Polyanovka Antlaşması

Polyanovka Antlaşması (1634)

Antlaşmanın Arka Planı

1618 yılında imzalanan Deulino Ateşkesi, Lehistan-Litvanya Birliği'nin Smolensk ve Çernigov bölgelerini kontrol etmesini sağlamıştı. Ancak bu ateşkesin süresi dolduğunda, 1632 yılında Rusya Çarlığı, bu bölgeleri geri almak amacıyla Lehistan-Litvanya Birliği'ne karşı saldırıya geçti. Bu çatışmalar, Smolensk Savaşı olarak bilinir.

Antlaşmanın İçeriği

Polyanovka Antlaşması, Rusya Çarlığı'nın Smolensk ve Çernigov bölgeleri üzerindeki Lehistan-Litvanya Birliği'nin kontrolünü 20 yıl daha kabul etmesini öngörüyordu. Ayrıca, Lehistan-Litvanya Kralı IV. Władysław, Rusya tahtı üzerindeki hak iddialarından vazgeçti ve bu karşılık olarak Rusya'dan 200.000 ruble tazminat aldı. Antlaşma, taraflar arasında esir değişimini ve ticari ilişkilerin düzenlenmesini de kapsıyordu.

Polyanovka Antlaşması, 17. yüzyılın başlarından itibaren süregelen Lehistan-Litvanya Birliği ile komşuları arasındaki savaşların sona ermesini sağladı. Bu antlaşma sonrasında, Lehistan-Litvanya Birliği yaklaşık 14 yıl süren bir barış ve refah dönemi yaşadı.

Tarihî Arka Plan

1598’de Rusya’da Rurik Hanedanı’nın sona ermesiyle başlayan karışıklık dönemine “Kaos Dönemi” (Smuta) denir.
Bu dönemde Polonya-Litvanya Birliği, Rus iç karışıklığından yararlanarak Moskova’ya kadar ilerlemiş, hatta Polonya kralı Sigismund’un oğlu Władysław, Rus Çarı ilan edilmiştir (resmen tanınmasa da).
Ancak Romanov Hanedanı’nın 1613’te tahta geçmesiyle Rusya toparlanmaya başlamış ve Polonya-Litvanya ile olan düşmanlık yeniden alevlenmiştir.
1632 yılında Rusya, Smolensk kuşatmasıyla savaşı başlatmıştır. Bu olay, Polonya Kralı III. Sigismund’un ölümünden sonra tahta çıkan IV. Władysław’ın Rusya üzerindeki taht iddialarını da gündeme getirmiştir.

Smolensk Savaşı (1632–1634):

Savaşın merkezi Smolensk’ti, çünkü bu bölge tarihî olarak Rusya’ya aitti ama Polonya-Litvanya’nın elindeydi.
Rus ordusu kuşatma yaptı ancak Polonya kralı IV. Władysław, kuşatmayı kaldırıp karşı saldırıya geçti.
1634’te Rusya’nın askeri başarısızlığı ve kaynak yetersizliği nedeniyle barış görüşmeleri başladı.

Polyanovka Antlaşması'nın İçeriği (4 Haziran 1634):

1. Toprak Anlaşmaları:

Smolensk, Çernihiv ve çevresi Polonya-Litvanya’da kaldı.
Rusya, Polonya-Litvanya'nın bu bölgeler üzerindeki kontrolünü tanıdı.

2. Taht İddiaları:

Polonya Kralı IV. Władysław, Rus Çarlığı üzerindeki hak iddiasından resmen vazgeçti.
Bu madde, diplomatik açıdan Rusya için önemli bir kazanımdı.

3. Tazminat ve Hediyeleşme:

Rusya, Polonya-Litvanya’ya 200.000 ruble ödemeyi kabul etti.
Bu, “tazminat” olarak değil, sembolik bir “hediye” olarak sunuldu. Bu şekilde Rusya'nın onuru korunmaya çalışıldı.

4. Barışın Süresi:

Her iki taraf uzun süreli barış sözü verdi, sınırda kalıcı bir istikrar hedeflendi.

Antlaşmanın Sonuçları:

Polonya-Litvanya Açısından:

Doğu sınırlarını güvence altına aldı.
Askerî ve diplomatik olarak büyük bir zafer kazandı.
IV. Władysław, Avrupa'da prestij kazandı.

Rusya Açısından:

Her ne kadar toprak kazanamasa da, daha önceki kaos dönemine kıyasla diplomatik bir denge kurabildi.
Polonya’nın Rus tahtı üzerindeki iddiasının kalkması, iç istikrar açısından önemliydi.
Bu barış ortamı sayesinde Rusya iç reformlara ve yeniden yapılanmaya odaklandı.

Tarihsel Önemi:

Polyanovka Antlaşması, 17. yüzyıl Doğu Avrupa güç dengeleri açısından kritik bir noktadır.
Polonya-Litvanya Birliği’nin doğuda ulaştığı son zirve olarak görülür.
Bu antlaşmadan sonra Polonya-Litvanya iç karışıklıklar ve Osmanlı-İsveç baskılarıyla zayıflamaya başlarken, Rusya giderek güçlenerek 18. yüzyılda bölgedeki baskın aktör haline gelecektir.