Kral Hüseyin'in federasyon planı
| Makale serilerinden |
| Arap dünyasında siyaset |
|---|
 |
Kral Hüseyin'in federasyon planı Ürdün Kralı Hüseyin tarafından 15 Mart 1972'de Ürdün Meclisine yaptığı bir konuşma sırasında önerilen ve İsrail'in Doğu Kudüs'ün kontrolünü Ürdün-Filistinlilere bırakması halinde bir Ürdün-Filistin federasyonu olan "Birleşik Arap Krallığı" kurmayı amaçlayan siyasi bir programdı. Doğu Kudüs, böylece Filistin federal bölgesinin başkenti olacaktı. Hüseyin'in önerisi, ilgili tarafların çoğu tarafından planın duyurusundan kısa bir süre sonra reddedildi.
Genel bakış
[değiştir | kaynağı değiştir]15 Mart 1972 tarihinde Ürdün Kralı Hüseyin iki federal bölgeden oluşacak bir federasyon olarak "Birleşik Arap Krallığı" önerisini ortaya attı: Ürdün Haşimi Krallığı ve 1948 ile 1967 arasında Ürdün kontrolündeki Batı Şeria'da başkenti Doğu Kudüs olan bir Filistin federal bölgesi. Öneriye göre, federasyonun iki bölgesi, Amman'daki merkezi bir hükûmet tarafından yönetilecek ve askeri, dışişleri ve güvenlik konuları dışında özerk olacaktı.
Yine de Kral Hüseyin, Birleşik Arap Krallığı'nın kurulmasını İsrail ile Ürdün arasında bir barış anlaşması imzalamaya şartlandırdı.
Nihayetinde Kral Hüseyin'in önerisi İsrail ve FKÖ tarafından reddedildi ve diğer Arap devletleri plana şiddetle karşı çıktı.[1][2][3]
Tepkiler
[değiştir | kaynağı değiştir]Filistinliler
[değiştir | kaynağı değiştir]Filistin Kurtuluş Örgütü'nün (FKÖ) gözünde plan, Filistin mücadelesinin sona ermesi ve kendi hedeflerinin inkârı anlamına geliyordu. Plana olan güçlü muhalefet, FKÖ'nün yürütme komitesi tarafından planın açıklanmasının hemen ardından toplanan bir açıklamada dile getirildi:
Filistin halkı tek başına ve gerekli özgürlük atmosferinde kendi geleceği ve davasının geleceği hakkında karar verebilir... Ve şimdi Kral, Kudüs'te, Üçgen'de, gerçek egemenlik üzerinde ve tabii ki İsrail ile tanınma ve barış ve üzerinden Arap anavatanının her yerinden geçebileceği bir köprünün yaratılmasıyla ilgili olarak tavizler karşılığında İsrail'le ortak olması gerektiği konusunda sık sık pazarlık yaparak, farklı sözcüklerle de olsa, bu "küçük varlığın" doğumunu duyurarak kendisini ve gizli anlaşmasını ifşa ediyor.[4]
Filistin Ulusal Konseyi, Kral Hüseyin'in devrilmesi çağrısıyla daha da ileri gitti: "Ürdün'ü Doğu Şeria'nın etkili Siyonist egemenliği için bir maske gibi davranan ve Filistin'in Siyonist işgalinin kiralık koruyucusu gibi davranan itaatkar kralcı rejimden kurtarmak için bir mücadeleye girmeliyiz".[4]
İsrail
[değiştir | kaynağı değiştir]İsrail'in tepkisi anında ve olumsuzdu. İsrail Başbakanı Golda Meir, Hüseyin'in açıklamasının yayınlandığı aynı gün, İsrail'in planla herhangi bir ilgisi olduğunu yalanladı ve bunu "barış davasını inkar etmek" olarak nitelendirdi ve "başarı yolunda engeller yaratıyor" dedi. İsrail Savunma Bakanı Moşe Dayan, açıklamayı "herhangi bir anlaşma veya çözüme yol açmayan sadece sözler" olarak reddetti.[4]
Ertesi gün Golda Meir, planın tartışıldığı ve kararın geçtiği Knesset'e bir açıklama yaptı.[5] Knesset kararı planı reddetti:
Knesset, Başbakan'ın Ürdün Kralı'nın 11 Mart 1972'de yaptığı konuşmaya ilişkin 16 Mart 1972 tarihli açıklamasını gerektiği gibi kaydetti. Knesset, Yahudi halkının İsrail Toprağı üzerindeki tarihi hakkına itiraz edilemeyeceğini belirledi.[4]
Arap devletleri
[değiştir | kaynağı değiştir]Arap dünyasının Kral Hüseyin'in teklifine tepkisi düşmancaydı. Çoğu Arap devleti bu fikri tamamen reddetti ve Filistinlilerin çıkarlarını baltalamanın ABD ve İsrail ile birlikte planlandığını belirtti. Ayrıca planı, Hüseyin'in diğer Arap devletlerinden ayrı olarak İsrail'le tek taraflı Ürdün barış anlaşması imzalama girişimi olarak gördüler.[4]
Mısır, Suriye ve Libya en sert eleştirmenler arasındaydı, Mısır 6 Nisan 1972'de Ürdün ile diplomatik ilişkilerini koparacak boyuta gitti. Irak Cumhurbaşkanı Ahmed Hasan el-Bekir, planı kınadı ve "Arap dünyasının kitlelerinin, gerici Siyonist düşmana teslim olma planına karşı birleşik eylem için hepimizi aradıklarını" duyurdu.[4] El-Bekir, bunun yerine bir Arap Cumhuriyetleri Birliği önerdi.
Suudi Arabistan ve Kuveyt de dahil olmak üzere bazı Arap devletleri teklife hemen karşı çıkmadılar, ancak Arap dünyası tarafından reddedilmesi nihayetinde neredeyse evrensel oldu.[4]
Ayrıca bakınız
[değiştir | kaynağı değiştir]Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ Kamal Salibi, The Modern History of Jordan (I. B. Tauris, 2006), pp. 251–52
- ^ "The Milwaukee Journal – Google News Archive Search". 11 Mayıs 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Mart 2021.
- ^ "Arşivlenmiş kopya". 24 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Mart 2021.
- ^ a b c d e f g Israel, Jordan, and the peace process. Syracuse University Press. 1996. ss. 120-21. ISBN 0815627203.
- ^ "Statement to the Knesset by Prime Minister Meir, 16 March 1972". Israel Ministry of Foreign Affairs. 16 Mart 1972. 3 Şubat 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Nisan 2012.
Diğer kaynaklar
[değiştir | kaynağı değiştir]- Filistin Sorunu, Henry Cattan 29 Ekim 2018 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., s. 305
- Modern Filistin Tarihi, Ilan Pappé, s. 211
Dış bağlantılar
[değiştir | kaynağı değiştir]- Kral Hüseyin'in federasyon planı (1972) 9 Aralık 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. - teklifin tam orijinal metni (Arapça)
- Kral Hüseyin'in federasyon planı (15 Mart 1972) - Transkriptin İngilizce çevirisi.
- İsrail Başbakanı Meir'in açıklaması ve Knesset Kararı plana yanıt olarak kabul edildi (16 Mart 1972) 3 Şubat 2018 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- The Sydney Morning Herald (17 Mart 1972) 8 Mart 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. - plana ilk tepkiyi bildiren güncel haber makalesi.