Miraç
Miraç (Arapça: معراج; birebir yazımla Mirac); İslam dinî anlatımlarında, Muhammed'in göğe yükselip Allah ve öte âlemleri görüp geriye döndüğü rivayetlerine verilen isimdir. Rivayetler; Muhammed'in kalbinin temizlenmesi, Burak ve Cebrail eşliğinde Mescid-i Aksa'ya gidiş (isra), Burak'ı bağlayıp peygamberlere namaz kıldırma, muallak taşından göğe yükselme, Allah ile konuşmalar, gök katlarında diğer peygamberler ile diyaloglar, cennet ve cehennemi görme ve geri dönme gibi bölümlerden oluşur.
"Kendisiyle yukarı çıkılan şey, merdiven" anlamına gelen kelime, Türkçeye "yükseğe çıkma" şeklinde çevrilir ve uruc (yükselme) kökünden gelir.[1][2] İsra, Arapçada gece yolculuğuna verilen isimdir. Muhammed'in geceleyin Mescid-i Haram'dan Burak adı verilen binek üzerinde Kudüs'teki Mescid-i Aksa'ya götürülmesini ifade eder.[3] Birlikte İsra ve Miraç olarak anılır. Ancak İbn Sa'd'ın kaydettiği yazılı rivayetlerin en eski bir versiyonunda Kudüs bağlantısı bulunmuyor; Bu kayıtta Cebrail ve Mikail isimli melekler Kutsal Kabe alanında Muhammed'e Zemzem kuyusu ile Makam-ı İbrahim arasında bir yere kadar eşlik ederler. Orada bir merdiven (mi'rac merdiven demektir) kurulur ve onun yardımıyla Muhammed ve Cebrail bir versiyona göre Muhammed'in eli Cebrail tarafından sıkıca kavranmış olarak birlikte doğrudan göğe çıkarlar, tepeye ulaştıklarında önceki peygamberlerle karşılaşma gerçekleşir.[4]
Gök Tanrı inancından Hristiyanlığa, Zerdüştlükten Yahudiliğe, Mazdeizmden İslamiyete kadar birçok inanç göğü kutsal kabul etmiş ve göğü Tanrı'ya mekân olarak seçmişler, ölüm sonrası ruhlarının gökyüzüne yükseldiğine ve orada sonsuz yaşama ulaştığına inanmışlardır. Miraç bu inanç ve hikâyelerin İslami yansımalarından biri olarak görülür. İslam kültüründeki miraçnameler ile özellikle Ardavirafname arasında birçok paralellikler göze çarpar.[6] Birçok inançta Evren yeryüzü ve gökyüzü (7 kat gök) olarak iki bölümden oluşur. Buna göre iyi ruhlar gökyüzüne, cennete yükselirken, kötü ruhlar yerin altında, cehennemde azap çekerler. Ardavirâf, ömrü boyunca günah işlemediği için din adamlarından oluşan bir kurul tarafından Ahura Mazda ile görüşmeye gönderilir. Meng isminde bir içecekten üç kadeh içtikten sonra uykuya dalar. Yedi gün boyunca Kutsal Surûş ve tanrı Azer'in eşliğinde Çinvat Köprüsü'nü görür, cenneti ve sonra sırasıyla araf ve cehennemi gezer. Burada iyilerin cennetteki, günahı ve sevabı eşit olanların araftaki ve günahkârların cehennemdeki durumu hakkında bilgiler edinir ve döner.[6]
Alevi-bektaşi kültüründe miraçnamelerde Ali ve Selman, sünni kültürde ise Ebubekir ve 5 vakit namaz eklentileri bulunur. (bakınız; Kırklar Cemi) Sonraki yüzyıllarda yazılan hikayelerede ise Satuk Buğra Han, Ahmed Yesevi ve Celaleddin Rumi gibi Muhammed'den yüzyıllar sonra yaşamış dini/politik şahsiyetler bile miraç konuya dahil edilir. Böylece Alevi kültürü gibi bu kişilerin görüş ve uygulamaları da meşrulaştırılarak İslam kültürünün temel parçaları arasına sokulur ve yüceltilir.[7]
El-Aksa Terminolojisi
değiştir
Hadislerde Peygamber Muhammed'in göğe yükseldiği yer olarak sunulan Aelia'daki Beytü'l-Makdis (Kutsanmış Ev),[8] İbranice Süleyman Tapınağı'nın adının Arapça telaffuzudur.[9][10] Birkaç yüzyıl sonra Müslümanlar tarafından şehre verilen Kudüs adının da kaynağıdır. Muhammed'in döneminde bu yapı harabe durumda veya tamamen kaybolmuş durumdaydı.
Abdülmelik döneminde Muallak (yükseltilmiş) taş üzerine inşa edilen Kubbetü's-Sahre da hadislerde İsra ve Miraç ile ilişkilendirilmekte ve Peygamber Muhammed'in göğe yükseldiği yer olarak sunulmaktadır.[11]
Harem'üş şerif olarak isimlendirilen alanın güney duvarında bulunan Al-Aksa camii (bazen "mescid-i Aksa" olarak da anılır), muhtemelen siyasi nedenlerle beşinci Emevi halifesi Abdül-Melik (hükümranlık dönemi 685-705) veya halefi I. I. Velîd (hükümranlık dönemi 705-715) (veya her ikisi) tarafından inşa edilmiştir.[12][13]
Miraç ile ilişkilendirilen diğer bir yapı Yükseliş Kubbesi dir. Tamamen farklı hikayeleri ve tarihleri olan bu yapıların Muhammed'in miracı ile ilişkilendirilmesi ayrı bir tartışma (anakronizm) konusudur.
