Muhammed Necibullah
| Muhammed Necibullah | |
|---|---|
| |
| Afganistan Devlet Başkanı | |
| Görev süresi 30 Eylül 1987 - 16 Nisan 1992 | |
| Başbakan | Sultan Ali Keştmand Muhammed Hasan Şark Sultan Ali Keştmand Fazıl Hak Halikyar |
| Yerine geldiği | Hacı Muhammed Şamkani |
| Yerine gelen | Abdül Rahim Hatif (geçici) |
| Afganistan Demokratik Vatan Partisi Genel Sekreteri | |
| Görev süresi 4 Mayıs 1986 - 16 Nisan 1992 | |
| Yerine geldiği | Babrak Karmal |
| Yerine gelen | Makam kaldırıldı |
| Devlet İstihbarat Dairesi Müdürü | |
| Görev süresi 11 Ocak 1980 - 21 Kasım 1985 | |
| Başkan | Babrak Karmal |
| Başbakan | Babrak Karmal Sultan Ali Keştmand |
| Yerine geldiği | Esedullah Serveri |
| Yerine gelen | Gulam Faruk Yakubi |
| Kişisel bilgiler | |
| Doğum | Muhammed Necibullah Ahmedzai 6 Ağustos 1947 Paktiya, Afganistan |
| Ölüm | 27 Eylül 1996 (49 yaşında) Kâbil, Afganistan |
| Partisi | Afganistan Demokratik Halk Partisi (Perçem) |
| Bitirdiği okul | Kabil Üniversitesi |
| Dini | Sünni İslam |
Muhammed Necibullah Ahmedzai (6 Ağustos 1947 - 27 Eylül 1996), 1987-1992 yılları arasında Afganistan Demokratik Cumhuriyeti'nin devlet başkanı.
Peştun bir ailenin oğlu olarak Kâbil'de doğdu. Habibiye Yüksek Okulunda eğitimine başladı ve Kabil Üniversitesi'ni 1975'te doktor olarak bitirdi.
1965'te Afganistan Demokratik Halk Partisi'nin (PDPA) Perşem hizibine katıldı. 1977'de Merkezi Komite'ye seçildi. 1978'de başarılı hareketler sergiledi ve Devrimci Konsey'e katıldı. Ama PDPA'in Halk hizbi üstünlüğü kazandı ve kısa bir süre sonra Tahran'a büyükelçi olarak gönderildi. Bundan sonra Necibullah hükûmetten kovuldu ve Avrupa'ya sürgüne gönderildi ardından Afganistan vatandaşlığından da çıkartıldı.
1979'da Sovyetler Birliği'nin Afganistan'a girmesiyle Kabil'e döndü. 1980'de, Gizli Polis (KHAD) başkanlığına getirildi. 1981'de politbüroda yüksek üyeliğe terfi ettirildi. Sovyet yönetimi direnişe karşı başarılı olamayan Babrak Karmal'i 1986'da görevden uzaklaştırdı.
Necibullah, 1986'da Vatan Partisi'nin (Afganistan Demokratik Halk Partisi) Genel Sekreterliğine, 1987'de de Devlet Başkanlığına karşılık gelen Devrim Konseyi başkanlığına getirildi. Yeni bir anayasa benimsendi. Anayasaya eklenen yenilikler; çok partili siyasal sistem, ifade özgürlüğü, bağımsız hukuk gibi kavramlardı. Bu kavramları İslâmi yasaları birleştiren bir anlayışa dayanıyordu. Kasım 1987'de kabul edilen yeni anayasayla ülkenin adı Afganistan Cumhuriyeti olarak değiştirildi.[1]
Yıllarca süren başarısız müdahalenin ardından Sovyetler Birliği Mayıs 1988 - Şubat 1989 arasında kuvvetlerini Afganistan'dan çekti. Sovyetler geri çekildikten sonra Afganistan'ın yüzde 85'inde kontrolü kaybeden Necibullah hükûmeti mücahitlerle uzlaşmaya çalıştıysa da başarılı olamadı. Mart 1990'da savunma bakanı Şahnavaz Tanay'ın liderlik ettiği bir darbe girişimini engelledi. Sovyetler Birliği ülkeden çekildikten sonra da Necibullah yönetimine yardıma devam ettiler. 1991 yılı sonunda Sovyetler Birliği'nin yıkılmasıyla Necibullah'a verilen Moskova yardımı sona erdi.
