'nun naaşının bir Birleşmiş Milletler Yakın Doğu'daki Filistinli Mültecilere Yardım ve Bayındırlık Ajansı (UNRWA) çalışanı olan Faisal Ali Mussalem al-Naami tarafından Gazze'ye kaçırıldığını açıklamasının ardından, Samerano'nun ebeveynleri UNRWA'ya ve kurumun Genel Komiseri Philippe Lazzarini'ye karşı dava açmıştır. Dava, Şurat HaDin adlı sivil toplum kuruluşunun desteğiyle açılmıştır.[61]
Müzik festivalinden alınan rehineler
[değiştir | kaynağı değiştir]Nova Müzik Festivalinden toplam 44 rehine alındı.[62] Hayatta kalan son 11 rehine 13 Ekim 2025'te serbest bırakıldı. İki gün sonra ise Nova Müzik Festivali'nde öldürülen son rehinenin naaşı iade edildi.[63]
Kurtarma operasyonları
[değiştir | kaynağı değiştir]İsrail terörle mücadele özel timi "Yamam", Şin Bet ve İsrail Savunma Kuvvetleri, 8 Haziran 2024'te Nuseirat mülteci kampında bir kurtarma operasyonu gerçekleştirdi. Operasyonda, Nova Müzik Festivali'nden kaçırılan, aşağıda isimleri belirtilen dört rehine başarıyla kurtarıldı:[64][65]
- Noa Argamani
- Almog Meir Jan
- Andrey Kozlov
- Shlomi Ziv
Operasyon, görev sırasında hayatını kaybeden Yamam görevlisi Arnon Zamora'nın anısına daha sonra Arnon Operasyonu olarak yeniden adlandırıldı.[66]
Cenazelerin geri alınması operasyonları
[değiştir | kaynağı değiştir]İsrail Savunma Kuvvetleri, müzik festivalinden kaçırılarak Gazze'ye götürülen 15 kişinin cenazesini düzenlediği operasyonlar çerçevesinde geri almayı başardı. Aksi belirtilmedikçe, mağdurların kaçırılma sırasında öldürüldüğü ve cenazelerinin rehin alındığı değerlendirilmektedir.
İsrail ordusu, 1 Aralık 2023'te Ofir Tsarfati'nin cenazesinin geri alındığını duyurdu.[67]
Eden Zacharia'nın cenazesi 12 Aralık 2023'te geri alındı. Ölüm tarihi kesin olarak bilinmemektedir. Yalnızca “üst vücut bölgesinde yaralar” ile kaçırıldığı bilinmektedir. Kurtarma operasyonu sırasında, eski İsrail Genelkurmay Başkanı Gadi Eizenkot'un oğlu çatışmada hayatını kaybetti.[68]
Elia Toledano'nun cenazesi 15 Aralık 2023'te geri alındı. Toledano, rehin alınan ve 30 Kasım 2023'te takas sonucu serbest bırakılan rehine Mia Schem'in erkek arkadaşıydı.[69] Hamas komutanı Ahmed Ghandour'u hedef alan bir İsrail hava saldırısında 10 Kasım 2023'te öldürüldüğü düşünülmektedir.[70]
17 Mayıs 2024'te üç rehinenin cenazesi geri alındı:[71]
- Şani Louk
- Amit Buskila
- Itzhak Gelerenter
24 Mayıs 2024'te iki cenaze geri alındı:
- Orión Hernández Radoux; Shani Louk'un erkek arkadaşı olan Fransız-Meksika vatandaşıydı.[72] Cenazesi defnedilmek üzere Meksika'ya götürüldü.[73]
- Hanan Yablonka[74]
31 Ağustos 2024'te İsrail güçleri tarafından Gazze'de, altı rehinenin cenazelerinin bulunduğu bir tünel tespit edildi. Bu altı rehineden beşi Nova Müzik Festivali'nden kaçırılmıştı.