Kaynaklar
değiştirKur'an'da miraçtan İsra ve Necm surelerinde söz edilir. Kur'an'ın 17. suresi günümüzde kullanılan adını ilk ayette geçen "İsra" kelimesinden alır; ifadenin Muhammed'in geceleyin Burak adlı bir binek üzerinde Muhammed'in Mekke'den Kudüs'e yaptığı mucizevi uçuşa atıfta bulunduğu kabul edilmektedir.
Ancak bu sure sahabeler zamanında ve muhtemelen başlangıçta Beni İsrâil Suresi (Arapça: بني إسرائيل, kelime anlamı 'İsrailoğulları') olarak adlandırılmaktaydı;[14] aynı zamanla isra'ya dair rivayetler ve açıklamalar İslam literatürüne girmeye başladı ve eş zamanlı olarak surenin adı değişti.[15]
Burada ilginç olan bir diğer nokta ise ayetin dışşal görünümünde Mescid-i Aksanın mescidi-i Haramdan bir bir yürüyüş mesafesi uzaklıkta olduğunun ima edilmesiydi. "Bir gece kulunu Mescid-i Harâm’dan çevresini mübarek kıldığımız Mescid-i Aksâ’ya -kendisine bazı âyetlerimizi gösterelim diye- götüren yücedir. O, gerçekten her şeyi işitmekte ve görmektedir." (El -İsra; 1) Bu sebeple getirilen bazı açıklamalara göre El Aksa Mekke yakınlarında bulunan Cirane mevkiinde bir mescit için kullanılmış, "uzak mescit" anlamında bir ifadeydi.[16]
 İlyas Özkan'ın "İsra suresi"'nin "İsrailoğulları suresi" olarak bilinen isminin değiştirildiği, surenin Muhammed'in miracını değil, İsrailoğullarının göç olayını anlattığını ifade eden sunum konuşması |
Hikâyenin yükseliş kısmıyla bağlantı kurulan bir diğer ifade de Necm Suresi 53:13-18'deki -öznesi belirsiz- şiirsel ifadelerdir.
"Nihai Sidr'in yanında,
Yakınında Cennet Bahçesi vardır
Sidr örtülerle kaplıyken!
Gözü asla sapmadı, ne de aşırıya kaçmadı.
Şüphesiz Rabbinin en büyük işaretlerinden bazılarını gördü."
Yukarıda kaydedilen iki ayet dışında, Kur'an'da Miraç ile ilişkilendirilen başka bir ayet yoktur. Ayrıca, Kur'an'da diğer peygamberlere yapılan mucize atıflarının aksine, Kur'an dışında Muhammed'in herhangi bir mucizesini reddeden ayetler bazı araştırmacıların dikkatini çekmektedir.[17]
Hadisler
değiştirHikayedeki tüm detaylar, Muhammed'den birkaç yüzyıl sonra yazılmış siyer ve hadis derlemelerindeki anekdotlardan gelmektedir. En eski kayıtlarda bile görülebileceği gibi, farklı coğrafya ve inanç grupları arasında hikaye gelişip değişmeye devam etmektedir.
Mirac'tan önce neler olduğuna dair farklı anlatımlar vardır. Bazı anlatılara göre yükselişten önce Muhammed'in göğsü açılmış ve kalbine Zemzem suyu dökülerek ona bilgelik verilmiş ve ardından yükselişine hazırlanmıştır, diğerlerine göre bunların birbiri ile alakası yoktur. Bu arınma teması, içki imtihanında da görülmektedir. Ne zaman gerçekleştiği -yükselişten önce mi yoksa sonra mı- tartışmalıdır. En güvenilir kabul edilen iki hadis, o dönemde henüz birer çocuk olarak zikredilen Enes bin Mâlik ve İbn Abbas'a dayanmakta[19][20] ve Muhammedin manevi doğruluğunu onaylamaktadır.[21]
Tarihsel tartışmalar
değiştirKudüs'te, tapınaklar tepesinde Kubbetü's-Sahre'nin hemen güneyinde yer alan ve İslam'ın en kutsal yerlerinden biri olduğuna inanılan camidir. Süleyman tapınağı, (Müslümanların deyimi ile Beytü'l-Makdis) Kral Davut'un oğlu Süleyman'ın hükümdarlığı sırasında MÖ 957'de tamamlanmış, II. Nabukadnezar ise krallık ile birlikte yapıyı MÖ 586'da tümüyle yıktırmış, Yahudileri esir ederek Babil'e götürmüştür.
