Kadusiler
Kadusiler (Grekçe: Καδούσιοι Kadoúsioi (Latince : Cadusii, Arapça : Qādūsīān[1]), Medya ile Hazar Denizi kıyıları arasındaki dağlarda yaşayan eski bir İran kabilesidir.[2][3] Bu bölge Anariacae ve Albani'nin sınırındaydı. Dareitai ve Pantimati halkları Kadusilerin bir parçası olabilir.[2]
Geleneğe göre, efsanevi Asur kralı Ninus, Kadusileri boyun eğdirmiştir.[3] Yunan hekim ve tarihçi Ktesias (fl. MÖ 5. yüzyıl), Kadusiler ile oldukça ilgilenmiş ve onları erken bir Med hanedanının tarihsel olarak yanlış olan tarihine dahil etmiştir.[4][a] Kadusiler daha sonra gönüllü olarak II. Kiros'a (h. 550-530 MÖ ), Ahameniş İmparatorluğu'nun (MÖ 550-330) ilk hükümdarı. Ksenofon'a göre, Kiros ölmek üzereyken, küçük oğlu Tanaoxares'i (Bardiya) Medler, Ermeniler ve Kadusiler üzerine satrap olarak atamıştır.[3]
Kadusiler büyük olasılıkla Medya satraplığının ve belki de zaman zaman Hyrcania satraplığının bir parçasıydı. MÖ 401'de Cunaxa Muharebesi'nde belirli bir Artagerses komutasında Ahamenişlerin yanında savaşmış olsalar da, Kadusilerin Ahameniş merkezi yönetimiyle sürekli çatışmaları olduğu tarihi kaynaklardan anlaşılmaktadır. II. Darius'un (h. 423-404 MÖ) hükümdarlığının sonlarına doğru, MÖ 405 civarında başlayan ve Genç Kiros'un isyanına kadar süren bir isyan da dahil olmak üzere çok sayıda isyana önderlik ettiler. Yaklaşık MÖ 380'de Kral II. Artaserhas (h. 405/4-359/8 MÖ), Alman İranolog Rüdiger Schmitt'in sözleriyle "tam bir fiyasko" olan Kadusi'ye karşı bir sefere önderlik etti. Ahameniş kuvvetleri ancak satrap Tiribazos'un diplomatik çabaları sayesinde geri çekilmeyi başardı. II. Artaserhas'in kendisi de yaya olarak yürümek zorunda kalmıştır.[3]
MÖ 350'lerde, III. Artaserhas (h. 358-338 MÖ) Artaserhas'in hükümdarlığı sırasında, Ahamenişler tarafından Kadusilere karşı bir başka sefer düzenlenmiştir. Bir savaş sırasında, Artashata (daha sonra III. Darius olarak bilinen) teke tek dövüşte bir savaşçıyı öldürerek kendini göstermiştir. Bu başarısı III. Artaserhas'in dikkatini çekmiş ve ona hediyeler göndererek Ermenistan satraplığını vermiştir.[5][6] Bazı tarihçiler, Kadusi birliğinin Ahameniş kuvvetlerinde Medler ve diğer Kuzeylilerle birlikte Gaugamela Muharebesi'nde Makedonlara karşı savaştığını bildirmektedir. Bununla birlikte, diğer tarihçiler ordunun farklı bir etnik bileşimini tanımlamaktadır.[3]
İranolog Richard N. Frye'ye göre, Kadusiler Talış halkının ataları olabilir.[7] Yerel Talış uzmanları genellikle Talışların Kadusilerden geldiğini iddia ederler. Garnik Asatrian ve Habib Borjian'a göre, "bu, bir halkın eski bir halkla özdeşleşmesinin, en azından geçici olarak, tarihsel ve dilbilimsel arka planlarla desteklenebildiği nadir durumlardan birisidir."[8]
Notlar
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ Ktesias'ın anlatısına göre, Kadusiler Medler döneminde bağımsızlıklarını korumayı başarmış ve hatta Kral Artaeus tarafından yönetildikleri dönemde Medleri yenmeyi başarmışlardır. Bu çatışma, Kadusi liderinin kayınbiraderi olan ve daha önce Medlerden kaçmış olan Parsondes adlı bir Perslinin çabalarıyla gerçekleşmiştir.[3]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- Özel
- ^ Spuler, Bertold (2014). Iran in the Early Islamic Period: Politics, Culture, Administration and Public Life between the Arab and the Seljuk Conquests, 633-1055 (İngilizce). BRILL. s. 299. ISBN 978-90-04-28209-4. 29 Ocak 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Şubat 2026.
- ^ a b von Bredow 2006.
- ^ a b c d e f Schmitt 1990, s. 612.
- ^ Syme 1988, ss. 138–139.
- ^ EIr. 1994, ss. 51–54.
- ^ Badian 2000, ss. 245, 251.
- ^ Frye 1984, s. 32.
- ^ Asatrian & Borjian 2005, s. 46.
- Genel
- Asatrian, Garnik; Borjian, Habib (2005). "Talish and the Talishis (The State of Research)". Iran and the Caucasus. Brill. 9 (1): 43-72. doi:10.1163/1573384054068169.
- Badian, Ernst (2000). "Darius III". Harvard Studies in Classical Philology. 100: 241-267. doi:10.2307/3185218. JSTOR 3185218. (kayıt gerekli)
- von Bredow, Iris (2006). "Cadusii". Salazar, Christine F.; Landfester, Manfred; Gentry, Francis G. (Ed.). Brill’s New Pauly. Brill Online.
- EIr. (1994). "Darius v. Darius III". Encyclopædia Iranica, online edition, Vol. VI, Fasc. 1. New York. ss. 51-54.
- Frye, R. N. (1984). The History of Ancient Iran
. C. H. Beck. ISBN 9783406093975. - Piller, Christian Konrad (2013). "The Cadusii in Archaeology? Remarks on the Achaemenid Period (Iron Age IV) in Gilan and Talesh"
. Iran and the Caucasus. Brill. 17 (2): 115-151. doi:10.1163/1573384X-20130202. JSTOR 23597592. - Schmitt, Rüdiger (1990). "Cadusii". Yarshater, Ehsan (Ed.). Encyclopædia Iranica, Volume IV/6: Burial II–Calendars II (İngilizce). Londra ve New York: Routledge & Kegan Paul. s. 612. ISBN 978-0-71009-129-1.
- Syme, Ronald (1988). "The Cadusii in History and in Fiction". The Journal of Hellenic Studies. 108: 137-150. doi:10.2307/632636. JSTOR 632636. (kayıt gerekli)
