Jovan Karamata
Jovan Karamata | |
|---|---|
 | |
| Doğum | 01 Şubat 1902 Zagreb, Hırvatistan-Slavonya Krallığı |
| Ölüm | 14 Ağustos 1967 (65 yaşında) Cenevre |
| Milliyet | Sırp |
| Vatandaşlık | Avusturya-Macaristan İmparatorluğu |
| Mezun olduğu okul(lar) | Belgrad Üniversitesi |
| Kariyeri | |
| Dalları | Matematik |
| Doktora danışmanı | Mihailo Petroviç Alas |
| Doktora öğrencileri | Slobodan Aljančić Ronald Coifman |
Jovan Karamata (Sırpça Јован Карамата; 1 Şubat 1902 - 14 Ağustos 1967) Sırp matematikçi ve akademisyen. Analize, özellikle Tauber kuramına ve yavaş değişen fonksiyonlar kuramına yaptığı katkılarla hatırlanmaktadır. 20. yüzyılın en etkili Sırp matematikçilerinden biri olarak kabul edilen Karamata,[1] 1946 yılında kurulan Sırp Bilim ve Sanat Akademisi Matematik Enstitüsü'nün kurucularından biriydi.
Hayatı
[değiştir | kaynağı değiştir]Jovan Karamata, 1 Şubat 1902'de Zagreb'de, kökleri, o dönem Avusturya-Macaristan İmparatorluğu sınırları içinde olan, şu anda ise Sırbistan sınırları içinde kalan Zemun kentine dayanan tüccar bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi. Arumen kökenli olan ailenin kökleri Batı Makedonya'daki Eordea'daki Pyrgoi'ye kadar uzanmaktadır (babası Ioannis Karamatas "Zemun Yunan Topluluğu"nun başkanıydı); Arumenler çoğunlukla modern Yunanistan bölgesinde yaşadılar ve hala yaşıyorlar.[2] Avusturya-Macaristan ve Osmanlı imparatorluklarının sınırlarındaki ticari ilişkileri çok iyi biliniyordu. 1914 yılında ilkokulun büyük bölümünü Zemun'da bitirdi ancak sınır bölgelerindeki sürekli savaşlar nedeniyle babası, kendi güvenlikleri için onu, kardeşleri ve kız kardeşiyle birlikte İsviçre'ye gönderdi. 1920 yılında Lozan'da matematik ve fen bilimlerine yönelik ilkokulu bitirdi. Aynı yıl Belgrad Üniversitesi Mühendislik Fakültesi'ne kaydoldu ve birkaç yıl sonra felsefe ve matematik bölümüne geçti ve 1925 yılında mezun oldu.
1927-1928 yıllarını Rockefeller Vakfı burslusu olarak Paris'te geçirdi ve 1928'de Belgrad Üniversitesi felsefe fakültesinde matematik asistanı oldu. 1930 yılında yardımcı doçent, 1937 yılında doçent, II. Dünya Savaşı'nın sona ermesinden sonra da 1950 yılında profesör oldu. 1951 yılında Cenevre Üniversitesi'nde profesörlüğe seçildi. 1933'te Yugoslav Bilim ve Sanat Akademisi'ne, 1936'da Çek Kraliyet Cemiyeti'ne, 1939'da Sırp Kraliyet Akademisi'ne üye oldu ve 1948'de Sırp Bilimler Akademisi'nin üyesi oldu. 1946 yılında Sırp Bilim ve Sanat Akademisi Matematik Enstitüsü'nün kurucuları arasında yer aldı.
Karamata, İsviçre, Fransa ve Almanya matematik topluluklarının, Fransız Bilim Geliştirme Derneği'nin üyesiydi ve Cenevre'deki L'Enseignement Mathématique dergisinin baş editörüydü. Ayrıca Novi Sad Üniversitesi'nde de ders verdi.
1931 yılında Emiliya Nikolayevic ile evlendi ve bu evlilikten iki oğlu ve ikiz kızları dünyaya geldi. Eşi 1959 yılında vefat etti. Uzun bir hastalıktan sonra Karamata 14 Ağustos 1967'de Cenevre'de öldü. Külleri memleketi Zemun'da saklanıyor.[1]
Çalışmaları
[değiştir | kaynağı değiştir]Karamata 122 bilimsel makale, 15 monografi ve ders kitabının yanı sıra 7 mesleki-pedagojik makale yayınladı.[3]
Karamata, analiz konusundaki çalışmalarıyla tanınır. Düzenli değişen fonksiyon kavramını ortaya attı ve günümüzde Karamata'nın Tauberyen teoremleri olarak bilinen Tauberyen tipinde yeni bir teorem sınıfı keşfetti. Ayrıca Mercer teoremleri, Frullani integrali ve analizin diğer konuları üzerinde de çalıştı. 1935 yılında Stirling sayıları için parantez ve küme parantezi gösterimini (binom katsayıları gösterimine benzer) tanıttı; bu gösterim günümüzde Karamata gösterimi olarak bilinmektedir. Karamata eşitsizliğinde adına atıfta bulunulmaktadır.
Sırbistan'da Karamata, "Karamata (Yugoslav) Matematik Okulu"nu kurdu. Günümüzde en çok atıf alan Sırp matematikçi Karamata'dır. Düzinelerce matematik teoreminin geliştiricisi ve ortak geliştiricisidir ve 20. yüzyıl matematiğinde kalıcı bir etkiye sahip olmuştur.[3]
Ayrıca bakınız
[değiştir | kaynağı değiştir]Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ a b Marić, V. (2002). "Jovan Karamata (1902–1967)". Mat. Vesnik. 54 (1–2). ss. 45–51. MR 1958493.
- ^ "12 Temmuz 1998 tarihli Kathimerini gazetesindeki Yugoslavyadaki (17yy - 20yy arası) Yunan toplulukları makalesinin tekrar baskısı". 6 Temmuz 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Ocak 2025.
- ^ a b Nikolić, A. (2002). "Jovan Karamata (1902–1967)" (PDF). Novi Sad Journal of Mathematics. Cilt 32. ss. 1–5. 31 Mart 2012 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi.