II. Kyros, MÖ 538'de Yahudilerin Kudüs'e dönmelerine ve tapınağı yeniden inşa etmelerine izin vermiştir. Gösterişsiz bir yapı olan İkinci Tapınak da İS 70'te Romalılar tarafından yıkılmış, geriye yalnızca batı yanında bugün “Ağlama Duvarı” diye anılan bölüm kalmıştır. Bugün El-Aksa Camii olarak bilinen yapının Bizans imparatoru I. Justinianos tarafından Süleyman tapınağı kalıntıları üzerine yaptırılan bir bazilika olduğu kabul edilir. Halife Ömer 638'de Kudüs'ü aldıktan sonra yapıyı değişiklik yaptırmadan camiye çevirtmiş, Emevi halifesi I. Velid de (705-715) büyük bir onarımla baştan aşağı yeniletmiştir.[22] Yapıya Mescid-i Aksa ismi Abdülmelik bin Mervan tarafından Abbasilere karşı politik amaçlarla verilmiştir.[23] Mescid-i Aksa ile karıştırılan bir yapı olan Kubbetü's-Sahre ise Kutsal Kaya'yı içine alacak şekilde Abdülmelik b. Mervan tarafından 687-691 yılları arasında yapıldı.[24]
Miraç rivayetlerinde yer alan Mescid-i Aksa'nın neresi olduğu konusunda tartışmalar bulunmaktadır. Bazı araştırmacılar Kudüs'teki Mescid-i Aksa'nın kastedilen mescit olmadığı görüşündedirler.[24][25]
Muhammed Hamidullah, Mescid-i Aksa'nın gökyüzünde manevi bir mescit olduğunu ileri sürmüştür.[25]
İslam öncesi ve erken İslam tarihinde hac, kıble ve Kâbe'nin yerinin neresi olduğu konusu 1970'li yıllardan bu yana tartışılmaktadır. Arkeolojik araştırmalarda Mekke'nin, rivayetlerin aksine yeni bir şehir olarak ortaya çıkışı, bilinen tarih kaynaklarında ve haritalarda adının 8. yüzyıl öncesinde geçmemesi,[26] ticaret yolları üzerinde olmaması yanında tarım açısından arazinin uygunsuz oluşu,[27] erken dönem İslam tarihi hakkında ipuçları veren Kur'an ve hadis rivayetlerinde tanımlanan bazı yer isimleri ve özellikleri ile Mekke'nin coğrafi yapısının uyuşmaması; araştırmacıları, İslam'ın kökleri konusunda farklı arayışlara yöneltmiştir.
Muaviye'nin ölümü sonrasında çıkan iç karışıklıklarda Kâbe, Yezid'in askerlerince mancınıklar kullanılarak taşa tutulmuş, isabet alan kara taş üç parçaya bölünmüş, Kâbe yıkılmıştır.[28] Kanadalı Arkeolog ve İslam Tarihi Araştırmacısı Dan Gibson'a göre sözü edilen yıkım bugünkü Mekke şehrinde değil, bundan yaklaşık 1200 kilometre kuzeyde, Petra'da gerçekleşmişti. Araştırmalarında ulaştığı en eski camilerin kıble duvarlarının Petra'yı göstermeleri nedeniyle, bu bulgularla ayet, hadis ve siyer kaynaklarındaki diğer ipuçlarını bir araya getiren Gibson Muhammed'in Petra'da yaşamış ve buradan Medine'ye göç etmiş olduğu sonucuna ulaşmıştır. Ona göre Kur'an'da bahsedilen “bekke” veya “mekke” sözcükleri de Petra'yı ifade ediyordu. Müslümanların ilk kıblesi de Kudüs'teki Mescid-i Aksa değil, Petra'da Al-Lat tapınağı olarak kullanılan kübik yapı olmalıydı. Gibson Petra'da haccın nasıl başladığını ve icra şeklini anlattığı bir video yayınladı.
Bu yapı Müslümanların iç savaşlarından birisi olan Abdullah bin Zübeyr İsyanı sırasında mancınıklarla yıkılmış, İbni Zübeyr karataşı diğer kutsal eşyalarla birlikte alarak Emevi saldırılarından uzakta, bugünkü Mekke'nin bulunduğu yere taşımış, yeni tapınağı burada inşa etmişti. Emevilere karşı Abbasilerin desteğini kazanan yeni mekan birkaç yüzyıllık bir geçiş dönemi sonunda tamamen benimsenmiş, yeni yapılan camilerin yönü Mekke'ye dönük olarak inşa edilmeye başlanmış, Mekke Müslümanların yeni hac merkezi olmuştur.[29][30]
Dan Gibson bu araştırmaları ile İslam'ın erken dönemine ait miraç rivayetlerinde yer verilen “El-Aksa” mescidinin lokasyonlarını da vermiştir. Gibson'a göre mescit, Petra antik kentine yürüyüş mesafesinde (8 km), Cirane mevkiinde bulunmaktaydı.
| The Sacred City (2016) (Kutsal Şehir), Türkçe | |
| Dan Gibson Petra yakınlarındaki El-Aksa mescidini anlatıyor. |
Klasik kaynaklar yerin ismini Mekke'ye 25 km mesafede bulunan Cirane olarak vermektedir. Ancak gidiş-dönüş hesabıyla burasının bir gecelik yürüyüş için oldukça uzak bir mesafe olduğu ortaya çıkmaktadır.[31]
Sidretül münteha
değiştirSidretül münteha 7. kat gökte olduğuna inanılan, mitolojik anlatımlarla süslenmiş bir ağaçtır. "Sidretül münteha" Arapça bir izafet terkibi olup “son sedir” veya "tenhadaki sedir" anlamına gelir. Miraçta Muhammed'in eriştiği son durak Sidret'ül münteha (Necm Suresi:14-16) olarak geçer. İnanca göre bundan sonraki âleme geçebilmek yeryüzündeki varlıklar için mümkün değildir.[32]
Sedirin nasıl bir ağaç olduğu konusunda, dini terimlere gizemli anlamlar yükleme eğilimindeki kesimlerce, abartılı rivayetlerle desteklenen anlatımlar yapılmıştır. Mütercim Âsım, Kamus adlı eserinde sidreyi meyveli bir ağaç olarak "Sidre, Arabistan kirazı denen bir ağaca verilen isimdir. Trabzon hurması bu ağacın cinsindendir, gölgesi gayet koyu ve latiftir." şeklinde tanımlar.