31 Ağustos 2024'te beş rehinenin cenazesi geri alındı. Tünelin keşfinden 2–3 gün önce rehinelerin Hamas tarafından “yakın mesafeden” infaz edildikleri değerlendirilmektedir.[75][76] İnfaz edilen rehinelerin isimleri:
- Hersh Goldberg-Polin
- Ori Danino
- Alexander Lobanov
- Almog Sarusi
- Eden Yeruşalmi
Jonathan Samerano'nun cenazesi 22 Haziran 2025'te geri alındı. Festival alanından kaçmayı başarmış, ancak yakınlardaki Be'eri Kibbutzu'nda öldürülmüş ve cenazesi Gazze'ye rehin olarak götürülmüştü.[77]
Idan Ştivi'nin cenazesi 29 Ağustos 2025'te geri alındı.[78]
Serbest bırakılan rehineler
[değiştir | kaynağı değiştir]Hamas, müzik festivalinden rehin alınan 44 kişiden 21'ini, İsrail hapishanelerindeki hüküm giymiş Hamas üyelerinin serbest bırakılması karşılığında serbest bırakmıştır:
- Maya Regev, 25 Kasım 2023'te serbest bırakıldı. Regev, koltuk değnekleriyle yürüyerek serbest bırakıldı.[79] Ayağından silahla vurulmuştu ve 10 Haziran 2024'e kadar hastaneden taburcu edilmedi.[80]
- Maya Regev'in kardeşi İtay Regev, 29 Kasım 2023'te serbest bırakıldı.[81]
- Roni Krivoi, 26 Kasım 2023'te serbest bırakıldı. Krivoi, çifte İsrail-Rusya vatandaşıdır. Serbest bırakılması Vladimir Putin'e yönelik bir jest olarak değerlendirilmiştir.[119] Serbest bırakılmasının ardından, esareti sırasında kaçmayı başardığını; tutulduğu apartman binasının İsrail hava saldırıları nedeniyle çökmesiyle oluşan kaostan yararlandığını söyledi. İsrail'e geri dönmeye çalıştığı dört günün ardından, yerel sakinler tarafından yakalanmış, darp edilmiş ve yeniden Hamas'a teslim edilmiştir.[82][83]
- Moran Stella Yanai, 29 Kasım 2023'te serbest bırakıldı.[84]
- Mia Schem, 30 Kasım 2023'te serbest bırakıldı.[85]
- Romi Gonen, 19 Ocak 2025'te serbest bırakıldı.[86]
- Or Levy, 8 Şubat 2025'te serbest bırakıldı.[87]
- 22 Şubat 2025'te 3 rehine serbest bırakıldı:[88]
- Omer Shem Tov
- Eliya Cohen
- Omer Wenkert
- Gazze barış planının birinci aşaması kapsamında 13 Ekim 2025'te 11 rehine serbest bırakıldı.[89]
- Elkana Bohbot
- Rom Braslavski
- Evyatar David
- Guy Gilboa-Dalal
- Maxim Herkin
- Segev Kalfon
- Bar Kupershtein
- Eitan Mor
- Yosef Chaim Ohana
- Alon Ohel
- Noa Argamani'nin erkek arkadaşı Avinatan Or; kendisi de rehin alınmış olup 16 ay önce kurtarılmıştı.