Sovyet yardımının kesilmesiyle Afgan ordusunun en önemli gücü olan hava gücü uçaklara yakıt bulunamadığı için işlevsiz hale geldi. Buna rağmen Pakistan'ın kuzeyindeki Peştun gruplardan destek alan mücahitler kısa sürede başkent Kabil'e dayandılar. 16 Nisan 1992'de devlet başkanlığından ve iktidardaki Vatan Partisi'ndeki görevlerinin tümünden istifa etti. Kabil'e giren mücahitler Necibullah yönetimine son verdiler.
Son yılları ve suikast
[değiştir | kaynağı değiştir]Kabil'in düşüşünden kısa bir süre önce, Necibullah, muhafızlarının kaçmasının ardından BM'den koruma talebinde bulundu, ancak bu talep reddedildi.[2] Havaalanına kaçma girişimi, bir zamanlar kendisine sadık olan, ancak şimdi Ahmed Şah Mesud ile ittifak kuran ve havaalanını kontrol eden Abdürreşid Dostum'un birlikleri tarafından engellendi. Kabil'deki BM yerleşkesinde, BM'nin Hindistan'a güvenli geçişi için müzakere etmesini beklerken, Peter Hopkirk'ün Büyük Oyun adlı kitabını ana dili Peştuca'ya çevirmekle meşgul oldu.[3] Hindistan, Necibullah'a siyasi sığınma izni vererek ve onu güvenli bir şekilde ülkeden çıkararak zor bir duruma düştü. Destekçileri, her zaman Hindistan'a yakın olduğunu ve sığınma hakkından mahrum bırakılmaması gerektiğini savundu, ancak diğerleri bunu yapmanın Hindistan'ın Peşaver Anlaşması uyarınca kurulan yeni mücahit hükûmetiyle olan ilişkisini kızıştıracağını söyledi.[4]
Hindistan ayrıca, Kabil'deki Hint topluluğuna karşı misillemelere yol açma riskini göze alarak, Necibullah'ın BM yerleşkesinde çok daha güvende olacağını savunarak, onun Afganistan'daki Hindistan büyükelçiliğinde sığınmasına izin vermeyi reddetti. Tüm girişimler başarısız oldu ve sonunda yerel BM karargahına sığındı[5] ve 1996 yılına kadar orada kaldı. 1994 yılında Hindistan, Afgan yetkililerle ilişkileri güçlendirmek, büyükelçiliği yeniden açmak ve Necibullah'ın Hindistan'a uçmasına izin vermek için savunma bakanı Ahmed Şah Mesud ile görüşmek üzere kıdemli diplomat M. K. Bhadrakumar'ı Kabil'e gönderdi, ancak Mesud reddetti.[6]
Eylül 1996'da, Taliban Kabil'e girmek üzereyken[7] Mesud, Necibullah'a başkentten kaçması için bir fırsat sunduğunu iddia etti. Necibullah reddetti. Reddetmesinin nedenleri, eski rejimin diğer üyelerinin aksine, Necibullah'a Afganistan İslam Devleti tarafından af çıkarılmamış olması olabilir. BM Genel Sekreteri Butros Butros-Gali, Necibullah'ın varlığının iyi bilindiği ve güvende olmadığı düşüncesiyle, Burhanuddin Rabbani hükûmetinden Necibullah'ın ülkeyi terk etmesine izin vermesini rica etmişti; ancak Rabbani, Necibullah'a af çıkarmayı reddetti.
