Mustafa Hayri Öğüt
 | Bu madde, Vikipedi biçem el kitabına uygun değildir. (Tarafsız bir üslup yok.) |
| Bu maddedeki üslubun, ansiklopedik bir yazıdan beklenen resmî ve ciddi üsluba uygun olmadığı düşünülmektedir. |
Mustafa Hayri Öğüt | |
|---|---|
| Doğum | 1895 Malatya, Ma'mûretü'l-Azîz Vilayeti, Osmanlı İmparatorluğu |
| Ölüm | 17 Eylül 1979 (84 yaşında) İstanbul, Türkiye |
| Defin yeri | Akçaabat, Trabzon |
| Yerine geldiği | Muhammed Kürki |
| Din | İslam (Sünni (Hanefi)) |
Mustafa Hayri Öğüt (Hacı Mustafa Hayri, Hayri Baba, Mustafa Hayri Malatyevî) (1895, Malatya - 17 Eylül 1979, İstanbul), Türk mutasavvıftır. Bir Kâdirî Şeyhi, Kâdirî-Hâlisiye Meşâyihi, Mürşid-i Kâmil, Kutb-ul Aktâb ve Maliye Varidat Memuru idi.[1]
Hayatı
[değiştir | kaynağı değiştir]Hem Osmanlı devleti'nin son zamanlarını hem de Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluş ve sonraki dönemlerine denk gelmiştir. Mustafa Hayri (Soyadı kanunundan sonra Öğüt soy ismini almıştır) aslen Malatyalıdır. 1895 yılında bugünkü adıyla Malatya ilinde doğmuştur.[2]
Malatya'da memurluk vazifesini icra ederken 1957 yılında Kars'a görevli gönderilmiş, bu görevi esnasında Kars'ta ve Erzurum'un İspir ilçesinde birçok mürid yetiştirmiştir.
1960 yılında Ankara Üreğil'e yerleşmiş; Üreğil, Boğaziçi, Gülbahçe, Mamak gibi semtlerden birçok müridânıyla zikir ve sohbetlerde bulunmuştur. Tedavi nedeniyle zaman zaman İstanbul'a uğramıştır. Burada da pek çok talebe yetiştirmiş ve Boğaziçi'nde bir mescit yaptırmıştır.[3]
1965'te ise kalıcı olarak İstanbul'a yerleşmiştir.[4] Ölüm yılı 1979 olup, mezarı Trabzon İli, Akçaabat İlçesi, Sarıtaş Mahallesi'nde Şehitlik Tepesi'nde bulunmaktadır.
Vaazlarında ve dinî hususlardaki izahatlarında Namaz kılmanın öneminden bahseder,[5] tasavvuf ehlinin yaptığı rabıtaya Ehl-i Sünnet ulemasının cevâzı,[6] sufî görünümlü aldatan kimselerin bulunduğu, gerçek evliyanın kerâmet talibi olamayacağı[7] ve bunun gibi pek çok farklı konuyla ilgili sohbetlerine, kendi orijinal ses kayıtlarından ulaşma imkânı bulunmaktadır. Bu ses kayıtları hâli hazırda web ortamında mevcuttur.[8]
Sağlığında birisi vekaleten olmak üzere iki kere hac vazifesini ifâ etmiş, bir kere umreye gitmiştir.[4]
Hayatı hakkındaki eserler incelendiğinde pek çok kişiyi halife, serzâkir, nâib ve nakîb olarak görevlendirdiği ve binlerce talebe yetiştirdiği görülmektedir.[9]
Soyu
[değiştir | kaynağı değiştir]Mustafa Hayri, İslâm Peygamberi Nebi Muhammed'in soyundan olup Seyyid Battal Gazi'nin torunlarındandır.[10] Meşhur Anadolu Erenlerinden Velî Koca Vaiz de[11] onun büyük dedelerindendir. Kesin olmamakla beraber bir rivayete göre de Kâdirî Tarikâtı kurucu piri Abdülkâdir Geylânî'nin oğlu Salih'in soyundandır.[12]
Malatya'da Koca Vaizoğulları ismiyle meşhur geniş bir aileye mensuptur.[13] Soyadı kanunundan sonra bu aile “Öğüt” soy ismini almışlardır.