İade edilen naaşlar
[değiştir | kaynağı değiştir]Gazze barış planının yürürlüğe girmesinin ardından Hamas üç naaşı iade etti:
- Guy Illouz'un naaşı 13 Ekim 2025'te iade edildi; teyit ertesi gün yapıldı.[90] Illouz'un hayatta rehin alındığı bilinmektedir; daha önce serbest bırakılan bir rehine, Gazze'de bir hastanede onunla yan yana tedavi gördüğünü belirtmiştir.[91]
- Uriel Baruch'un naaşı 14 Ekim 2025'te iade edildi; teyit ertesi gün yapıldı. İsrail Savunma Kuvvetleri, Baruch'un katliam günü öldürüldüğünü ve naaşının Gazze'ye kaçırıldığını tespit etmiştir.[92]
- Inbar Haiman'ın naaşı 15 Ekim 2025'te iade edildi; teyit ertesi gün yapıldı.[93] Haiman'ın hayatta kaçırıldığı bilinmektedir; Hamas'ın Telegram'da paylaştığı ve etrafının kaçıranlarla çevrili olduğu bir videoda yer almıştır.[94] 22 Haziran 2025'te, İsrail ordusunun sondan bir önceki kadın rehinenin naaşını ele geçirmesinin ardından Haiman, 7 Ekim saldırılarından sonra Hamas'ın elinde tutulan son kadın rehine olmuştur.[95]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ a b c d e f g h "Israeli music festival: 260 bodies recovered from site where people fled in hail of bullets" (İngilizce). 8 Ekim 2023. 8 Ekim 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mayıs 2024.
- ^ Graham-Harrison, Emma (6 Ocak 2024). "'It's like time has stopped': Israeli families return to the site of the Nova festival massacre". The Guardian (İngilizce). ISSN 0261-3077. Erişim tarihi: 10 Mayıs 2024.
- ^ Tabachnick, Cara (8 Ekim 2023). "Israelis search for loved ones with posts and pleas on social media - CBS News". www.cbsnews.com (İngilizce). 8 Ekim 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mayıs 2024.
- ^ "Hamas used sexual violence as part of 'genocidal strategy', Israeli experts say". www.bbc.com (İngilizce). 2025-07-08. Erişim tarihi: 2025-12-14.
- ^ "Israel has suffered the biggest terror attack in its history. How will it respond?". The Economist. ISSN 0013-0613. 10 Ekim 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mayıs 2024.
- ^ a b c d e f Borschel-Dan, Amanda (2023-10-07). "Thousands flee rocket and gunfire at all-night desert 'Nature Party'; dozens missing". The Times of Israel (İngilizce). ISSN 0040-7909. Erişim tarihi: 2025-12-14.
- ^ Staff, ToI (2023-10-30). "Sgt. Liel Vainshtein, 19: Former child star slain at music festival". The Times of Israel (İngilizce). ISSN 0040-7909. Erişim tarihi: 2025-12-14.
- ^ a b c d e f g h i j k l m Fabian, Emanuel (2025-04-03). "IDF okayed Nova music festival, but didn't inform troops deployed at border, probe finds". The Times of Israel (İngilizce). ISSN 0040-7909. Erişim tarihi: 2025-12-14.
- ^ "Hamas Leaves Trail of Terror in Israel". New York Times.
- ^ "Israeli survivors recount terror at music festival, where Hamas militants killed at least 260". AP News (İngilizce). 9 Ekim 2023. 11 Ekim 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mayıs 2024.
- ^ "What to know about the deadly Hamas attack on an Israeli music festival". Al Jazeera (İngilizce). 11 Ekim 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mayıs 2024.
- ^ "Tribe Of Nova Presents- SUPERNOVA SUKKOT |06-07.10| UNIVERSO PARALELLO". Erişim tarihi: 2025-12-14.
- ^ a b c "At Least 260 People Dead After Attack At Israeli Electronic Music Festival". Billboard.
- ^ a b c "How a night of dancing and revelry in Israel turned into a massacre". The Washington Post (İngilizce). 2023-10-08. ISSN 0190-8286. Erişim tarihi: 2025-12-14.
- ^ "Video captures concertgoer being kidnapped by militants". New York Times.
- ^ Bain, Katie (2023-10-09). "Artist Manager Describes Israeli Rave Massacre: 'It Turned Into a Nightmare'". Billboard (İngilizce). Erişim tarihi: 2025-12-14.
- ^ "How a night of dancing and revelry in Israel turned into a massacre". The Washington Post. 8 Ekim 2023.
- ^ "Israeli Security Establishment: Hamas Likely Didn't Have Advance Knowledge of Nova Festival". Haaretz.
