Kırmızı ve Siyah

Kırmızı ve Siyah

Le Rouge et le Noir
1854 yılında yapılan Fransızca baskının kapağı
Yazar	Stendhal
Ülke	Fransa
Dil	Fransızca
Tür	Psikolojik roman
Yayım	1830

Kırmızı ve Siyah (Fransızca: Le Rouge et le Noir), ilk baskısı 1830'da yapılan, Fransız yazar Stendhal'ın romanı. Türkçeye Kızıl ile Kara olarak da çevrilmiştir.Parma Manastırı ile birlikte Stendhal'in en güçlü iki yapıtından biri kabul edilir.

Konusu

Julien Sorel, kereste fabrikası sahibinin oğlu olan, hırslı bir genç adamdır. Franche-Comté'de küçük bir kasaba olan Verrières'de yaşamaktadır. Napolyon'un ateşli bir hayranıdır.

Julien, kasabanın muhafazakar belediye başkanı Mösyö Rênal'in evinde öğretmen olarak çalışmaya başlar. Bu sırada ev sahibesi Madam de Rênal ile aşk yaşar. Kentte söylentilerin yayılması üzerine Julien, Besançon'da bulunan kilisede çalışmaya gider.

Burada Julien güçlü arkadaşlıklar kurmayı başarır. Sonunda De la Mole Markisi'nin dikkatini çeker ve onun evinde katip olarak işe başlar. Marki'nin kızı Mathilde, Julien'e aşık olur, fakat aşkı ile sosyal konumu arasında kalır.

Mathilde hamile kalınca babasına Julien'le evlenme niyetini bildirir. Marki, Julien'in çeyiz avcısı olduğundan şüphelenir; yine de ona bir unvan ve maaş bahşeder. Düğün hazırlıkları sürerken, Madam de Rênal'den Marki'ye Julien'in kendisini baştan çıkardığını ve aslında bir sahtekar olduğunu bildiren bir mektup gelir.

Tüm hayallerinin ve umutlarının yıkıldığını gören Julien, Verrières'e gider, kilisede Madam de Renal'i görür ve onu silahla yaralar. Mathilde'in çabalarına rağmen hapsedilir ve idama mahkûm edilir. Giyotinde idam edildikten sonra Mathilde, Julien'in kafasını alır, öper ve gömer. Madam de Renal üç gün sonra umutsuzluktan ölür.

Karakterler

Julien Sorel – Hikâyenin merkezinde yer alan Julien, dışarıdan bakıldığında piskopos olma hayali kuran, ağırbaşlı bir genç gibi görünür. Ancak içten içe tek istediği bu makamın getirdiği ayrıcalıklardır. Tanrı'ya inancı yok, Napolyon hayranlığı ise sınır tanımıyor. Kendi döneminde yükselmek için ikiyüzlü davranmak zorunda olduğunu bilir ama bundan nefret eder. Hırslı, gururlu, öfkeli ama cesur... Duyguları çoğu zaman aklının önüne geçer. Onun en büyük arzusu, toplumda hak ettiği yere ulaşmak.

Louise de Rênal – Verrières kasabasının belediye başkanının zarif eşi. Henüz 30 yaşında, içten, saf ve biraz da naif. Güzelliği kadar kalbinin temizliğiyle de dikkat çeker.

Mathilde de La Mole – 19 yaşında, asi ruhlu bir genç kadın. Keskin dili, alaycı tavırlarıyla tanınır. Babasının dostlarına karşı samimi, yapmacıksızdır. Çocukça yanlarını gizlemez. Babasının kütüphanesinde gizlice Voltaire ve Rousseau okur; kitaplarda düzen karşıtı fikirler ne kadar çoksa, hayat ona o kadar heyecan verici gelir.

Abbé Pirard – Julien'in rahip okulunda tanıştığı zeki ve dik duruşlu bir rahip. Öğrencisine sempati duysa da bunu belli etmemeye çalışır. İkisi de farklı düşünceleri yüzünden okulda pek sevilmez. İlk fırsatta aleyhlerine dönülür. Sonunda Pirard, okuldan uzaklaştırılır. Neyse ki Bay de La Mole onun elinden tutar.

Bay de La Mole – Gizli toplantılara katılan, büyük bir kütüphanesi olan soylu bir adam. Julien'e en başından beri değer verir, kökenini küçümsemez. İşine olan sadakati ve zekâsı onu etkiler. Ancak duyduğu olumsuz bir dedikoduya da kolayca inanabilir.

Kont de Thaler – Yahudi kökenli, saf ve kolay yönlendirilebilen bir adam. Kendi fikrini oluşturmakta zorlanır. Mathilde'in onurunu korumak için girdiği düelloda Marquis de Croisenois'yu öldürür. Croisenois ise Mathilde'e iftira atanlara asla inanmayan sadık bir hayrandır.

Bay de Rênal – Verrières belediye başkanı. Rakibi Valenot'yu kıskandırmak için evine bir mürebbiye alır. Ancak işler tersine döner ve bir süre sonra Valenot başkanlık koltuğuna oturur. İkisi de toplumun ne düşündüğünü fazlasıyla önemser. Görünüşte dost, gerçekte rakip... Hem hırslı hem de kolay yoldan zenginleşmişlerdir.

Temalar

Napolyon Bonapart'ın sürgüne gönderilişi ile yaşanan Restorasyon Dönemi'ni anlatan Stendhal; Katolik Kilisesi'ni, liberal kesimi, aristokratları, burjuvaları, kralcıları ve özgürlükçüleri de olayın akışına adapte etmiş, eleştirmeyi ihmal etmemiş, tutkulu bir aşkın hikâyesi içinde Fransa'nın genel görünüşü ile ilgili yorumlar yapmıştır. Yükselme ihtirası ile yanıp tutuşan bir genç olan Julien Sorel'in zaman zaman ikiyüzlülüğe kadar varan içten pazarlıklı halini, gerçekten bağlı olduğu dünya görüşünü ve Napolyon hayranlığını saklamaya çalışırken yaşadığı bunalımı anlatan roman bu yönü ile bir psikolojik roman özelliği taşır.