Dedesi (babasının babası) Münir Efendi, ninesi Zeynep Hanım'dır. Bunların oğlu olan Mustafa Hayri de Mustafa Hayri Öğüt ile aynı ismi taşıyan babasıdır.[14]
Münir Efendi oğlu Mustafa Hayri bir subaydı, Zahide Hanım ile evli ve iki çocuk babasıydı. Büyük çocuğu Fahriye Hanımdı. O, ikinci çocuğu olan Mustafa Hayri'nin doğumundan 33 gün önce Malatya'nın Akçadağ kazasında vazife başında iken köylüler tarafından vurularak şehit edilmişti,[11] Akçadağ'da metfundur.[14]
Ablası Fahriye Hanımın evlenip yuvadan ayrılması üzerine Mustafa Hayri annesiyle baş başa kaldı. Fakat henüz 6 yaşında iken annesinin de amansız bir hastalığa yenik düşmesiyle hem yetim hem de öksüz kalmış oldu. Bundan sonra bakımını ninesi Zeynep Hanım üzerine aldı. Ablası Fahriye Hanım ise genç yaşlarda ölmüştür.[15]
Evlilikleri
[değiştir | kaynağı değiştir]Ümmühan Hanım ile ilk evliliğini yaptı ve iki çocuğu oldu. Fakat Ümmühan Hanım sarılık geçirdi ve hem kendisi hem de yeni doğan bebeği öldü (1922). İlk oğulları olan Bahaeddin ise 1972'de ölmüştür.[16] İzmit-Derince Tütün Çiftliği'nde metfundur.
Ümmühan Hanımın vefatından sonra 1923 yılında Bedriye Hanım ile evlendi ve kendisinden yedi çocuğu oldu. Sırasıyla isimleri şöyledir: Abdülkadir, Hacı Ömer, Ali Haydar, Hacı Muhammed, Hatice, Fatma, Emine.
İkinci zevcesi Bedriye hanımın 1949 yılında vefat etmesi üzerine Şaziye Hanım ile evlendi ve kendisinden üç çocuğu (sırasıyla Zahide, Ali Rıza ve Mustafa Hayri) dünyaya geldi. Şaziye Hanım 1995'te ölmüştür.[17]
Öğrenim Hayatı
[değiştir | kaynağı değiştir]İlk tahsilini Malatya'da tamamladı. Hâfız Nâfiz Bey'in (eniştesi) ile beraber İstanbul'a gitti.[11] İstanbul'da Rüşdiye'ye yazıldı.
Rüştiyeden mezun olduktan sonra Harbiye'ye öğrenimine devam etti.
18-19'lu yaşlarında zuhûr eden 1. Dünya Savaşı'na iştirak etti.[15] Savaş esnasında, harita memurluğu[11] ve harple ilgili bazı evrakları Medine'ye ulaştırma vazifesi kendisine verildi.[15] Bu görev esnasında esir düştü, iki kere ölüm tehlikesi atlattıysa da sağ salim Medine'ye varmaya muvaffak oldu.[18]
Tasavvuf Yoluna Girişi
[değiştir | kaynağı değiştir]Mustafa Hayri'nin Kâdirî tarikatına intisap süreci Malatya Söğütlü Camii'nde Muhammed Kürkî ile karşılaşması ile başlamıştır. Muhammed Kürkî'yi evine davet eden Mustafa Hayri, sufîlerin yapageldikleri toplu zikir merasimi icra edildikten sonra Muhammed Kürkî'nin teklifi üzerine onu mürşidi olarak kabul etmiş, böylece Kâdirî Tarikatı Hâlisiyye koluna bağlanmıştır.[19]
Hacı Mustafa Hayri büyük bir gayretle mürşidinin hizmetine koyularak O'nun pek çok duasını almış, övgülerini ve mânevi himmetlerini kazanmıştır.[20]
Mustafa Hayri, mürşidi ile birçok yolculuk yapmış, birçok beldeyi birlikte ziyaret ederek tasavvuf yolunu buralarda yaşayan insanlara anlatmışlardır.
Diyarbakır'da bulundukları esnada şeyhi Muhammed Kürkî, İsa peygamberin havarilerinin kaldığını söylediği bir mağaraya girerek burada halvette bulunmuş, Mustafa Hayri Efendi de bu esnada kendisinin yakın hizmetini görmüştür.[21]
Mustafa Hayri, mürşidinin vefat tarihi olan 1929'dan beri sufîler arasında manevi bakımdan en büyük derece kabul edilen Kutbu'l-Aktab'lık vazifesini ifa ettiğini ifade etmiştir.[22]
Mürşidinin Ölümü
[değiştir | kaynağı değiştir]Muhammed Kürkî vefatından önce ağır şekilde hastalanmış bunun üzerine Mustafa Hayri, mürşidinin yaşadığı Elazığ'ın Köhenk köyüne onu ziyarete gitmiştir.