- ^ Staff, ToI (2024-09-08). "Report shows IDF's silence on fears ahead of Nova, failure to react as massacre unfolded". The Times of Israel (İngilizce). ISSN 0040-7909. Erişim tarihi: 2025-12-14.
- ^ Fabian, Emanuel (2024-07-11). "Failure and slaughter: IDF's Be'eri probe shows army's colossal errors, residents' bravery". The Times of Israel (İngilizce). ISSN 0040-7909. Erişim tarihi: 2025-12-14.
- ^ "How a sunrise desert rave was shattered by paragliding Hamas gunmen". The Telegraph. Erişim tarihi: 2025-12-14.
- ^ a b c McKernan, Bethan (2023-10-08). "Shock and anger: Israelis search for loved ones after Hamas attack". The Guardian (İngilizce). ISSN 0261-3077. Erişim tarihi: 2025-12-14.
- ^ Fabian, Emanuel (2025-04-03). "IDF okayed Nova music festival, but didn't inform troops deployed at border, probe finds". The Times of Israel (İngilizce). ISSN 0040-7909. Erişim tarihi: 2025-12-14.
- ^ Staff, ToI (2024-09-08). "Report shows IDF's silence on fears ahead of Nova, failure to react as massacre unfolded". The Times of Israel (İngilizce). ISSN 0040-7909. Erişim tarihi: 2025-12-14.
- ^ "At Supernova music fest, police heroism saved hundreds from Hamas". The Jerusalem Post.
- ^ טיימס, ניו יורק. "הם נכנסו למיגונית בתקווה להינצל מהטבח, ולא ידעו ששם ימצאו את מותם". Haaretz הארץ (İbranice). Erişim tarihi: 2025-12-14.
- ^ a b "Nova music festival massacre probe: IDF missed warning signs, one cop saved hundreds".
- ^ Staff, ToI (2023-12-29). "Brothers saved dozens at Nova, fighting terrorists with commander's phoned-in advice". The Times of Israel (İngilizce). ISSN 0040-7909. Erişim tarihi: 2025-12-14.
- ^ Hasson, Nir. "Shock, collapse, poor communication: IDF probe shows how Nova was left alone against Hamas". Haaretz.com (İngilizce). Erişim tarihi: 2025-12-14.
- ^ "מאות צעירים התחננו בפניי לעזרה. התקשרתי למפכ"ל, והתחננתי בשמם".
- ^ a b "Israeli forces still pursuing militants in southern Israel". The Washington Post (İngilizce). 2023-10-08. ISSN 0190-8286. Erişim tarihi: 2025-12-14.
- ^ "Video captures concertgoer being kidnapped by militants. (Published 2023)" (İngilizce). 2023-10-08. Erişim tarihi: 2025-12-14.
- ^ "Evidence points to systematic use of rape and sexual violence by Hamas in 7 October attacks".
- ^ McDermott, Stephen (2023-10-13). "What we know about the hostages taken by Hamas in the Gaza Strip and the efforts to free them". TheJournal.ie (İngilizce). Erişim tarihi: 2025-12-14.
- ^ Sharon, Jeremy (2023-10-08). "Footage of Hamas assault on civilians shows likely war crimes, experts say". The Times of Israel (İngilizce). ISSN 0040-7909. Erişim tarihi: 2025-12-14.
- ^ "Desert horror: Music festival goers heard rockets, then Gaza militants fired on them and took hostages".
- ^ Lidor, Canaan (2023-10-08). "Waiting for official help, relatives scan graphic videos from Gaza to find missing". The Times of Israel (İngilizce). ISSN 0040-7909. Erişim tarihi: 2025-12-14.
- ^ "Survivors of Massacre at Israeli Outdoor Rave Describe 'Battlefield'".
- ^ "Death count from Re'im music festival massacre reportedly updated to 364 — a third of Oct. 7 fatalities".
- ^ Kottasová, Ivana (2023-10-17). "Hamas releases first video of a hostage taken to Gaza". CNN (İngilizce). Erişim tarihi: 2025-12-14.