Bazı araştırmacılara göre Sidre'nin meyveli bir ağaç olarak tarif edilmesi kelimenin kullanım şekli ve Kur'ani kullanım ile uyumsuz bir yaklaşımdır. Bu sebeple Sidre en yaygın ve bilinen çamgillerden sedir ağacı olarak tercüme edilmelidir.[18]
Tasavvufi yaklaşım: Arş, Kürsi, Levh-i mahfuz gibi Sidretül münteha da anlamları bilinmekle beraber İslam'da Tanrı'nın münezzeh (dinlerde sıklıkla rastlanan antropomorfizm gibi yaratılanlara benzememe, aşkınlık) sıfatıyla bağdaştırılmak amacıyla mahiyetinin bilinmediği ifade edilen nesnelerdir. Arapçada Arş koltuk, kürsi sandalye, levh-i mahfuz ise korunmuş levha anlamlarına gelir. Dini terminolojide Levhi-mahfuz üzerine kaza ve kaderin yazıldığı mahiyeti bilinmeyen korunmuş bir levhadır. Tanrı'nın eşyaları olarak nitelendirilebilecek olan bu nesnelerin tasavvuf ehline göre bir vücudu, şekil ve renkleri yoktur.
Sünni gelenekte yeri
değiştir
Miracın Hicret'ten bir yıl ya da 16 ay önce recep ayının 27. gecesinde gerçekleştiğine inanılır. Rivayete göre Muhammed gece vakti Kâbe'den alınıp Burak adı verilen binek üstünde Mescid-i Aksa'ya götürülmüş, Burak'ı Beytü'l-Makdis'in (Süleyman Tapınağı) kalıntılarının güneybatı duvarına bağlamıştır. Muhammed sırasıyla eski Aksa denen bugünkü el-Aksa Camisi'nin altındaki yerden Mescid-i Aksa alanına girmiş, oradan Kubbetü's-Sahre'nın bulunduğu alana geçmiş ve orada İsa, Musa, Zekeriya peygamberlerle buluşmuştur. Günümüzde Nebi Minberi'nin bulunduğu alanda bütün peygamberlere namaz kıldırmış, oradan da Miraç Minberi'nin bulunduğu alandan göğe yükselmiştir.
Hadislere göre Muhammed bu yükselmede gök katlarını Cebrail ile birlikte aşarken sırayla Âdem, Yusuf, Yahya ve İsa, İdris, Harun, Musa ve İbrahim peygamberleri görmüş, yedinci kat gökten sonra Sidret'ül Münteha’ya çıkmıştır. Cebrail’in Sidret'ül Münteha’dan ileriye geçememesi üzerine yolculuğunu tek olarak sürdürmüş, zaman, mekân ve cihetin olmadığı ifade edilen katta Allah ile aracısız görüşmüştür.[33][34]
Anlatılana göre Muhammed Mekke'ye döndüğünde yaşadıklarının gerçek olup olmadığından kuşku duyanların soru yağmuruna tutulmuştur. Ama sorulara doğru cevap vermiştir.
