Köle ayaklanması

Köle ayaklanması köleler tarafından özgürlüklerini kazanmaya yönelik başlatılan silahlı başkaldırıyı anlatır. Toplumsal yapıda kölelik kurumunu barındıran toplumların tamamında bu tür ayaklanmalar yaşanmıştır. Özgürlük fikri köleleştirilmiş halklarda hep bir ülkü olarak yaşatılmış, ayaklanmanın başarılı olmasından bağımsız olarak kültürel hayatta çeşitli şekillerde nesiller boyu yaşatılmıştır. Ancak ayaklanmaların çoğu köleci toplumlar tarafından şiddetle bastırılmıştır.

Öne çıkan ayaklanmalar

• Antik Çağda Sparta'da helot adı verilen serfler toplumsal yapı itibarıyla köle konumundaydı ve sistematik hak kayıpları, kötü muameleye maruz kalırdı. Sparta toplumunda Spartalılara oranla daha kalabalık olan Helotlar pek çok kez ayaklanmıştır.
• Roma İmparatorluğunda kölelerin çok farklı uluslardan gelmesi ve farklı etnik, dini yapıların içinde olması Roma egemenliğine karşı birleşik bir ayaklanmayı engellese de ayaklanmalar yaşanmış ve şiddetle bastırılmıştır. En çok bilinen isyan Roma İmparatorluğu'nun İtalya topraklarında çıkan ve yıllarca bastırılamayan Spartaküs önderliğindeki ayaklanmadır. Ayaklanma çok şiddetli şekilde bastırılsa da hikâyesi günümüze kadar gelmiş, kitaplara ve filmlere konu olmuştur.
• Memlükler köle olarak hizmet ettikleri rejime isyan etmiş, sonrasında uzunca bir süre bölgede denetim kuran bir hanedanın temellerini atmıştır. Memlükler 1260 yılında Ayn Calut Muharebesinde Moğol istilalarına son veren askeri zaferi kazanmıştır.
• Rus toplumunda, Viking toplumunda çeşitli köle ayaklanmaları yaşanmıştır. Bunlardan en bilinenleri Stenka Razin ve Yemelyan Pugaçev isyanlarıdır. Benzer şekilde Norman işgali sonrasında İngiltere'de çeşitli ayaklanmalar yaşansa da bunlar bastırılmıştır.
• Tarihteki ilk başarılı köle ayaklanması Haiti Ayaklanmasıdır. Fransız kolonisi olan Santo Domingo'da köleler sömürgeciliğe karşı ayaklanmış ve tarihteki ilk köle iktidarını kurmuştur. Napolyon iktidarı dahil olmak üzere Fransız sermayesi çeşitli seferler iktidarı geri almaya çalışsa da başarısız olmuştur.
• Yeni Dünya'nın keşfedilmesiyle birlikte başlayan Atlantik köle ticaretine en anlamlı yanıtlar Karayipler'deki ayaklanmalarla gelmiştir. Bunlardan bir diğeri de Jamaika maronlarıdır. Önce İspanyol İmparatorluğuna sonra da Büyük Britanya Krallığı egemenliğini reddeden ve dağlık bölgelerde özerk şekilde var olan topluluklar günümüzde Sierra Leone'de yayın olan Kreol kültürünün atası konumundadır.
• Modern dönemlerde sömürge ülkelerin bağımsızlık mücadeleleri ve özellikle Irkçı Güney Afrika rejimine karşı ANC tarafından yürütülen başarılı mücadele de bu kapsamda değerlendirilebilir.

Ayrıca bakınız

• Marie Séraphique
• Húskarl