Ziyaret esnasında mürşidi, kendisine şu nasihatlerde bulunmuştur:
“Sana on iki tarikattan icazet veriyorum. Senin zamanında önemli bir harp olmaz. Senden sonra âlem değişir. Benî esfel seninle uğraşır ama muvaffak olamazlar. Ben ölünce benden kalan emanetleri alırsın. Mezarımı yaparsın.”[20]
Ziyaretin ardından Mustafa Hayri Malatya'ya dönmüş ancak burada vazifesine devam ederken birkaç ay sonra mürşidinin vefat haberini almıştır (1926).[23] Derhal Köhenk köyüne gelen Mustafa Hayri Efendi, mürşidinin defin işleriyle bizzat ilgilenmiş ardından da mürşidinin kendisine bıraktığı seccade, asâ ve cübbe gibi emanetleri alarak geri dönmiştür.[20]
Kabirleri, Trabzon ili Akçaabat ilçesi Şehitlik Tepesi'ndeki türbededir.[24]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ Miftâhu’l-İrşâd. Hafız Mustafa Yaşar İşçi. s. 448.
- ^ Halisa ve Seçkinleri. Mehmet Albayrak. Basılmamış Kitap. s. 25.
- ^ Kadiri Tarikatı Halisiye Kolu. Mehmet Akbaş. Aybil Yayınları. s. 74.
- ^ a b Kadiri Tarikatı Halisiye Kolu. Mehmet Akbaş. Aybil Yayınları. s. 75.
- ^ "H. Mustafa Hayri Baba Malatyavi(ks) - Berat kandili 1.bölüm 12-08-1976". 27 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Haziran 2021.
- ^ "Hayri Baba Hazretlerinin Almanyadaki müridlerine nasihatları". 27 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Haziran 2021.
- ^ "H.Mustafa Hayri Malatyavi(ks) - Hüddam (Cin) ile aldatanlara dikkat ediniz". 27 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Haziran 2021.
- ^ Kadiri Tarikatı Halisiye Kolu. Mehmet Akbaş. Aybil Yayınları. s. 77.
- ^ Kadiri Tarikatı Halisiye Kolu. Mehmet Akbaş. Aybil Yayınları. s. 78.
- ^ “Hacı Mustafa Hayri Öğüt”, Sahabeden Günümüze Allah Dostları, X. Ali Haydar Bostancı. Şule Yayınları, İstanbul 1996. s. 260.
- ^ a b c d Kadiri Tarikatı Halisiye Kolu. Mehmet Akbaş. Aybil Yayınları. s. 67.
- ^ Hacı Mustafa Hayri Baba Hazretlerinin Kendi sesinden müritlik hayatı. 27 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Haziran 2021.
- ^ "1930 Yılında Malatya'da yerleşik aileler". 11 Mart 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Haziran 2021.
- ^ a b Miftâhu’l-İrşâd. Hafız Mustafa Yaşar İşçi. s. 444.
- ^ a b c Halisa ve Seçkinleri. Mehmet Albayrak. Basılmamış Kitap. s. 26.
- ^ Kadiri Tarikatı Halisiye Kolu. Mehmet Akbaş. Aybil Yayınları. s. 68.
- ^ Kadiri Tarikatı Halisiye Kolu. Mehmet Akbaş. Aybil Yayınları. s. 76.
- ^ Halisa ve Seçkinleri. Mehmet Albayrak. Basılmamış Kitap. s. 27.
- ^ Kadiri Tarikatı Halisiye Kolu. Mehmet Akbaş. Aybil Yayınları. ss. 67-68.
- ^ a b c Kadiri Tarikatı Halisiye Kolu. Mehmet Akbaş. Aybil Yayınları. s. 72.
- ^ Kadiri Tarikatı Halisiye Kolu. Mehmet Akbaş. Aybil Yayınları. s. 71.
- ^ "Mustafa Hayri Öğüt (ks.)". Zuhur Dergisi. 29 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi30 Haziran 2021.
- ^ Halisa ve Seçkinleri. Mehmet Albayrak. Basılmamış Kitap. s. 50.
- ^ Miftâhu’l-İrşâd. Hafız Mustafa Yaşar İşçi. s. 470.