Katırlı, Gemlik
| Katırlı | |
|---|---|
 Mahallenin haritadaki yeri | |
 Bursa | |
Koordinatlar: 40°21′54″N 29°12′58″E / 40.365°K 29.216°D | |
| Ülke |  Türkiye |
| İl | Bursa |
| İlçe | Gemlik |
| Coğrafi bölge | Marmara Bölgesi |
| İdare | |
| • Yönetici | Muhtar[1] İhtiyar heyeti[1] |
| Rakım | 406 m |
| Nüfus (2024)[1] | 471 |
| Zaman dilimi | UTC+03.00 (TSİ) |
| İl alan kodu | 0224 |
| İl plaka kodu | 16 |
| Posta kodu | 16600 |
Katırlı, Bursa ilinin Gemlik ilçesine bağlı bir mahalledir.
Yerleşim, Yalova'nın Çınarcık ilçesine bağlı Esenköy beldesinin eski adının da "Katırlı" olması nedeniyle sıklıkla bu yerleşimle karıştırılmaktadır. Ancak Gemlik Katırlı Köyü, tarihi bir Rum yerleşimi olmayıp, Osmanlı döneminden itibaren Türk-Müslüman nüfusun yaşadığı, tarihi bir köydür.
Tarihçe
[değiştir | kaynağı değiştir]Köyün kuruluşu, Orhan Gazi'nin 1326 yılında Bursa'yı fethini takip eden erken Osmanlı dönemine, 14. yüzyıl ortalarına dayanmaktadır. Yerleşimin ismine 16. yüzyıl Hüdavendigâr Livası Tahrir Defterlerinde rastlanmaktadır.
Osmanlı Dönemi
[değiştir | kaynağı değiştir]17. yüzyıla ait şer’iyye sicilleri ve mühimme defterleri, köyün o dönemdeki sosyal ve ticari yapısına dair veriler sunmaktadır. 1646 tarihli bir kayıtta köyde faal bir değirmen işletildiği görülürken,[2] 1678 tarihli bir başka belgede köy halkının ticari ilişkilerinin İç Anadolu Bölgesi'ne (Ayaş ve Kızılcahamam yöresine) kadar uzandığı bilgisi yer almaktadır.[3] Osmanlı askeri teşkilatında "Eşkincilik Tımarı" (Süvari asker yetiştirme) sistemine dahil olan köyde, Hüseyin oğulları ailesi gibi tımar sahibi ailelerin varlığı 1837 tarihli kayıtlara yansımıştır.[4]
Köyün ibadethanesi olan Derviş Çelebi Camiinin beratı 1830 yılında yenilenmiştir. 19. yüzyıl boyunca çeşitli doğal afetler ve salgınlar geçiren yerleşim, özellikle 1858'deki şiddetli yağışlarda hasar görmüş ve devlet tarafından imar edilmiştir.[5] Ayrıca lojistik ve taşımacılığa dayalı bir ekonomisi olması nedeniyle 1873 yılında yaşanan hayvan hastalığı salgınında, köye İstanbul'dan askeri veterinerler gönderilmiştir.[6]
Geçmişte İpek Yolu güzergahında bulunan köyün kuzey ve güney girişlerinde birer han ve hamam bulunduğu, ancak ticaret yollarının değişmesiyle bu yapıların yıkıldığı bilinmektedir. Yıkılan hanın mermer sütunlarından biri günümüzde komşu Muratoba köyü meydanında bulunmaktadır.[7]
Kurtuluş Savaşı ve Cumhuriyet Dönemi
[değiştir | kaynağı değiştir]Katırlı, Türk Kurtuluş Savaşı sırasında (1920-1922) Yunan işgali altında kalmıştır. Coğrafi konumu nedeniyle bölgedeki Kuvâ-yi Milliye unsurları için bir geçiş ve sığınak noktası olmuştur.
Coğrafya
[değiştir | kaynağı değiştir]Bursa il merkezine 30 km, Gemlik ilçesine 14 km uzaklıktadır. Samanlı Dağları'nın uzantısı olan Katırlı Dağları eteklerinde, engebeli bir arazi üzerine kuruludur. Bitki örtüsü makilikler ve zeytinliklerden oluşur.
Ekonomi
[değiştir | kaynağı değiştir]Mahallenin ekonomisi tarım ve hayvancılığa dayalıdır. En önemli geçim kaynağı zeytinciliktir. Bölgenin yüksek rakımlı coğrafi yapısı nedeniyle üretilen zeytinler, daha az su tutması, yüksek yağ oranı ve aromasıyla "Katırlı Dağ Zeytini" olarak bilinir.
Tarihsel Ekonomik Faaliyetler
[değiştir | kaynağı değiştir]Köyün ekonomisi tarihsel süreçte sadece tarıma değil, madencilik ve kar ticaretine de dayanmıştır.
