Macarlı İskender Paşa
| Macarlı İskender Paşa János Derecskey | |
|---|---|
| |
| İskender Paşa'nın portresi | |
| Kişisel bilgiler | |
| Doğum | y. 1829 Derecske, Hajdú-Bihar, Macaristan Krallığı, Avusturya İmparatorluğu |
| Ölüm | 1878 yazında (48-49 yaşlarında) Selânik Vilâyeti, Osmanlı İmparatorluğu |
| Askerî hizmeti | |
| Bağlılığı | |
| Rütbesi | Ferîk |
| Birimi | |
| Çatışma/savaşları | |
Macarlı İskender Paşa[1] veya doğum adıyla János Derecskey (d. 1829, Derecske – ö. 1878 yazında, Selânik), Macar asker ve Osmanlı ferîkidir. 1848 Macar Devrimi'nin başarısızlığa uğramasının ardından, pek çok Macar ve Polonyalı mülteci gibi Osmanlı İmparatorluğu'na sığınarak Müslüman oldu. 1878 yazında Teselya'da bir ayaklanmayı kontrol altına almaya çalışınca öldürüldü.
Hayatı
[değiştir | kaynağı değiştir]Macaristan Krallığı'ndaki yaşamı
[değiştir | kaynağı değiştir]János Derecskey, y. 1829'da Avusturya İmparatorluğu'nun Macaristan Krallığı'ndaki Derecske kasabasında asil bir Macar âileye doğdu. Erken yaşamı hakkında bilgi yoktur. 1848 Macar Devrimi'ne katıldı. 24 Kasım 1848'de, Varad şehrinde teşkil edilmekte olan 55. Honvéd Taburu'na üsteğmen rütbesiyle katıldı. Aynı yılın Aralık ayında askerleriyle birlikte Transilvanya Ordusu'nda görev yaptı. 1 Nisan 1849'da yüzbaşı rütbesine terfî etti. 12 Haziran'da, başarılarından ötürü kendisine üçüncü dereceden Askerî Liyâkat Madalyası verildi. 20 Temmuz'da, komuta ettiği Kızılkule Geçidi'ndeki ileri karakol birliği, Rus kuvvetleri tarafından mağlup edilerek Eflak topraklarına çekilmek zorunda kaldı.[2]
Macar Devrimi'nin akamete uğramasının üzerine Derecskey; Cumhurbaşkanı Lajos Kossuth ve kabinesinin çoğu üyesi, Yosef Bem, György Klapka, Henryk Dembiński, Józef Wysocki, György Kmety, Fischel Freund, Adolf Farkas, Josef Kohlman ve diğer pek çok Macar ile Polonyalılar gibi Osmanlı İmparatorluğu'na ilticâ etti.[3]
Osmanlı İmparatorluğu'ndaki yaşamı
[değiştir | kaynağı değiştir]Osmanlı Bulgaristanı genelinde mülteci kamplar kuruldu; Derecskey, Vidin'e sığındı. Buradayken, birçok kişi Müslümanlığa geçerek (kendisi dâhil) Hristiyan inançlarını geride bıraktılar. Artık Macarlı İskender Bey olarak anılan Derecskey, 31 Ekim 1849'da Yosef Bem (Murad Paşa) ve Fâik Bey liderliğinde bir mülteci grubu ile Vidin'den Şumnu'ya göçtü.[4] Osmanlı Ordusu'na katılarak paşa, sonralarda ferîk yapıldı. Macarlı İskender Paşa, genellikle Balkanlar'da işlev görmüştür.[5] 1878 yazında, Selânik'te ve 93 Harbi'nin müteakiben, Teselya genelinde gerçekleşen bir ayaklanmayı bastırmaya çalışırken 48-49 yaşlarında öldürüldü.[6] Oğullarının eğitim masrafları, Sultan II. Abdülhamid tarafından karşılandı. Derecskey'in çocuklarından Mehmet Fahri Şundur, PTT'nin ilk genel müdürüdür.[7]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ Geniş, Kaan C. (2018). "1848 Macar İhtilali ve Macar Mültecileri Meselesi". Uluslararası Beşeri Bilimler ve Eğitim Dergisi. Halil Turgut. 4 (8): 129. ISSN 2149-5645. 13 Temmuz 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi3 Eylül 2025.
- ^ "Derecskey János". Arcanum.com. Budapeşte: Arcanum. 3 Eylül 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Eylül 2025.
- ^ Marz, Rasim (2016). Ali Pascha – Europas vergessener Staatsmann. Berlin: Frank & Timme. s. 81. ISBN 9783732902477. ISSN 1860-1960.
- ^ Nazır, Bayram (2016). Sahure Ergüzel (Ed.). Osmanlı'ya Sığınanlar: Macar ve Polonyalı Mülteciler (4 bas.). İstanbul: Yeditepe Yayınevi. s. 132. ISBN 9789756480540. 7 Ağustos 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Eylül 2025.
- ^ Kutlay, Evren; Fodor, Gábor (2023). Osmanlı Sarayı'nda bir Macar Piyanist: Géza Hegyei. İstanbul: Orient-Institut Istanbul. 3 Eylül 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Eylül 2025.
- ^ Yangın, İlhami (2009). Osmanlı'da Sosyalizm. İstanbul: Bilgeoğuz Yayınları. s. 66. ISBN 978-605-4200-67-2.
- ^ Ekşi, Emre Ö. (Haziran 2017). "Derecskei İskender pasa története" (PDF). Magyar Hírlevél. 3 (2). Ankara-İstanbul: Magyarország Ankarai Nagykövetsége és Isztambuli Főkonzulátusa. s. 20. 3 Eylül 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF)3 Eylül 2025.