- ^ "China-born Israeli woman Noa Argamani among those 'kidnapped by Hamas terrorists', embassy in Beijing says".
- ^ "Hamas Israel attacks: The international victims of the assault on Israel" (İngilizce). 2023-10-09. Erişim tarihi: 2025-12-14.
- ^ Harpaz, Beth (2023-11-08). "Israel releases horrific eyewitness account of rape carried out by Hamas". The Forward (İngilizce). Erişim tarihi: 2025-12-14.
- ^ Rozovsky, Liza. "Report: Nova festival survivor recounts how Hamas terrorists raped him on October 7". Haaretz.com (İngilizce). Erişim tarihi: 2025-12-14.
- ^ Yeung, Tara Subramaniam,Andrew Raine,Thom Poole,Joshua Berlinger,Maureen Chowdhury,Matt Meyer,Jessie (2023-10-08). "October 8, 2023 Israel-Hamas war news". CNN (İngilizce). Erişim tarihi: 2025-12-14.
- ^ Goldenberg, Tia; Shurafa, Wafaa (2023-10-08). "Israel declares war, bombards Gaza and battles to dislodge Hamas fighters after surprise attack". AP News (İngilizce). Erişim tarihi: 2025-12-14.
- ^ a b "Israeli security establishment: Hamas likely didn't have prior knowledge of Nova festival". Haaretz (İngilizce). Erişim tarihi: 2025-12-14.
- ^ Edit (2023-11-17). "TV: Police probe of Re'im massacre shows terrorists didn't know about party in advance". The Times of Israel (İngilizce). ISSN 0040-7909. Erişim tarihi: 2025-12-14.
- ^ "London-born man killed in Israel, another UK citizen missing".
- ^ Edit (2023-10-08). "Ex-soccer star Lior Asulin among those killed at nature party". The Times of Israel (İngilizce). ISSN 0040-7909. Erişim tarihi: 2025-12-14.
- ^ Staff, ToI (2023-10-16). "Shai Regev, 25: Gossip reporter who was 'like a sunflower'". The Times of Israel (İngilizce). ISSN 0040-7909. Erişim tarihi: 2025-12-14.
- ^ Staff, ToI (2023-10-16). "Ayelet Arnin, 22: Kan news editor who was an 'old soul'". The Times of Israel (İngilizce). ISSN 0040-7909. Erişim tarihi: 2025-12-14.
- ^ "Family of Israel rave twin organisers buries one as other missing". France 24 (İngilizce). 2023-10-11. Erişim tarihi: 2025-12-14.
- ^ Grant, Brigit. "'We looked at Hamas videos to find our friends'" (İngilizce). Erişim tarihi: 2025-12-14.
- ^ "Eyal Waldman: Israeli tech billionaire hopes for peace despite daughter's killing". www.bbc.com (İngilizce). 2023-12-12. Erişim tarihi: 2025-12-14.
- ^ Edit (2023-11-17). "TV: Police probe of Re'im massacre shows terrorists didn't know about party in advance". The Times of Israel (İngilizce). ISSN 0040-7909. Erişim tarihi: 2025-12-14.
- ^ a b "Hamas had not planned to attack music festival, Israeli report says". Al Jazeera (İngilizce). Erişim tarihi: 2025-12-14.
- ^ "Israeli Security Establishment: Hamas Likely Didn't Have Advance Knowledge of Nova Festival". 18 Kasım 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Kasım 2023.
- ^ "اذعان صهیونیستها بعد از یک ماه: بالگرد خودمان به جشنواره شهرک نشینان حمله کرد". 20 Kasım 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Kasım 2023.
- ^ Fabian, Emanuel (2025-06-22). "IDF announces bodies of three slain hostages, Ofra Keidar, Yonatan Samerano, and Shay Levinson, recovered from Gaza". The Times of Israel (İngilizce). ISSN 0040-7909. Erişim tarihi: 2025-12-18.
- ^ "'Another nail in UNRWA's coffin': Hostage family sues agency – www.israelhayom.com" (İngilizce). 2024-12-04. Erişim tarihi: 2025-12-18.
- ^ Botbol, Amelie (2025-10-15). "Parents of 2 US citizens demand return of their sons' bodies and all deceased hostages held by Hamas in Gaza". Fox News (İngilizce). Erişim tarihi: 2025-12-18.
- ^ Fabian, Emanuel; Yohanan, Nurit; Magid, Jacob (2025-10-15). "Israel receives bodies of hostages Inbar Haiman, Muhammad el-Atrash; Hamas says it has no others". The Times of Israel (İngilizce). ISSN 0040-7909. Erişim tarihi: 2025-12-18.
- ^ "Four hostages seized at Nova festival freed in Gaza raid". www.bbc.com (İngilizce). 2024-06-09. Erişim tarihi: 2025-12-18.
- ^ "Israeli security forces rescue 4 hostages from Gaza: Noa Argamani, Shlomi Ziv, Almog Meir Jan and Andrey Kozlov". www.i24news.tv. Erişim tarihi: 2025-12-18.
- ^ Fabian, Emanuel (2024-06-08). "Name of hostage rescue mission changed to 'Operation Arnon' in honor of slain officer". The Times of Israel (İngilizce). ISSN 0040-7909. Erişim tarihi: 2025-12-18.
- ^ Fabian, Emanuel (2023-12-01). "IDF troops recover body of Ofir Tzarfati in Gaza, returning him to Israel for burial". The Times of Israel (İngilizce). ISSN 0040-7909. Erişim tarihi: 2025-12-18.
- ^ Fabian, Emanuel (2023-12-12). "IDF retrieves bodies of two hostages from Gaza: Eden Zacharia and Ziv Dado". The Times of Israel (İngilizce). ISSN 0040-7909. Erişim tarihi: 2025-12-18.
- ^ Edit, 1 (2023-12-15). "IDF recovers body of civilian hostage Elia Toledano, 28, from Gaza". The Times of Israel (İngilizce). ISSN 0040-7909. Erişim tarihi: 2025-12-18.
- ^ Fabian, Emanuel (2024-09-15). "Months after bodies recovered, IDF says 3 hostages were killed as 'byproduct' of strike". The Times of Israel (İngilizce). ISSN 0040-7909. Erişim tarihi: 2025-12-18.
- ^ Fabian, Emanuel (2024-05-17). "IDF recovers bodies of hostages Itzhak Gelerenter, Amit Buskila, Shani Louk, all slain on Oct. 7". The Times of Israel (İngilizce). ISSN 0040-7909. Erişim tarihi: 2025-12-18.
- ^ "Hostage returned to Gaza, partner of Shani Louk | The Jerusalem Post". The Jerusalem Post | JPost.com (İngilizce). 2024-05-24. Erişim tarihi: 2025-12-18.
- ^ "The latest news from the world". https://gettotext.com (İngilizce). Erişim tarihi: 2025-12-18.
|çalışma=dış bağlantı (yardım) - ^ "Body of hostage retrieved from Gaza strip by IDF | The Jerusalem Post". The Jerusalem Post | JPost.com (İngilizce). 2024-05-24. Erişim tarihi: 2025-12-18.
- ^ "Israel facing general strike over hostage deaths". www.telegraph.co.uk. Erişim tarihi: 2025-12-18.
- ^ "In a 65-foot-deep tunnel in Rafah, hostages found executed by captors".
- ^ Fabian, Emanuel (2025-06-22). "IDF announces bodies of three slain hostages, Ofra Keidar, Yonatan Samerano, and Shay Levinson, recovered from Gaza". The Times of Israel (İngilizce). ISSN 0040-7909. Erişim tarihi: 2025-12-18.
- ^ Berman, Lazar; Staff, ToI (2025-08-30). "Body of slain hostage Idan Shtivi identified days after recovery from Gaza". The Times of Israel (İngilizce). ISSN 0040-7909. Erişim tarihi: 2025-12-18.
