Hasan Rıza Soyak
Hasan Rıza Soyak | |
|---|---|
 | |
| Doğum | 1888 Üsküp, Osmanlı İmparatorluğu |
| Ölüm | 26 Ekim 1970 İstanbul, Türkiye |
| Meslek | Bürokrat |
| Tanınma nedeni | Mustafa Kemal'in özel hesaplarını tutan ve harcamalarını yapan kişi |
Hasan Rıza Soyak (1888, Üsküp - 26 Ekim 1970,[1][2] İstanbul), Mustafa Kemal Atatürk'ün çok yakınında bulunmuş bir bürokrat ve siyasetçidir.
Mustafa Kemal'in özel hesaplarını tutan ve harcamalarını yapan kişi olarak bilinir. Türkiye'de cumhuriyetin ilânından sonra Cumhurbaşkanlığı Özel Kalem Müdürü olarak görev yaptı. 1934'te atandığı Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği görevini Atatürk'ün ölümüne kadar sürdürdü.
1938'de yapılan ara seçimde TBMM'ye girdi ve V. dönem Burdur milletvekili olarak görev yaptı. Atatürk'ten Hatıralar adlı eseri, döneme ilişkin pek çok araştırmada kaynak olarak yararlanılır.
Yaşamı
[değiştir | kaynağı değiştir]1888'de Üsküp'te doğdu. Babası Ali Necip Bey, annesi Fatma Hanım’dır.[3] Çiftin altı çocuğundan biri olan Hasan Rıza, Rüştiye ve idadi tahsilini tamamladıktan sonra 1907'te Kosova'da Vilayet kaleminde devlet hizmetine girdi.[3]
Bir süre Üsküp'te görev yaptı. Üsküp'te bulunduğu sırada, yetenekli öğrencilerin eğitimine mali katkı sağlamayı amaçlayan "Şübban-ı Vatan" (Vatanın Gençleri) adlı kulübün kurucuları arasında yer aldı; halen faaliyetine devam eden Üsküp Türk Tiyatrosu'nun kurulmasına katkıda bulundu.[4][5]
1914 yılında İstanbul Merkez Komutanlığı'na bağlı Sıkıyönetim Komutanlığı'nda görev aldı. Aynı yıl 1. Kolordu Kurmaylığı bürosunda görevlendirildi. I. Dünya Savaşı'nın ilk yılını burada geçirdi ve 1916 yılında 2. Kolordu kurmaylığında aynı nitelikte bir göreve nakledildi.
Millî Mücadele sırasında Müdâfaa-i Millîye Cemiyeti’nde yer aldı. 1922 yılında TBMM'de kâtip oldu. Bu görev, kendisini sürekli olarak Mustafa Kemal'in yakınında tutuyordu. Cumhuriyetin ilanından sonra Mustafa Kemal kendisini mutemet olarak Çankaya Köşkü'ne aldı. 1927 yılında özel kalem müdürü, 1932 yılında genel sekreter vekili, 1934 yılında genel sekreter oldu ve bu görevi Mustafa Kemal Atatürk'ün ölümüne kadar sürdürdü.
Genel sekreterlik görevi devam ederken 1938'deki ara seçimlere katıldı, V. dönem Burdur milletvekili olarak TBMMye girdi. Milletvekilliğini 3 Nisan 1939’a kadar sürdürdükten sonra emekliliğini istedi. 1946’da İnsan Haklarını Müdâfaa Cemiyeti’nin kurucuları arasında yer aldı.[3]
Anılarını kaleme aldı ve Atatürk ile ilgili üç eser verdi.[6] Kendi anılarına yer vermeden Atatürk'ün hayatını işlediği "Doğumundan Cumhuriyetin İlanına Kadar Fotoğraflarla Atatürk" adlı ilk eseri 1964'te yayımlandı. İki yıl sonra yayımlanan "Doğumundan Cumhuriyetin İlanına Kadar Fotoğraflarla Atatürk ve Atatürk’ün Hususiyetleri" başlıklı eserde kendi anılarına yer verdi. Son olarak Atatürk'ün günlük yaşamına dair pek çok ayrıntıya ve dönemin siyasal, sosyal gelişmelerine yer veren Atatürk'ten Hatıralar adlı eseri kaleme aldı.
Soyak üçüncü eseri yayımlanmadan 26 Ekim 1970 tarihinde saat 14:15'te Taksim'deki evinde öldü.[1][2] Atatürk'ten Hatıralar, Soyak'ın ölümünden üç yıl sonra 1973'te iki cilt olarak yayımlandı. Baskısı tekrarlanan ve araştırmacıların en fazla kullandığı eseri oldu.[6]
Eserleri
[değiştir | kaynağı değiştir]- Doğumundan Cumhuriyetin İlanına Kadar Fotoğraflarla Atatürk, Hayat Yayınları, Tifdruk Matbaacılık, 1964.
- Doğumundan Cumhuriyetin İlanına Kadar Fotoğraflarla Atatürk ve Atatürk'ün Hususiyetleri, Hayat Yayınları, Tifdruk Matbaacılık, 1966.
- Atatürk'ten Hatıralar, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul, 1973
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ a b "Milliyet - 27 Ekim 1970 - MİLLİYET GAZETE ARŞİVİ". gazetearsivi.milliyet.com.tr. 28 Şubat 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ a b "TBMM Albümü 1. Cilt (1920-1950)" (PDF). TBMM Basın ve Halkla İlişkiler Müdürlüğü. 6 Şubat 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 18 Eylül 2021.
- ^ a b c Çelik, Kemal (10 Şubat 2021). "Hasan Rıza Soyak". Atatürk Ansiklopedisi. Erişim tarihi: 2 Ağustos 2025.
- ^ Bektas, Gönül (Gunjul) (2015). "Üsküp'te Osmanlı Tiyatrosu". MİMAR.İST. 15 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi2 Ağustos 2025.
- ^ Firidinoğlu, Nilgün (1 Ocak 2020). "1950 Sonrasında Üsküp Halklar Tiyatrosu ve Kültürel Kimliğin İnşasında Türk Tiyatrosunun Etkisi". Üsküp- İstanbul Kentsel Kültürel Kimlikler. 15 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi15 Kasım 2022.
- ^ a b Turan, Murat (3 Ağustos 2018). "Tek Parti Döneminde Türkiye Parlamentosu'nun Süreklilik İlkesi: 10 Kasım 1938 Örneği". Tarih ve Günce. 1 (3): 161-186. ISSN 2587-2117. 22 Ocak 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi2 Ağustos 2025.
| Hükûmet görevi | ||
|---|---|---|
| Önce gelen: Ruşen Eşref Ünaydın |
Türkiye Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreteri 14 Kasım 1934 - 2 Ocak 1939 |
Sonra gelen: Hasan Kemaleddin Gedeleç |