Karbonmonoksit zehirlenmesi
Karbonmonoksit zehirlenmesi, genellikle aşırı seviyelerde karbon monoksit (CO) solunmasından kaynaklanan bir zehirlenme türüdür.[1] Belirtiler genellikle grip ile benzerlik gösterir ve yaygın olarak baş ağrısı, baş dönmesi, halsizlik, kusma, göğüs ağrısı ve kafa karışıklığı şeklinde kendini gösterir.[2] Büyük maruziyetler bilinç kaybına, aritmilere, nöbetlere veya ölüme neden olabilmektedir.[2][3] Klasik olarak tanımlanan "kiraz kırmızısı deri" nadiren görülmektedir.[3] Uzun vadeli komplikasyonlar arasında yorgunluk hissi, hafıza sorunları ve hareket sorunları yer almaktadır.[4] Dumana maruz kalanlarda siyanür toksisitesi de dikkate alınmalıdır.[3]
Karbon monoksit zehirlenmesi kazara, kişinin kendi hayatına son verme girişimi olarak veya başka birinin hayatına son verme girişimi olarak meydana gelebilir.[5][6] CO, başlangıçta tahriş edici olmayan renksiz ve kokusuz bir gazdır.[4] Organik maddenin eksik yanması sırasında üretilir.[4] Bu, karbon bazlı yakıtlarla çalışan motorlu taşıtlardan, ısıtıcılardan, sobalardan veya pişirme ekipmanlarından kaynaklanabilir.[2] bunların haricinde metilen klorüre maruz kalmaktan da kaynaklanabilir.[7] Karbon monoksit, öncelikle hemoglobinle birleşerek karboksihemoglobin (HbCO) oluşturarak kanın oksijen taşımasını engelleyerek olumsuz etkilere neden olur.[4] Ek olarak, miyoglobin ve mitokondriyal sitokrom oksidaz etkilenir.[3] Tanı, sigara içmeyenlerde %3'ün üzerinde ve sigara içenlerde %10'un üzerinde HbCO düzeyine dayanmaktadır.[3]
Zehirlenmeyi, karbon monoksit dedektörleri, gazlı cihazların uygun şekilde havalandırılması, bacaların temiz tutulması, soba gibi ısıtıcıların içerisinde yakıtın tam olarak yanması veya söndürülmesi ve araçların egzoz sistemlerinin sağlıklı olması önleyebilir.[2] Zehirlenmenin tedavisi genellikle destekleyici bakımla birlikte %100 oksijen verilmesiyle yapılır.[3][4] Bu genellikle semptomlar ortadan kalkana ve HbCO seviyesi %10'un altına düşene kadar sürer.[3] Hiperbarik oksijen tedavisi şiddetli zehirlenmelerde kullanılırken, standart oksijen tedavisine göre ek faydası belirsizdir.[8] Etkilenenler arasında ölüm riski %1 ile %30 arasındadır.[3]
Karbon monoksit zehirlenmesi nispeten yaygındır ve Amerika Birleşik Devletleri'nde yılda 20.000'den fazla acil servis ziyaretine neden olmaktadır.[2][9] Birçok ülkede en sık görülen ölümcül zehirlenme türüdür.[10] Amerika Birleşik Devletleri'nde yangınla ilgili olmayan vakalar yılda 400'den fazla ölüme sebep olmaktadır.[2] Özellikle elektrik kesintileri sırasında taşınabilir jeneratörlerin kullanılması nedeniyle zehirlenmeler kış aylarında daha sık meydana gelir.[3][7] CO'nun toksik etkileri antik tarihten beri bilinmektedir.[11] Hemoglobinin CO'dan etkilendiği keşfi 1857'de yapılmıştır.[11]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ Schottke, David (2016). Emergency Medical Responder: Your First Response in Emergency Care (İngilizce). Jones & Bartlett Learning. s. 224. ISBN 978-1284107272. 10 Eylül 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Temmuz 2017.
- ^ a b c d e f Health, National Center for Environmental (30 Aralık 2015). "Carbon Monoxide Poisoning – Frequently Asked Questions". www.cdc.gov (İngilizce). 5 Temmuz 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Temmuz 2017.
- ^ a b c d e f g h i Guzman, JA (October 2012). "Carbon monoxide poisoning". Critical Care Clinics. 28 (4): 537-48. doi:10.1016/j.ccc.2012.07.007. PMID 22998990. 28 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi13 Temmuz 2020.
- ^ a b c d e Bleecker, ML (2015). "Carbon monoxide intoxication". Occupational Neurology. Handbook of Clinical Neurology. 131. ss. 191-203. doi:10.1016/B978-0-444-62627-1.00024-X. ISBN 978-0444626271. PMID 26563790.
- ^ Buckley, NA; Juurlink, DN; Isbister, G; Bennett, MH; Lavonas, EJ (13 Nisan 2011). "Hyperbaric oxygen for carbon monoxide poisoning". The Cochrane Database of Systematic Reviews (4): CD002041. doi:10.1002/14651858.CD002041.pub3. PMC 7066484
. PMID 21491385.
- ^ Farrell, Michael (2017). Criminology of Homicidal Poisoning: Offenders, Victims and Detection (İngilizce). Springer. s. 89. ISBN 978-3-319-59117-9. 28 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Temmuz 2020.
- ^ a b Ferri, Fred F. (2016). Ferri's Clinical Advisor 2017 E-Book: 5 Books in 1 (İngilizce). Elsevier Health Sciences. ss. 227-28. ISBN 978-0323448383. 10 Eylül 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Temmuz 2017.
- ^ American College of Emergency Physicians Clinical Policies Subcommittee (Writing Committee) on Carbon Monoxide, Poisoning; Shih, RD; Tomaszewski, CA; Kaji, A; Diercks, DB; Members of the American College of Emergency Physicians Clinical Policies Committee (Oversight, Committee); Diercks, DB; Anderson, JD; Byyny, R; Carpenter, CR; Friedman (April 2025). "A Critical Issue in the Management of Adult Patients Presenting to the Emergency Department With Acute Carbon Monoxide Poisoning: Approved by the ACEP Board of Directors January 22, 2025". Annals of emergency medicine. 85 (4): e45-e59. doi:10.1016/j.annemergmed.2024.12.005. PMID 40118649.
- ^ Penney, David G. (2007). Carbon Monoxide Poisoning (İngilizce). CRC Press. s. 569. ISBN 978-0849384189. 10 Eylül 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Temmuz 2017.
- ^ Omaye ST (Nov 2002). "Metabolic modulation of carbon monoxide toxicity". Toxicology. 180 (2): 139-50. doi:10.1016/S0300-483X(02)00387-6. PMID 12324190.
- ^ a b Blumenthal, I (June 2001). "Carbon monoxide poisoning". Journal of the Royal Society of Medicine. 94 (6): 270-72. doi:10.1177/014107680109400604. PMC 1281520 . PMID 11387414.
