Hekzan
| |
| |
| |
| |
| Adlandırmalar | |
|---|---|
Hekzan[1] | |
| Tanımlayıcılar | |
3D model (JSmol)
|
|
| 1730733 | |
| ChEBI | |
| ChemSpider | |
| DrugBank | |
| ECHA InfoCard | 100.003.435 |
| EC Numarası |
|
| 1985 | |
| KEGG | |
| MeSH | n-hekzan |
PubChem CID
|
|
| RTECS numarası |
|
| UN numarası | 1208 |
CompTox Bilgi Panosu (EPA)
|
|
| |
| Özellikler | |
| Kimyasal formül | C6H14 |
| Molekül kütlesi | 86,18 g mol−1 |
| Görünüm | Renksiz sıvı |
| Koku | Petrolik |
| Yoğunluk | 0.6548 g mL−1 |
| Erime noktası | (−96)-(−94) °C; (−141)-(−137) °F; 177-179 K |
| Kaynama noktası | 68.5-69.1 °C; 155.2-156.3 °F; 341.6-342.2 K |
| Çözünürlük (su içinde) | 9.5 mg L−1 |
| log P | 3.764 |
| Buhar basıncı | 17.60 kPa (at 20.0 °C) |
Henry yasası
sabiti (kH) |
7.6 nmol Pa−1 kg−1 |
| Tehlikeler | |
| NFPA 704 (yangın karosu) |
|
| NIOSH ABD maruz kalma limitleri: | |
| PEL (izin verilen) | TWA 500 ppm (1800 mg/m³) |
| Aksi belirtilmediği sürece madde verileri, Standart sıcaklık ve basınç koşullarında belirtilir (25 °C [77 °F], 100 kPa).
| |
| Bilgi kutusu kaynakları | |
Hekzan, C6H14, düz zincirli bir alkandır. Laboratuvarlarda yağ çözücü olarak, ayrıca sanayide organik çözücü olarak kullanılmaktadır. Hekzan, saf olduğunda kokusuz ve kaynama noktası yaklaşık 69 °C olan renksiz bir sıvıdır. Ucuz, nispeten güvenli, büyük ölçüde tepkimeye girmeyen ve kolayca buharlaşabilen apolar bir çözücü olarak yaygın şekilde kullanılır ve modern benzin karışımları yaklaşık %3 hekzan içerir.[2]
Hekzanlar terimi, değişen miktarlarda 2-metilpentan ve 3-metilpentan izomerik bileşikleri ve muhtemelen daha küçük miktarlarda izomerik olmayan C5, C6 ve C7 içeren, büyük ölçüde (>%60) n-hekzandan oluşan bir karışımı ifade eder. Bu "hekzan" karışımları saf hekzandan daha ucuzdur ve genellikle tek bir izomer gerektirmeyen büyük ölçekli işlemlerde kullanılır (örneğin temizleme solventi olarak veya kromatografi için).
Hekzanın fazla solunması sonucunda zehirlenmeler olmaktadır.
Kullanım alanları
değiştir
Heptan veya oktanın yağı daha iyi çözmesine karşın hekzanı temin etmek daha kolaydır. Reaktivitesi düşük olduğundan iyi bir çözücü olarak yapıştırıcıların içinde kullanılır. Kuvvetli oksidanlar ile şiddetli tepkimeye girerek yangına ve patlamaya neden olabilir. Hekzan buharı havadan ağır olduğu için, zeminde yayılarak uzak mesafelerde tutuşmalara neden olabilmektedir.
n-Hekzan bazen alkolde denatüran olarak ve tekstil, mobilya ve deri endüstrilerinde temizlik maddesi olarak kullanılır.
Toksisite
değiştirn-Hekzan vücutta 2-Hekzanole ve daha sonra 2,5-Hekzandiole biyotransformasyona uğrar. Dönüşüm, havadaki oksijeni kullanan enzim sitokrom P450 tarafından katalize edilir. 2,5-Hekzandiol daha sonra, nörotoksik olan ve polinöropatiye neden olan 2,5-Hekzanediona oksitlenebilir.[3]
5000 ppm'de n-hekzanın 10 dakika boyunca solunması belirgin baş dönmesine neden olur; 2500-1000 ppm'de 12 saat boyunca solunması uyuşukluk, yorgunluk, iştahsızlık ve distal ekstremitelerde paresteziye neden olur; 2500-5000 ppm kas güçsüzlüğü, ekstremitelerde soğuk nabız, bulanık görme, baş ağrısı ve anoreksiyaya neden olur.[4] Yüksek seviyelerde n-hekzana kronik meslekî maruziyetin, ABD'de otomobil tamircilerinde periferik nöropati ve Asya, Avrupa ve Kuzey Amerika'da matbaalarda ve ayakkabı ve mobilya fabrikalarında çalışanlarda nörotoksisite ile ilişkili olduğu gösterilmiştir.[5]
Hekzan ve diğer uçucu hidrokarbonlar (petrol eteri) bir aspirasyon riski oluşturur.[6] n-Hekzan bazen alkol için bir denatüran olarak ve tekstil, mobilya ve deri endüstrilerinde bir temizlik maddesi olarak kullanılır. Yavaş yavaş yerine diğer çözücüler kullanılmaya başlanmakta.[3] Toksisitesi göz önüne alındığında, çözücü olarak n-hekzanın yerini alması tartışılmıştır. n-Heptan olası bir alternatiftir.[7]
Kaynakça
değiştir- ^ "n-hexane – Compound Summary". PubChem Compound. ABD: Identification and Related Records. 16 Eylül 2004. 17 Ağustos 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Aralık 2011.
- ^ "n-Hexane - Hazardous Agents". Haz-Map. 6 Aralık 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Temmuz 2022.
- ^ a b Clough, Stephen R; Mulholland, Leyna (2005). "Hexane". Encyclopedia of Toxicology. 2 (2nd bas.). Elsevier. ss. 522-525.
- ^ "N-HEXANE". Toxicology data network Hazardous Substances Data Bank. National Library of Medicine. 4 Eylül 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ Centers for Disease Control and Prevention (CDC) (16 Kasım 2001). "n-Hexane-related peripheral neuropathy among automotive technicians--California, 1999-2000". MMWR. Morbidity and Mortality Weekly Report. 50 (45): 1011-1013. ISSN 0149-2195. PMID 11724159.
- ^ Gad, Shayne C (2005), "Petroleum Hydrocarbons", Encyclopedia of Toxicology, 3 (2nd bas.), Elsevier, ss. 377-379
- ^ Filser JG, Csanády GA, Dietz W, Kessler W, Kreuzer PE, Richter M, Störmer A (1996). "Comparative Estimation of the Neurotoxic Risks of N-Hexane and N-Heptane in Rats and Humans Based on the Formation of the Metabolites 2,5-Hexanedione and 2,5-Heptanedione". Biological Reactive Intermediates V. Advances in Experimental Medicine and Biology. 387. ss. 411-427. doi:10.1007/978-1-4757-9480-9_50. ISBN 978-1-4757-9482-3. PMID 8794236.