İslam’ın ilk zamanlarında dinin oruç, zekât, şehitlik ve hac gibi belli kuralları, prensipleri tam olarak belirlenmemişti. Gece namazları rağbet görmekle birlikte, ibadet kuralları da açık ve seçik olarak belirlenmemişti. Rivayete göre İsra ve Miraç bu konudaki belirlenmeleri sağlamış olaylardır. Buna göre miraçta;
- Muhammed, Miraç sırasında namaz vakitlerinin beş vakit olarak düzenlenmesi gerektiğini öğrenmiş ve Miraç'tan sonra bu buyruğu Müslümanlara bildirmiştir. Hadis kaynaklarına göre Miraç'ta önce 50 vakit olarak bildirilen namaz, Peygamber Musa'nın bunun insanlara ağır geleceği şeklindeki ikazları üzerine Muhammed'in birkaç kere geri dönüp Allah'tan namazı hafifletmesini dilemesinin ardından beş vakte indirilmiştir.[33]
- Şirk koşmayan herkesin cennete gireceği müjdesi verilmiştir.[2]
Kutlamalar
değiştirMiracın gerçekleştiğine inanılan gece "Miraç Kandili" olarak kutlanır. Bu gece ile ilgili dini konuşmalar ve kutlamalar yapılır, dua ve tesbihat yapılır ve Yasin okunur. İnanca göre Muhammed Miraç'ta kendisine sunulan şarap, bal ve süt dolu üç bardaktan süt bardağını tercih ederek sütü içmiştir. Bu sebeple Anadolu'da çoğu yerde bu gecede süt içme ve dağıtma geleneği olduğu ifade edilmektedir. Bazı yerlerde tatlı da yapılır ve dağıtılır. Konya'da bu geceye “süt gecesi” de denilmektedir.[2]
Alevi-Bektaşi kültüründe
değiştirKırklar Cemi veya kırklar meclisi, Alevilik ve Bektaşilik'te Muhammed'in, miraç dönüşü katıldığı söylenen toplu ibadet törenidir.[37] Alevi anlatıları sözlü aktarımlara dayalı, yüzyıllar içerisinde gelişen değişen ve olgunlaştırılan hikayelerdir.[38] Aleviler bu olayı anmanın yanında dua etmek, şiir okumak ve Semah için cemevi adı verilen mekanlarda bir araya gelirler. Semah, kadınlar ve erkekler tarafından birlikte ve eş zamanlı yapılır ve bir Dede tarafından yönetilir.[39]
Aleviliğin Miraç Hikayesi: Muhammed bineği Burak ile Miraç'a çıktığı gün kendisine bal, süt ve şarap ya da elma ikram edilir. Hikaye Sünni Miraç hikayelerinin aksine Muhammed'in yolculuk sırasında peygamberlik mührünü içeren yüzüğünü önüne çıkan bir aslana (bu Alidir)[40] vermek zorunda kalmasıyla Allah ile görüşmeye geçebildiği -bir çeşit Muhammed'in Allah'ın emirlerini getiren bir kişilikten olmaktan çıkartılması- bir fasıl içerir. Muhammed Allah ile doksan bin kelam konuşur. Bu konuşmalar bir perde arkasından gerçekleşir. Ancak Ses tanıdıktır ve Ali'nin sesidir. Muhammed kendisiyle konuşanın kim olduğunu sorar. Cevap şöyledir: "Ben Allah'ım, ama seninle Ali'nin sesi ile konuşmayı seçtim."[41] Bir başka rivayette olay daha ileri boyuta taşınır; perde açılır ve Muhammed Ali'nin yüzünü görür.[42]
Benzer imalar ilerleyen kısımlarda da işlenir ve İslam teolojisinin geliştirdiği Allah'ın hiçbir yaratılmışa benzetilemeyeceği ve içine giremeyeceği anlayışı yanında, sünniliğin namaz, alkol yasağı, İslamda kadın ve erkeklerin ayrılması ve örtünme gibi geleneksel tutumlarına kısa göndermelerle meydan okunur; Şehre dönerken yolda bir dergaha rastlar. Kapıyı çalar içeriden: "Kimsiniz?" diye sorarlar. Muhammed, "Ben peygamberim. İçeriye girmek istiyorum" der. İçeriden: "Peygamberliğini git ümmetine yap. Bizim aramıza peygamber sığmaz" diye cevap gelir. Muhammed bu şekilde iki kere geri çevrilir. Bu sefer Muhammed, “Hâdimü’l-fıkarâyım, bir yoksulum, sizi görmek istedim" der. Bu sefer kapı ardına kadar açılır ve "Hoş geldin sefa getirdin" diye karşılanır.
İçeride 17'si kadın, 22'si erkek 39 kişi vardır. Muhammed, "Size kimler denir?" diye sorar. "Bize Kırklar denir" diye yanıt alır. "Ama burada 39 kişi saydım" der. "Selmân-ı Pak Pars'tadır" denir.[43] Selmân az sonra bir üzüm tanesi ile gelir. Bu üzüm Allah'ın görüşme sırasında Hasan ve Hüseyin'e göndermek üzere perdenin altından Muhammed'e uzattığı bir salkım üzümün bir tanesidir.[44] Muhammed'den üzümü pay etmesini isterler. Cebrâîl'in delâletiyle üzümü ezip şerbet eder ve kırklara pay eder. Kırklar mest-i elest olup, "Allah" deyip, üryan ve püryan semaha kalkarlar. Muhammed dahi semaha kalkar, imamesi başından düşer kırk pare olur, kırklar alıp bellerine bağlarlar.[45]
Muhammed, cennetten inerken Aslan'a verdiği yüzüğü Ali'de görür, bu yüzüğü daha önce de Allah'ın elinde görmüştür.[46] Onu kucaklar ve şöyle der: "Ali, eğer doğumunu kendi gözlerimle görmeseydim ve seni kendi ellerimle sarmamış olsaydım, senin Allah olduğuna inanırdım."[47][48]
Görüş ve eleştiriler
değiştirKimilerine göre bu yükselme fiziksel, kimilerine göre manevi, kimilerine göre hem maddi hem manevi, kimilerine göre de ne tam anlamıyla maddi ne de tam anlamıyla manevidir. Muhammed'in eşi Aişe, Miraç sırasında Muhammed'in vücudunun yerinden kaybolmadığını bildirmiştir. “Bedeninin yokluğu hissedilmemiş” olduğu ifadesine karşın, Schimmel gibi bazı yorumcular ve din bilginleri ayetteki "kuluyla birlikte" ifadesini ve Burak adlı bineğin kullanılmasını gerekçe göstererek söz konusu yolculuğun ruhsal bir deneyim olduğu tezine karşı çıkmıştır.[34]
Neşet Çağatay'a göre; miraçla ilgili olarak Ayşe'nin ifadesi şöyledir: Muhammed, doğrudan doğruya Rabb'ini değil, Cebrail'i temaşa etmiştir. Ayşe bunun için Kuran'da Allah'ı görmenin mümkün olmadığını ifade eden ayeti kanıt göstermiştir.
