Mihribânîler
Mihribânîler Mihribânî Hanedanı | |||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1236-1537 | |||||||||
 | |||||||||
| Başkent | Zerenc | ||||||||
| Yaygın dil(ler) | Farsça | ||||||||
| Resmî din | Sünni İslam | ||||||||
| Hükûmet | Monarşi | ||||||||
| Melik | |||||||||
| |||||||||
| Tarihî dönem | Orta Çağ | ||||||||
| |||||||||
| |||||||||
| İran tarihi dizisinin bir parçası |
|---|
 |
|
Zaman çizelgesi |
Mihribânîler (Farsça: خاندان مهربانیان), 1236'dan 16. yüzyılın ortalarına kadar Sistan'ı (veya Nimruz'u) yöneten bir Pers Müslüman hanedanıdır. Saffârî ve Nasrî hanedanlarından sonra Sistan'ın üçüncü yerli Müslüman hanedanıdır.
Genel Bakış
[değiştir | kaynağı değiştir]Mihribânîler hakkında bilinenlerin çoğu iki kaynaktan gelmektedir. Birincisi, 14. yüzyılın ortalarında bilinmeyen bir kronolog tarafından tamamlanan ve hanedanın tarihinin ilk yüz yılını kapsayan Tarih-i Sistan'dır. Diğeri ise, 17. yüzyıl yazarı Melik Şah Hüseyin bin Melik Gıyaseddin Muhammed tarafından yazılan ve Mihribânîlerin Sistan'daki tüm yönetim tarihini kapsayan İhya' al-muluk'tur .
Mihribânîler, Sistan'ı yönettikleri dönemde "melik" unvanını kullandılar. Melik, tahtı miras yoluyla geçebilir veya soylular ve askeri komutanlar tarafından atanabilirdi. Başkentleri genellikle Şahr-i Sistan şehridir. Başkent dışında, Mihribânîler sık sık eyaletin dış kasabaları üzerinde otorite kurmakta sorun yaşadılar ve zaman zaman onları hizaya getirmek için güç kullanmak zorunda kaldılar. Melikler genellikle bu kasabaların kontrolünü diğer Mihribânîlere devrettiler. Bazen Mihribânîler, 13. yüzyılın sonlarında Kuhistan'ın bazı kısımlarını fethettiklerinde olduğu gibi, Sistan'ın ötesine de nüfuzlarını genişletmeyi başardılar.
İlhanlı vasallığı
[değiştir | kaynağı değiştir]Mihribânîler genellikle daha güçlü komşularının vasallarıydı. Mihribânîler, Moğolların Sistan'ı ele geçirmesinin ardından Sistan'ın kontrolünü ele geçirdiler. 1256'da Hülâgû tarafından İlhanlı Devleti'nin kurulmasından sonra, melikler İlhanlıları kendi efendileri olarak tanıdılar. İlhanlılar döneminde, Sistan'ın başkentten uzaklığı Mihribânîlere yüksek derecede özerklik sağladı. Bu süre zarfında, İlhanlı vasalları olan ve Doğu İran'da yerlerini alan Herat'ın Kart melikleriyle aralıklı olarak savaştılar.[1] 1289'a gelindiğinde, Kuhistan'ın tamamı Mihribânîler tarafından fethedilmiş ve Nasır el-Din Muhammed burayı oğlu Şems el-Din Ali'ye tımar olarak vermişti.[2] 14. yüzyılın ortalarında İlhanlı Devleti'nin çöküşünden sonra Mihribânîler yaklaşık yarım yüzyıl boyunca bağımsız kaldılar. Bu bağımsızlık, 1383'te Sistan'ı işgal eden ve eyalette büyük yıkıma neden olan Timur tarafından sona erdirildi. Mihribânîler, 16. yüzyılın ilk on yılında Şeybânîler tarafından devrilene kadar Timurluların vasalı oldular. Hanedanın son maliki, Safevîlerin otoritesini tanımaya karar verdi ve sonunda Sistan'ın kontrolünü onlara devrederek Mihribânîlerin bölgedeki yönetimini sona erdirdi.
Hem Mihribânîler hem de Sistan'ın genel nüfusu Sünni Müslümanlardı. 16. yüzyılın başlarında Melik Sultan Mahmud, Safevi vasalı oldu; bunun sonucunda Şii ezan gibi bazı Şii dini uygulamaları getirildi. Bu geçiş, Sistan halkının çoğu tarafından hoş karşılanmadı.[3]
Mihribânî melikleri
[değiştir | kaynağı değiştir]- Şemseddin Ali bin Mes‘ûd (1236–1255)
- Nasîrüddin Muhammed (1261–1318)
- Nusretüddin Muhammed (1318–1330)
- Kutbüddin Muhammed (1330–1346)
- Tac el-Din ibn Kutub el-Din (1346–1350)
- Celâleddin Mahmûd (1350–1352)
- İzzeddin Kerman (1352–1380)
- Kutbüddin bin İzzeddin (1380–1383)
- Şâh-ı Şâhan Tâceddin Ebü’l-Feth (1383–1403)
- Kutbüddin Muhammed bin Şemseddin Şah Ali (1403–1419)
- Şemseddin 'Ali ibn Kutubeddin (1419-1438/9)
- Nizameddin Yahya (1438/9-1480)
- Şemseddin Muhammed (1480-c. 1495)
- Sultan Mahmud ibn Nizam el-Din Yahya (c. 1495-c. 1537)
Mihribânîlerin Şeceresi
[değiştir | kaynağı değiştir]| Mihribânîler | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Ayrıca bakınız
[değiştir | kaynağı değiştir]Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- Özel
- ^ Farhad Daftary, A Short History of the Ismailis: Traditions of a Muslim Community, (Edinburgh University Press, 1998), 163.
- ^ Farhad Daftary, The Isma'ilis: Their History and Doctrines, (Cambridge University Press, 2007), 411.
- ^ C.E. Bosworth, The History of the Saffarids of Sistan and the Maliks of Nimruz (247/861 to 949/1542-3), (Mazda Publishers, 1994), 475-6.
- Genel
- Bosworth, C.E. The History of the Saffarids of Sistan and the Maliks of Nimruz (247/861 to 949/1542-3). Costa Mesa, California: Mazda Publishers, 1994.
Dış bağlantılar
[değiştir | kaynağı değiştir]
Wikimedia Commons'ta Mihribânîler ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur
