Millî Korunma Kanunu
| Millî Korunma Kanunu | |
|---|---|
| Türkiye Büyük Millet Meclisi | |
Tam ad
| |
| Mevzuat metni | Milli Korunma Kanunu |
| Bölgesel kapsam | Türkiye |
| Kabul eden | Türkiye Büyük Millet Meclisi |
| Kanun numarası | 3780 |
| Kabul tarihi | 18 Ocak 1940 |
| Yayımlanma tarihi | 26 Ocak 1940 |
| Yürürlük tarihi | 26 Ocak 1940 |
| Yöneten kurum | Bakanlar Kurulu |
| Değiştiren kanun(lar) | |
| |
| Durum: Yürürlükte | |
Millî Korunma Kanunu, İkinci Dünya Savaşı döneminin ekonomik koşulları nedeniyle Ocak 1940'ta Cumhuriyet Halk Partisi iktidarının çıkarttığı ve hükûmete olağanüstü hâllerde fiyatları saptamada, ürünlere el koymada, zorunlu çalışma yükümlülüğü getirmede birtakım yetkiler veren kanundu. Devletin bu alanlardaki müdahaleleri bu kanunla meşruiyet kazanmıştır. Bu kanun 1956 yılında Menderes hükûmeti tarafından yeniden getirilmiştir.[1]
Millî Korunma Kanunu'nun 6. maddesinde yer alan “Halk ve Millî Müdafaa ihtiyaçlarını temine matuf bilumum ticari ve sınai muameleleri ifa etmek ve hükûmet tarafından bu kanundaki salahiyetler dairesinde verilecek diğer işleri görmek üzere İcra Vekilleri Heyeti kararıyla hükmi şahsiyeti haiz müesseseler ihdas olunabilir” hükmüne dayanılarak Petrol Ofisi ve Et ve Balık Kurumu gibi bazı kurumlar oluşturulmuştur.
Arka plan
[değiştir | kaynağı değiştir]I. Dünya Savaşı sonrası ekonomik sorunlarla karşı karşıya kalan Türkiye Cumhuriyeti, 1929 Büyük Buhranı’nın etkileri altında zor bir süreç yaşamıştır. 1930’lu yıllarda uygulanan devletçi politikalar ve sanayi planları kısmi başarı sağlasa da, 1 Eylül 1939’da II. Dünya Savaşı’nın başlaması ekonomik ve toplumsal endişeleri yeniden artırmıştır. Türkiye savaşta tarafsız kalmasına rağmen, olası bir savaşa hazırlık amacıyla savunma harcamalarının yükselmesi, üretimin düşmesi, ithalatın azalması ve enflasyonun hızla artması gibi sorunlarla karşılaşmıştır.[2]
Bu dönemde iş gücünün önemli bir kısmının silah altına alınması, mal kıtlığı ve panik havası yaratmış; stokçuluk ve karaborsacılık yaygınlaşmıştır. Hükümet, savaş koşullarının yarattığı ekonomik istikrarsızlığı denetim altına almak ve haksız kazançları önlemek amacıyla ekonomiye doğrudan müdahale etme yoluna gitmiştir. Bu gelişmeler sonucunda, olağanüstü şartlarda hükümete geniş yetkiler tanıyan Millî Korunma Kanununun hazırlanması gündeme gelmiş ve 18 Ocak 1940’ta Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından kabul edilmiştir.[3] Pek çok ülke, savaşın neden olduğu yıkımların etkilerini azaltabilmek için benzer şekilde çeşitli önlemlere başvurmuştu. Bu açıdan en önemli önlem, iktisâdî nedenlere bağlı olarak ortaya çıkan haksız kazancın önüne geçmek olmuştur. Bu nedenle birçok ülke, savaş şartlarının oluşturduğu bu tür olumsuzlukları yok etmek amacıyla “Millî Savunma Vergisi” adıyla olağanüstü vergileri uygulamaya koymuşlardır.[4] Söz gelimi ABD’de “Wealth Tax” (Servet Vergisi) ile şirketlerin kazançlarının %94’üne vergi koyulmuştur. Almanya’da “Olağanüstü Savaş Kazançları Vergisi” ile toplam kazancın %85’i vergilendirilmiş, İngiltere’de de “Exess Profit Tax” (Kazanç) vergisiyle, kurumların kazançlarının %100’üne vergi olarak el koyulmuştur. İsviçre üç yılda ve taksitler halinde olmak üzere “Tek Vergi” adıyla servet vergisi getirirken Fransa da kazanç vergilerinin oranı artırmıştır. Aynı şekilde Macaristan ve Yunanistan’da da servet vergisi uygulamasına gidilmiş, Bulgaristan’da ise Yahudilerden ayrı bir vergi alınması düşünülmüştür.[5][6][7]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ "Milli Korunma Kanunu". 18 Haziran 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Şubat 2025.
- ^ Aydın, Mehmet Korkud (2019-01-31). "MİLLÎ KORUNMA KANUNUNUN HAYATA GEÇİRİLİŞİ (1940) VE TEK PARTİ DÖNEMİ UYGULAMALARI". Firat University Journal of Social Sciences. 29 (1): 413–428. doi:10.18069/firatsbed.538755. ISSN 1300-9702.
- ^ Ezer, Feyzullah. "Milli Korunma Kanunu (18 Ocak 1940)". ataturkansiklopedisi.gov.tr. Atatürk Ansiklopedisi. Erişim tarihi: 2025-12-13.
- ^ Ergin, Feridun.(1943). Harp Zamanında Devletin Ekonomiye Müdahalesi. İstanbul: Cumhuriyet Matbaası. s. 158.
- ^ Yavuz, Erdem.(2015). “Milli Korunma Kanunu, Varlık Vergisi Kanunu ve Toprak Mahsulleri Vergisi Kanunu Tartışmaları: Erzincan Uygulamaları”. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi. Yıl: 3. Sayı: 12. ss. 164.
- ^ Pur, Hüseyin Perviz.(2007).Varlık Vergisi ve Azınlıklar. İstanbul: Eren Yayıncılık. s. 227.
- ^ Kayra, Cahit. (2013). Savaş Türkiye Varlık Vergisi. Genişletilmiş 4. Baskı. İstanbul: Tarihçi Kitabevi. s. 38.
Dış bağlantılar
[değiştir | kaynağı değiştir] | Türkiye hukuk sistemi ile ilgili bu madde taslak seviyesindedir. Madde içeriğini genişleterek Vikipedi'ye katkı sağlayabilirsiniz. |