Göğe çıkarak Allah'a ulaşmanın Allah'a mekân ve yön izafe edilmesi anlamına geldiğini ifade eden İlahiyatçı yazar İhsan Eliaçık miracı anlatılan biçimiyle reddeder ve bunun bir vizyon olduğunu belirtir.[49]
Süleyman Ateş, Buhari'de kaydedilen bir hadise göre miracın peygamberlikten önce Muhammed'in Kâbe'nin yanında uyurken gördüğü bir rüyadan ibaret olduğu kaydıyla geleneksel anlamdaki miraç anlayışına karşı eleştirilerini sıralar.[50]
Alevi İslam inancında Mescid-i Aksa'nın inşa tarihine ve gök katları bilgisinin mitolojik kökenlerine dikkat çekilerek miraç ve bağlantılı olarak namaz gibi konulara sembolik anlamlar verilir.[51]
Diğer dinlerin hikayeleri ile paralellikler
değiştirZerdüştlük inancında da Zerdüşt'ün göklere yükseldiği, cennet ve cehennemi gördüğü, meleklerle ve Tanrı ile görüştüğüne inanılır.[52] Miraçname kültürü ile zerdüşt edebiyatı arasında çok sayıda paralellikler bulunuyor.[53][54]
Prof. Dr. Mikail Bayram ve ilahiyatçı yazar Cemil Kılıç miraç rivayetlerinin kaynağı olarak Zerdüştlerin kitabı Ardavirafnameyi işaret etmektedirler. Bu yazarlara göre İslam'a hadisler yoluyla geçirilen ve yeni uyarlamalarla farklı inanç ve mitolojilerin kaynağı haline getirilen miraç rivayetleri İslam'ın kendi inanç esaslarına da aykırılıklar ve çelişkiler içeren bir efsaneden ibarettir.[55] Ancak Ardavirafname adlı bu kaynağın eldeki şeklinin MS. 9. veya 10. yüzyıldan kalma olabileceği ifade edilmektedir.[56]
Göğe yükselen insan anlatıları, erken dönem Yahudi ve Hristiyan literatüründe de bulunur.[57] Örneğin, Hanok kitabı, bir melek tarafından Nuh'un büyük büyükbabası olan ata Hanok'a verilen bir cennet turunu anlatır.[58] İbrahim'in Ahit'inde, İbrahim'e cennette doğruların ve doğru olmayanların yargısı gösterilir.
Ayrıca bakınız
değiştirİlgili yayınlar
değiştir- 100 Soruda İslam Tarihi, Neşet Çağatay
- Hz. Muhammed Mekke’de, W. Montgomery Watt, Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Yayınları, 1968
- Büyük İnisiyeler, Edouard Schure
Dış bağlantılar
değiştir- iktibasdergisi.com İsrâ ve miraç, eleştirel
- study-islam.org 23 Şubat 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Arta Viraf Namak ve Miraç
- [5] 16 Mayıs 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Saadettin Merdin; İsra, miraç, şakk-ı kamer
Kaynakça
değiştir- ^ "Genel Türkçe Sözlükn". TDK. 24 Temmuz 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Temmuz 2009.
- ^ a b c "Miraç Kandili". Zaman. 11 Temmuz 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Temmuz 2009.
- ^ "İsra (Gece yürüyüşü) suresi". 13 Temmuz 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Haziran 2013.
- ^ H. Busse 1991, S. 7-8"
- ^ EK 2.24. Miraç anlatılarında yer alan Burak motifine benzer tasvirlerin Anadolu'daki kadim inanç sistemleri içerisinde yer aldığını gösteren bir başka örnek olan kabartma; Kargamış'ta bulunan ve Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesi'nde muhâfaza edilen insan ve aslan başlı sifenks (Johnston 2004: 612)http://www.openaccess.hacettepe.edu.tr:8080/xmlui/bitstream/handle/11655/1404/a117bf7a-fac5-4cd7-b6ff-94a54f8d9538.pdf 7 Şubat 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- ^ a b "Wayback Machine". 24 Mayıs 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Mayıs 2021.
- ^ "Wayback Machine" (PDF). 7 Şubat 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 9 Kasım 2021.
- ^ "When the Quraish disbelieved me (concerning my night journey), I stood up in Al- Hijr (the unroofed portion of the Ka`ba) and Allah displayed Bait-ul-Maqdis before me, and I started to inform them (Quraish) about its signs while looking at it." .https://sunnah.com/search?q=4710
- ^ Carrol, James. "Jerusalem, Jerusalem: How The Ancient City Ignited Our Modern World", 2011. Retrieved on 24 May 2014.
- ^ Marom, Roy; Zadok, Ran (2023). "Early-Ottoman Palestinian Toponymy: A Linguistic Analysis of the (Micro-)Toponyms in Haseki Sultan's Endowment Deed (1552)". Zeitschrift des Deutschen Palästina-Vereins (İngilizce). 139 (2): 11. 23 Nisan 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi6 Şubat 2026.
