Kökbörü
Kökbörü (Kırgızca: Көк бөрү; Kazakça: Көкпар), Orta Asya'da özellikle Kırgızistan, Kazakistan ve Türkmenistan’da yaygın olarak oynanan geleneksel bir ata sporudur. Oyun, atlı oyuncuların yere bırakılan keçi ya da oğlak postunu kaparak rakip kaleye benzer çukura (kazana) atmaları üzerine kuruludur.[1]
Tarihçe
[değiştir | kaynağı değiştir]Kökbörü’nün kökenleri Orta Asya göçebe kültürüne dayanır. Araştırmacılara göre bu oyun, sürüleri korumak için yapılan savaş ve avcılık pratiklerinden doğmuştur.[2] Kırgız ve Kazak halkları arasında bir milli spor haline gelmiş, günümüzde Dünya Göçebe Oyunları’nın da resmi müsabaka dallarından biridir.[3]
Oynanış
[değiştir | kaynağı değiştir]
Takımlar ve saha
[değiştir | kaynağı değiştir]- İki takım, genellikle 12–15 kişiden oluşur, ancak sahada aynı anda 4–5 atlı bulunur. - Oyun sahası yaklaşık 70×200 metre ölçülerindedir.[4] - Ortada ağırlığı 30–40 kg olan keçi ya da oğlak postu yer alır.
Amaç
[değiştir | kaynağı değiştir]Oyuncular, postu kaparak rakip kaleye benzeyen büyük yuvarlak çukura (kazan) bırakmaya çalışır. Her başarılı bırakış puan kazandırır. Maç sonunda en çok puanı toplayan takım galip gelir.[5]
Buzkaşi, Kökbörü ve Kökpar arasındaki farklar
[değiştir | kaynağı değiştir]Orta Asya’nın üç geleneksel atlı oyunu olan Buzkaşi, Kökbörü ve Kökpar sıkça birbirine karıştırılmaktadır. Ancak aralarında önemli farklar vardır:
- Buzkaşi daha çok Afganistan ve Tacikistan’da oynanır. Bireysel mücadele ön plandadır; yüzlerce atlı aynı anda oyuna katılabilir. Saha çok geniştir ve standart kuralları yoktur.[6]
- Kökbörü Kırgızistan’ın milli sporudur. Takım oyunu şeklinde oynanır ve federasyonlarca belirlenmiş standart kurallara sahiptir. Oyun sahası ölçülüdür ve post, "kazan" adı verilen çukura bırakılarak sayı kazanılır.[7]
- Kökpar ise daha çok Kazakistan'da yaygındır. Takım halinde oynanır fakat kurallar bölgelere göre farklılık gösterebilir. Hedef genellikle daireye ya da kaleye taşımaktır; saha Kökbörü'den daha büyük olabilir.[8]
Modern dönem
[değiştir | kaynağı değiştir]- 1990'lardan itibaren Kırgızistan ve Kazakistan'da federasyonlar kurulmuş, resmi turnuvalar düzenlenmeye başlanmıştır.[9] - Dünya Göçebe Oyunları'nda kökbörü en popüler branşlardan biridir. - Uluslararası tanınırlığı artmış, UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi'ne alınması için girişimlerde bulunulmuştur.[10]
Ayrıca bakınız
[değiştir | kaynağı değiştir]Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ Levine, Melvin (2009). Traditional Sports of Central Asia. Food and Agriculture Organization of the United Nations. ISBN 978-92-5-106364-4.
- ^ Koch, Peter (1998). "Equestrian Games in Central Asia". Asian Folklore Studies. Cilt 57. ss. 325-345.
- ^ "World Nomad Games – Official Website". 31 Mayıs 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ağustos 2025.
- ^ Allen, Edward (2016). Sports of the Steppe: Traditions of Central Asia. Routledge.
- ^ "Traditional Games of Kyrgyzstan". Kyrgyzstan Travel. Erişim tarihi: 20 Ağustos 2025.
- ^ Guttmann, Allen (2004). Sports: The First Five Millennia. University of Massachusetts Press. ISBN 978-1-55849-610-1.
- ^ Schmidt, Heidi (2015). "Equestrian Traditions of the Steppe Peoples". Central Asian Review. Cilt 22. ss. 45-62.
- ^ Levine, Marvin (2010). Games and Culture in Central Asia. Central Asian University Press.
- ^ "Kyrgyz horsemen revive Kok Boru". BBC News. 27 Eylül 2014.
- ^ "Intangible Cultural Heritage – Central Asian Equestrian Games". UNESCO. 11 Mayıs 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ağustos 2025.