- ^ Freidson, Yael. "Maya Regev, kidnapped from Nova Music Festival, among Israeli hostages released from Gaza". Haaretz.com (İngilizce). Erişim tarihi: 2025-12-18.
- ^ "Former hostage Maya Regev released from hospital after long recovery Skip advertisement". www.i24news.tv. Erişim tarihi: 2025-12-18. 69. harf sırasında bulunan
|başlık=parametresi line feed character içeriyor (yardım) - ^ Ghert-Zand, Renee (2023-11-30). "Hospital says freed hostage Maya Regev who was shot in leg will need further operations". The Times of Israel (İngilizce). ISSN 0040-7909. Erişim tarihi: 2025-12-18.
- ^ "Roni was kidnapped to Gaza, escaped an IDF airstrike, then recaptured by Hamas". All Israel News (İngilizce). Erişim tarihi: 2025-12-18.
- ^ Staff, ToI (2025-04-26). "Ex-hostage Ron Krivoi: No one can truly understand what it's like down in the tunnels". The Times of Israel (İngilizce). ISSN 0040-7909. Erişim tarihi: 2025-12-18.
- ^ "Music Fest Survivor Recounts Her Horrific 54-Day Hamas Captivity In Gaza". NDTV (İngilizce). Erişim tarihi: 2025-12-18.
- ^ "Mia Schem, Amit Soussana first two Hamas hostages released Thursday | The Jerusalem Post". The Jerusalem Post | JPost.com (İngilizce). 2023-11-30. Erişim tarihi: 2025-12-18.
- ^ "Who are the Israeli and Thai hostages just released by Hamas?". www.bbc.com (İngilizce). 2025-02-02. Erişim tarihi: 2025-12-18.
- ^ Shurafa, Wafaa; Jahjouh, Mohammad; Goldenberg, Tia (2025-02-08). "Hamas releases 3 frail-looking Israeli hostages for Palestinian prisoners under Gaza ceasefire". AP News (İngilizce). Erişim tarihi: 2025-12-18.
- ^ Staff, ToI; Fabian, Emanuel (2025-02-22). "Hamas frees final 6 living hostages in phase 1 of deal; all reunite with family in Israel". The Times of Israel (İngilizce). ISSN 0040-7909. Erişim tarihi: 2025-12-18.
- ^ "After 738 Days: These Are the 20 Israeli Hostages Released by Hamas From Gaza on Monday".
- ^ Boffey, Daniel (2025-10-14). "Families of dead hostages urge US to 'leave no stone unturned' to have them returned". The Guardian (İngilizce). ISSN 0261-3077. Erişim tarihi: 2025-12-18.
- ^ Nova music festival massacre (İngilizce), 2025-12-172025-12-18
- ^ Fabian, Emanuel; Berman, Lazar; Yohanan, Nurit; Freiberg, Nava; Staff, ToI (2025-10-15). "Hamas returns bodies of hostages Tamir Nimrodi, Uriel Baruch, Eitan Levy; 4th body a Palestinian". The Times of Israel (İngilizce). ISSN 0040-7909. Erişim tarihi: 2025-12-18.
- ^ Fabian, Emanuel; Yohanan, Nurit; Magid, Jacob (2025-10-15). "Israel receives bodies of hostages Inbar Haiman, Muhammad el-Atrash; Hamas says it has no others". The Times of Israel (İngilizce). ISSN 0040-7909. Erişim tarihi: 2025-12-18.
- ^ Staff, ToI (2023-12-16). "Hostage Inbar Haiman, 27, murdered in Hamas captivity, officials say". The Times of Israel (İngilizce). ISSN 0040-7909. Erişim tarihi: 2025-12-18.
- ^ "Yonatan Samerano, Shay Levinson, Ofra Keidar brought home | The Jerusalem Post". The Jerusalem Post | JPost.com (İngilizce). 2025-06-22. Erişim tarihi: 2025-12-18.