Stendhal, romanına kendi özel hayatından birçok isim katmıştır. Hayal kırıklıklarında, sevinçlerinde ve anılarında yer eden karakterleri romanın satır aralarında kullanmaktan çekinmemiştir. Romanın ana karakteri Julien'in papaz okulunda tanıştığı Chazel, yazarın çocukluk arkadaşlarından biridir. Metreslerinden birinin adının, Stendhal'i Mérimeé ile aldatan Madam Rubempré'nin, romanda Besançon'daki eski belediye başkanının karısı olan yaşlı ve zengin bir kadının adı olarak kullanılması ise ilginçtir.

Yapıtlarını oluştururken önceden uzun uzun tasarlamak yerine irticalen yapılan bir kurguyu seçen Stendhal, yazma konusundaki yeteneğini para amaçlı kullanmamış, gerçek bir sanatçı gibi davranıp, estetik kaygıyı ön planda tutmuştur. Bugün birçok tamamlanmamış eserinin, yazarın evinde bir köşeye atıldığı ve hiç basılmadığı bilinmektedir. İnsanlık Komedyası projesi ile 95'e yakın roman ve hikâye ortaya koyan Balzac'ın yanında, Stendhal'in sayısı beşi geçmeyen romanları, birkaç hikâyesi, otobiyografisi ve birkaç gezi yazısı göze az gözükebilir. Buna rağmen ustaca yapılan kurgusu, sürükleyici anlatımı ve başarılı ruh tahlilleri ile Kırmızı ve Siyah bugün birçok eleştirmence dünyanın en iyi 10 romanından biri kabul edilerek, Stendhal'ın tek noksanlığı olan eserlerinin sayıca azlığını kapatmıştır.Ayrıca dünya klasiklerindendir.

İngiliz yazar Somerset Maugham Kırmızı ve Siyah için şöyle der:

“	Kırmızı ve Siyah, bir aşkın, gittikçe büyüyen bir aşkın hikâyesidir. Korkuları, duraksamaları, ateşli tutkusuyla, usta elinden çıkmıştır. Onu okumak eşsiz bir yaşantıdır.	„

Yasaklanmalar ve Tepkiler

Stendhal'in Kırmızı ve Siyah adlı eseri, yayımlandığı 1830 yılından itibaren kimi çevrelerde rahatsızlık uyandırmış, hem dini hem de siyasi otoriteler tarafından hedef alınmıştır. 1864 yılında Vatikan, Stendhal'in bütün “aşk romanlarını” olduğu gibi bu romanı da Yasaklı Kitaplar Listesi’ne dahil etti. Bu karar, 1897 yılında XIII. Leo tarafından da onaylandı. Roman, listenin yürürlükte olduğu 1948–1966 döneminde de yasaklı statüsünü korudu. 1966’da listenin tamamen kaldırılmasıyla yasak da sona erdi.

Rusya’da ise I. Nikolay 1850 yılında eserin ülke içinde dolaşımını yasakladı. Benzer şekilde, İspanya’da 1939 yılında Francisco Franco rejimi tarafından kütüphanelerden toplatıldı. Latin Amerika’da da roman yasaklamalardan nasibini aldı. 1964’te Brezilya’da gerçekleşen askerî darbenin ardından, darbe yönetiminde yer alan generallerden biri, Kırmızı ve Siyah’ı “yıkıcı” eserler arasında sayarak diğer bazı kitaplarla birlikte yakılmasını emretti.

Bu yasaklar, romanın yalnızca bir edebiyat eseri olarak değil, aynı zamanda döneminin toplumsal yapısını, iktidar ilişkilerini ve bireysel özgürlükleri irdeleyen bir eser olarak da algılandığını gösterir.

Film ve Televizyon Uyarlamaları

Le Rouge et le Noir, farklı dönemlerde sinema ve televizyona birçok kez uyarlanmıştır. Uyarlamalar, eserin hem aşk hem de toplumsal eleştiri yönlerini yansıtmayı amaçlamıştır:

1920 – Le Rouge et le Noir, İtalyan filmi, yönetmen: Mario Bonnard.

1954 – Le Rouge et le Noir, Fransız filmi, yönetmen: Claude Autant-Lara. Gérard Philipe ve Danielle Darrieux başrollerde yer aldı.

1961 – Le Rouge et le Noir, Fransız televizyon filmi, yönetmen: Pierre Cardinal.

1976 – Krasnoye i chornoye (Kırmızı ve Siyah), Sovyet filmi, yönetmen: Sergei Gerasimov.

1985 – Çocukluk Sahnesi: Taşra Hayatından, Polonya filmi, yönetmen: Tomasz Zygadło.

1993 – Scarlet and Black, İngiliz televizyon dizisi, yönetmen: Ben Bolt. Başrollerde Ewan McGregor ve Rachel Weisz yer aldı.

1997 – Le Rouge et le Noir, Fransız televizyon filmi, yönetmen: Jean-Daniel Verhaeghe.

Bu uyarlamalar, romanın edebiyat dünyasındaki kalıcı etkisini ve uluslararası ölçekteki popülerliğini göstermektedir.

Kaynakça

Stendhal «Kırmızı ve Siyah» - El-kitap.org

Dış bağlantılar

Fransızca Vikikaynak'ta Kırmızı ve Siyah ile ilgili metin bulabilirsiniz.

• Gutenberg Projesi'nde Kırmızı ve Siyah (Fransızca metin)