Bayt al-maqdis /Bēt il-maqdis/ (Pr: O) [51]. No. 3 and 4 are Islamic designations of Jerusalem. The former which has become the regular name of the city among Muslims, is directly inspired by the Jewish epithet of Jerusalem as (ʽyr) hqdš while the latter, which seems to be merely literary, is a rendering of Heb. byt hmqdš (i.e. pars pro toto)
- ^ Bloom, Jonathan M.; Blair, Sheila (2009). The Grove encyclopedia of Islamic art and architecture. Oxford University Press. s. 76. ISBN 978-0-19-530991-1. Erişim tarihi: 26 Aralık 2011.
- ^ le Strange, Guy. (1890). Palestine under the Moslems, pp. 80–98.
- ^ Creswell shows a grave misunderstanding in maintaining that the Arabs cherished the ambition to erect buildings only when political reasons existed: building is directly related to politics. This common realization is also of help for the comprehension of objects in Islamic art.https://fis.uni-bamberg.de/server/api/core/bitstreams/ce46c43f-999a-42a9-b038-03778efc19a7/content 12 Eylül 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- ^ /... at the time of the Sahaabah it was called Soorat Bani Israa’eel..."Soorat al-Isra' is also called Soorat Bani Isra'eel - Islam Question & Answer". islamqa.info (İngilizce). 28 Mayıs 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Mayıs 2024.
- ^ during the time of the Companions, gradually became the Surat Al- Isra, and simultaneously, narrations and explanations for Isra began to enter Islamic literature, which is presented as the first stage of the journey, expressed as Isra meaning to make someone walk. The verse is widely considered to refer to Muhammad's miraculous flight from Mecca to Jerusalem at night on the back of a mount called Burak. A different interpretation of the verse, the Al-aqsa used in the verse is not associated with Jerusalem, but with Al-Ji'rana, which is located near Meccahttps://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/378422 5 Kasım 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- ^ "Arşivlenmiş kopya". 5 Kasım 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Şubat 2026.
- ^ the Quran stresses that Muhammad made no miracle other than the divinely claimed miracle of the Quran itself.https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/10477845.2025.2452714?src=exp-la#d1e136
- ^ a b "Cedar or Lote tree in the light of Al-Quran: A Scientific Study". 1 Ağustos 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Aralık 2012.
- ^ Colby, Frederick S. (2008). Narrating Muhammad's Night Journey: Teaching the Development of the Ibn 'Abbas Ascension Discourse. Albany: State University of New York Press. ISBN 978-0-7914-7518-8.
- ^ https://brill.com/previewpdf/book/edcoll/9789004194274/Bej.9789004183803.i-504_023.xml
- ^ Vuckovic, Brooke Olsen (2005). Heavenly Journeys, Earthly Concerns: The Legacy of the Miʿraj in the Formation of Islam. Routledge. ISBN 0-415-96785-6.
- ^ Ana Britannica, c. 22, s. 304-305
- ^ a b "Mescid-i Aksa neresidir ?". 24 Eylül 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Şubat 2020.
- ^ a b "Wayback Machine". 20 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Şubat 2020.
- ^ a b "Sorularla Peygamberimiz". 20 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Şubat 2020.
- ^ Holland, Tom; In the Shadow of the Sword; Little, Brown; 2012; s. 303: ‘Otherwise, in all the vast corpus of ancient literature, there is not a single reference to Mecca – not one’
- ^ Crone, Patricia; Meccan Trade and the Rise of Islam, 1987, s. 7
- ^ Orhan Gökdemir, Din ve Devrim, İstanbul: Destek Yayınları. 2010. s. 64
- ^ Data on Gibson's biography taken from his Web pages, his book Qur'ānic Geography and the Amazon author information to this book: [1] 21 Mayıs 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., [2] 8 Nisan 2018 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., [3] 26 Ocak 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., [4] 31 Mayıs 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- ^ Dan Gibson: Qur'ānic Geography (2011)
- ^ "Wayback Machine" (PDF). 31 Mart 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 13 Şubat 2020.
- ^ Tasavvuf Terimleri ve Deyimleri Sözlüğü, Doç. Dr. Ethem Cebecioğlu, Sidretül Münteha maddesi, s.643
- ^ a b "Tek şahidinin dilinden Miraç". Zaman. Erişim tarihi: 21 Temmuz 2009.[ölü/kırık bağlantı]
- ^ a b "Yükseliş ve tevazu". Zaman. Erişim tarihi: 21 Temmuz 2009.
- ^ "Cehennemde çeşitli azaplar gören kadınlarla ilgili hadis sahih midir?". 24 Ocak 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Mart 2021.
- ^ Bihar’ul- Envar, c. 8, s. 309
- ^ Alevîlik-bektaşîlik yazıları: alevîliğin yazıh kaynakları; Buyruk, Tezkire-i Şeyh Safi / Sönmez Kutlu. - Ankara : Ankara Okulu Yayınları, 2006
- ^ Yıldırım, Rıza (2019). "The Safavid–Qizilbash Ecumene...". Iranian Studies. 52 (5–6).
- ^ Ina Wunn in: Muslimische Gruppierungen in Deutschland: Ein Handbuch; Verlag Kohlhammer; ISBN 3-17-019534-4
- ^ "Arşivlenmiş kopya". 4 Ağustos 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Şubat 2026.