- Madencilik (Alçı Taşı): Katırlı Dağları zengin alçı taşı yataklarına sahiptir. Arşiv belgelerine göre 19. yüzyılda bu ocaklar Hassa Mimarlar Ocağı'na tahsis edilmiş ve çıkarılan taşlar İstanbul'daki saray ve kışla inşaatlarında kullanılmıştır.[8] 1850 ve 1862 tarihli belgeler, maden işletmeciliğinin fiyat tarifelerinin devlet tarafından belirlendiği kurumsal bir yapıya sahip olduğunu göstermektedir.[9]
- Kar ve Buz Ticareti (Karcılık): Buzdolabının olmadığı dönemlerde, köyün yüksek rakımlı konumu "karcılık" mesleğini doğurmuştur. Köylülerin kışın "karhane" adı verilen kuyularda sakladıkları kar ve buzları yazın Yıldız Sarayı mutfağına (Karhane-i Amire) ve şehirlere sattıkları bilinmektedir. Bu ticaretin önemi nedeniyle 1888 yılında Meclis-i Vükela kararıyla köylüler gümrük vergisinden muaf tutulmuştur.[10]
Nüfus
[değiştir | kaynağı değiştir]Köy nüfusunun etnik yapısı iki ana unsurdan oluşmaktadır. Köyün kurucu unsuru bölgenin yerli Türk halkı olan Manavlardır. İkinci unsur ise 93 Harbi (1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı) sonrasında Kafkasya ve Karadeniz bölgesinden göç ederek köye yerleşen Lazlardır.[11][7]
| Yıllara göre mahalle nüfus verileri | |
|---|---|
| 2023 | 424 |
| 2018 | 390 |
| 2013 | 418 |
| 2000 | 549 |
| 1997 | 545 |
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ a b "5393 sayılı Belediye Kanunu" (PDF). mevzuat.gov.tr. 3 Temmuz 2005. s. 3. 1 Haziran 2024 tarihinde kaynağından (pdf) arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Eylül 2024.
Madde 9- Mahalle, muhtar ve ihtiyar heyeti tarafından yönetilir.
- ^ Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı, Fon: A.{DVNSMHM.d..., Dosya: 91, Gömlek: 191, Tarih: 14 Haziran 1646. Konu: Gemlik'e bağlı Katırlı köyünde bir değirmende ölü bulunan Baraklu(?) Halil isimli kişinin kâtillerinin tesbit edilip yakalanması.
- ^ Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı, Fon: A.{DVNSMHM.d..., Dosya: 96, Gömlek: 748, Tarih: 15 Kasım 1678. Konu: Yabanabad ve Ayaş kadılarına: Gemlik'e bağlı Katırlı köyü ahalisinden saman ücretini alıp ödemeyen Hasan Hoca'dan köy ahalisinin hakkının tahsili.
- ^ Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı, Fon: C..TZ.., Dosya: 161, Gömlek: 8019, Tarih: 1 Haziran 1837. Konu: Gemlik kazasına tabi Katırlı köyünde Hüseyin oğullarının mutasarrıf oldukları eşkincilik tımarları hisseleri hakkında.
- ^ Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı, Fon: İ..MVL., Dosya: 404, Gömlek: 17531, Tarih: 28 Eylül 1858. Konu: Gemlik nahiyesine tabi Katırlı karyesinin harab olan haneleri için Hüdavendigar vilayetine tahrirat tastiri.
- ^ Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı, Fon: ŞD., Dosya: 609, Gömlek: 25, Tarih: 30 Ocak 1873. Konu: Gemlik kazasına tabi Katırlı karyesinde zuhur eden hayvan hastalığı için baytarların gönderilmesi.
- ^ a b Kaplanoğlu, Raif. Bursa Yer Adları Ansiklopedisi. Bursa Ticaret Odası Yayınları, 2001, Bursa.
- ^ Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı, Fon: C..İKTS., Dosya: 33, Gömlek: 1616, Tarih: 4 Mart 1840. Konu: İstanbul'da yapılan binalarda sarfedilmek üzere Gemlik kazasının Katırlı köyündeki alçıtaşı ocağının işletilmesine dair belge.
- ^ Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı, Fon: C..İKTS, Dosya: 28, Gömlek: 1357. Konu: Gemlik kazasının Umurbey karyeli iki kişinin Katırlı arazisinden çıkardıkları alçının fiyatlandırması hakkında.
- ^ Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı, Fon: MV., Dosya: 37, Gömlek: 36, Tarih: 14 Kasım 1888. Konu: Gemlik civarı dağlarında Katırlı karyesi ahalisinin karhane namına getirdikleri kar ve buzun gümrük resminden müstesna olması.
- ^ Özgün, M. Recai. Lazlar. Çiviyazıları, Kadıköy, 1996, s. 106-107.