Johann Anton Güldenstädt
Johann Anton Güldenstädt (d. 26 Nisan 1745 Riga, Letonya - ö. 23 Mart 1781, Sankt-Peterburg, Rusya) Baltık Almanı doğa bilimcisi ve kâşif.
Hayatı
[değiştir | kaynağı değiştir]Güldenstädt ailesini çocukken kaybetti. 1763'te Berlin'de eczacılık, botanik ve doğa tarihi eğitimi almaya başladı. 1767'de tıp doktorasını Frankfurt Üniversitesi'nde yaptı. Ertesi yıl, Rus İmparatorluğunun güney sınırını keşfetmek için Rus Çariçesi II. Katerina tarafından görevlendirilen Rus İmparatorluk Bilimler Akademisi'nin keşif gezisine katıldı. Keşif gezisinde Ukrayna, Astrahan, Kuzey Kafkasya ve Gürcistan'ı gezdi. Mart 1775'te Sankt-Peterburg'a döndü. Keşif gezisinde aldığı notlar, Peter Simon Pallas tarafından Reisen durch Russland und im Caucasischen Gebürge (Rusya ve Kafkas Dağları'na Seyahatler) (1787–1791) adıyla ölümünden sonra yayımladı.
Keşif gezisi biyoloji, jeoloji, coğrafya ve özellikle dilbilim alanlarına büyük katkı sağladı. Güldenstädt bölge dilleri hakkında ayrıntılı notlar aldı. Güney Kafkas dilleri arasındaki bağlantıyı raporlayan ilk kişi oldu. Güldenstädt, Akademi'deki itibarını kesin olarak tesis eden keşif gezisinin ardından doğa bilimci olarak çalışmaya devam etti.
Güldenstädt'ın keşif gezisi, Kafkasya'da yapılmış ilk sistematik çalışmaydı. Aydınlanma ruhuyla düzenlenen çağdaş keşif gezilerinin tipik bir örneği olan keşif gezisi, incelenen bölgenin hemen hemen her yönünün gözlemlenmesi ve tanımlanmasıyla yapılmıştı. Keşif gezisi, bölgenin hem "doğal" niteliklerinin (flora, fauna, coğrafya ve jeoloji) hem de bölge halkının özelliklerinin incelenmesini içeriyordu. Gezinin Osmanlılarlarla savaş içerisinde olan Ruslar için stratejik önemi vardı. Keşif gezisinin hemen ardından, Rusya'nın bölgeye, özellikle de Gürcistan'a olan ilgisi önemli ölçüde arttı. Bu ilgi, Doğu Gürcistan'ı Rus İmparatorluğu'na bağlayan Georgievsk Antlaşması ile tepe noktasına ulaştı.
Güldenstädt, 1781'de Sankt-Peterburg'da patlak veren ateş salgınında öldü.
Mirası
[değiştir | kaynağı değiştir]Güldenstädt, 1776'da yayımladığı Chaus - Animal feli adfine descriptum adlı makalesinde sazlık kedisini ilk kez tanımladı.[1]Büyük kızılkuyruk İngilizcede Güldenstädt'ın adıyla bilinmektedir.
Yayınları
[değiştir | kaynağı değiştir]- Chaus – Animal feli adfine descriptum. Commentarii Academiae Scientiarum Imperialis Petropolitanae Volume 20, St. Petersburg 1776. Pp. 483
- Reisen durch Rußland und im Caucasischen Gebürge. Russisch-Kayserliche Akademie der Wissenschaften (Russian Imperial Academy of Sciences). St. Petersburg, Volume 1, 1787; Volume 2, 1791.
- Путешествие по Кавказу в 1770–1773 гг 26 Kasım 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (Puteshestvie po Kavkazu v 1770-1773 gg). Translated by T. K. Shafranovskaia. St. Petersburg: Peterburgskoe Vostokovedenie, 2002.
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ Güldenstädt, J.A. (1776) Chaus – Animal feli adfine descriptum. Commentarii Academiae Scientiarum Imperialis Petropolitanae, Vol 20, St. Petersburg. Pp. 483
- Gnucheva, VF vd. 1940. Materialy dlia istorii ekspeditsii Akademii nauk v XVIII i XIX vekakh: khronologicheskie obzory i opisanie arkhivnykh materialov. Moskova: Izdatelstvo Akademii nauk SSSR.
- Kopelevich, Iudif 'Khaimovna 1997. Iogann Anton Gil'denshtedt, 1745-1781. Moskova: Nauka.
- Kosven, Mark Osipovich 1955. "Materialy po istorii etnografii Kavkaza v russkoi nauke". Kavkazskii etnograficheskii sbornik. Ciltler. I, III. Ed. VK Gardanov. Moskova: Izdatelstvo Akademii nauk SSSR. Ben, Pp. 272–290. II, Pp. 267–281
- Lavrov, LI 1976. "K 250-letiiu akademicheskogo kavkazovedeniia v Rossii." Kavkazskii etnograficheskii sbornik. Cilt VI. Ed. VK Gardanov. Moskova: Izdatelstvo Akademii nauk SSSR. Pp. 3–10