- ^ Tanrı'yla doksan bin kelam söyleşir. Konuşmada kendisine hitap eden sesin Ali olduğunu fark eder. (“Sırr-ı Ali”) Şerhu Hutbeti'l-Beyân'da şöyle açıklanır: “Abdullah b. Ömer eyidir: Ben işittim Rasul Hazretine sual eylediler ki, Ya Rasulallah mirac gecesi Hak Teâlâ sana ne dilce hitâb etdi? Rasul Hazreti: Bana Ali b. Ebî Tâlib lügatıyla hitab kıldı ve gönlüme bunu ilham eyledi kim, eyitdim: Ya Rabbi, bana hitab iden sen misin yohsa Ali midir? Rabbim bana eyitdi: “Ya Ahmed ben Adem oğlu olunmazam. Ve şüpheli nesnelerle sıfatlanmazam. Seni benim nurumdan yaratdım. Ve Ali’yi senin nurundan yaratdım ve anı senin gönlün sarayına muttalî kıldım ve senin gönlüne Ali’den sevgilü kimse bulmadım, dahi sana anın diliyle hitab eyledim.” "Alevilikte Miraç ve Kırklar Kavramı". 24 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Eylül 2020.
- ^ "Arşivlenmiş kopya" (PDF). 7 Şubat 2021 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Kasım 2021.
- ^ "Alevilikte Miraç ve Kırklar Kavramı". 24 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Eylül 2020.
- ^ "Allah'ın, makamına ulaşan Hz. Muhammed ile bin bir ya da doksan bin kelâm konuştuğu belirtilmektedir. Ayrıca Allah, kudret eliyle aralarında yer alan perdenin altından Hz. Muhammed'e cennet yemeklerinden ikram etmiştir. Hz. Muhammed, kendisine uzanan Allah'ın kudret eli üzerinde, aslana vermiş olduğu yüzüğün bulunduğunu fark etmiştir. Sonrasında ise pençe ya da tarik erkânından geçirilmiştir. Allah bizzat kudret eliyle ya da kudret elinde bulunan tarik isimli değnek ile Hz. Muhammed'in sırtına vurarak onu erkândan geçirmiştir. Erkândan geçen peygamber, Allah'ın cemâlini görmek istemiştir. Allahu Te‘âlâ, ona Hz. Ali sûretinde göründükten ya da Hz. Ali'nin sesi ile hitap ettikten sonra torunları Hasan ve Hüseyin'e hediye olarak götürmesi için bir salkım cennet üzümü ikram etmiştir. Peygamber, Allah'ın huzurundan ayrılırken elindeki salkımdan bir üzüm tanesini yanı başında beliren ve şey'ullah/şeydu'llahını dileyen Selman-ı Farisî'nin keşkullahına koymuştur." https://web.archive.org/web/20210207124232/http://www.openaccess.hacettepe.edu.tr:8080/xmlui/bitstream/handle/11655/1404/a117bf7a-fac5-4cd7-b6ff-94a54f8d9538.pdf
- ^ "Alevilikte Miraç ve Kırklar Kavramı". 24 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Eylül 2020.
- ^ "Allah, kudret eliyle aralarında yer alan perdenin altından Hz. Muhammed'e cennet yemeklerinden ikram etmiştir. Hz. Muhammed, kendisine uzanan Allah'ın kudret eli üzerinde, aslana vermiş olduğu yüzüğün bulunduğunu fark etmiştir." https://web.archive.org/web/20210207124232/http://www.openaccess.hacettepe.edu.tr:8080/xmlui/bitstream/handle/11655/1404/a117bf7a-fac5-4cd7-b6ff-94a54f8d9538.pdf
- ^ Literatur: Hadji Bektach: Un Mythe Et Ses Avatars: Genhse Et Evolution Du Soufisme Populaire En Turquie; Brill Academic Pub, 1998; ISBN 90-04-10954-4, Cem Kirklar auf S. 17–24, S. 51, S. 227–236 - (französisch)
- ^ Alevîlik-bektaşîlik yazıları: alevîliğin yazıh kaynakları; Buyruk, Tezkire-i Şeyh Safi / Sönmez Kutlu. - Ankara : Ankara Okulu Yayınları, 2006
- ^ "Miraç, huri yoktur, Hz. Muhammed Ümmi değildir !". 11 Ocak 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Haziran 2013.
- ^ "Bu gece Miraç Kandili". 14 Aralık 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Haziran 2013.
- ^ Cemvakfi.org
- ^ "Wayback Machine" (PDF). 11 Temmuz 2012 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Haziran 2013.
- ^ "Welcome to Encyclopaedia Iranica". 17 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Temmuz 2022.
- ^ "The Zoroastrian Provenance of Some Islamic Eschatological Doctrines". 25 Temmuz 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Temmuz 2022.
- ^ http://www.cemilkilic.com/makale-37-1-bir-efsanenin-yikilisi-mirac-ve-isra-gercegi.html 13 Şubat 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi..
- ^ “Arda Wiraz”, Encyclopaedia Iranica, 1987, Volume II, Routledge & Kegan Paul: London & New York, p. 357.
- ^ Bremmer, Jan N. "Descents to hell and ascents to heaven in apocalyptic literature." JJ Collins (Hg.), The Oxford Handbook of Apocalyptic Literature, Oxford (2014): 340-357.
- ^ "Peygamber Enok'un kitabı". 13 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Ağustos 2021.