Necibullah, 26 Eylül 1996 akşamı bilinmeyen askerler tarafından kaçırıldığında BM yerleşkesindeydi.[8] BM gözetiminden kaçırıldı ve başından vuruldu. İddialara göre, Taliban üyeleri cesedini bulduktan sonra bir kamyonun arkasına bağlayıp Kabil sokaklarında sürüklediler.[9][10] Kardeşi General Şahpur Ahmedzai'ye de aynı muamele yapıldı.[11] Necibullah ve Şahpur'un cesetleri, halka yeni bir dönemin başladığını göstermek amacıyla ertesi gün Arg başkanlık sarayının dışındaki bir trafik lambası direğine asıldı. Taliban, Kabil'de Necibullah ve Şahpur için cenaze namazı kılınmasını engelledi, ancak cesetler daha sonra Uluslararası Kızılhaç Komitesi'ne teslim edildi ve onlar da cesetleri Paktia Eyaleti'ndeki Gardez'e gönderdi. Her ikisi de Ahmedzai aşiret mensupları tarafından kılınan cenaze namazından sonra orada defnedildi.
Ayrıca bakınız
[değiştir | kaynağı değiştir]Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ Yeni Anayasa onaylandı 18 Ocak 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., Milliyet, 1 Aralık 1987.
- ^ "Ex president hanged by Taliban after fall of Kabul". Irish Times. 28 Eylül 1996. Erişim tarihi: 2 Ekim 2021.
- ^ Latifi, Ali M. (22 Haziran 2012). "Executed Afghan president stages 'comeback'". aljazeera.com. Erişim tarihi: 23 Ağustos 2012.
- ^ "All attempts to take Najibullah safely out of Afghanistan fail". Indiatoday.intoday.in. 15 Haziran 2013. Erişim tarihi: 17 Aralık 2017.
- ^ Braithwaite, Rodric (2007). Afgantsy: The Russians in Afghanistan, 1979–1989. Indo-European Publishing. s. 301. ISBN 978-1-60444-002-7.
- ^ "Murder of a president: How India and the UN mucked up completely in Afghanistan". Gz.com. 30 Ekim 2017. 1 Aralık 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Aralık 2017.
- ^ Braithwaite, Rodric (2007). Afgantsy: The Russians in Afghanistan, 1979–1989. Indo-European Publishing. ss. 302-303. ISBN 978-1-60444-002-7.
- ^ White, Terence (15 Ekim 2001). "Flashback: When the Taleban took Kabul". BBC. Erişim tarihi: 15 Haziran 2015.
- ^ Parry, Robert (7 Nisan 2013). "Hollywood's Dangerous Afghan Illusion". Consortiumnews.com. Erişim tarihi: 31 Ocak 2018.
- ^ "DAILY PRESS BRIEFING OF OFFICE OF SPOKESMAN FOR SECRETARY-GENERAL | UN Press". press.un.org. Erişim tarihi: 20 Eylül 2023.
- ^ Kaynak hatası: Geçersiz
<ref>etiketi;brother&brotherdeadisimli refler için metin sağlanmadı (Bkz: Kaynak gösterme)
| Siyasi görevi | ||
|---|---|---|
| Önce gelen: Kendisi |
Afganistan Devlet Başkanı 1987 |
Sonra gelen: Abdül Rahim Hatif (geçici) |
| Önce gelen: Hacı Muhammed Şamkani |
Afganistan Devrimci Konsey Başkanı 1987 |
Sonra gelen: Kendisi |
| Hükûmet görevi | ||
| Önce gelen: Esedullah Serveri |
Devlet İstihbarat Dairesi Müdürü 1980-1985 |
Sonra gelen: Gulam Faruk Yakubi |
| Parti siyasi görevi | ||
| Önce gelen: Babrak Karmal |
Afganistan Demokratik Vatan Partisi Genel Sekreteri 1987-1992 |
Sonra gelen: Makam kaldırıldı |
- 1947 doğumlular
- 1996'da ölenler
- Afganistan devlet başkanları
- Afgan siyasetçiler
- Afgan komünister
- Peştunlar
- İdam edilmiş Afganlar
- Kabil doğumlular
- Kabil Üniversitesinde öğrenim görenler
- İdam edilmiş cumhurbaşkanları
- 1980'lerde Afganistan
- 1990'larda Afganistan
- Afganistan Demokratik Halk Partisi mensubu siyasetçiler
- Afganistan cumhurbaşkanları
- Sürgüne gönderilmiş Afganlar
- 20. yüzyıl hekimleri
- Afgan hekimler